/pb1980z40001_0001.djvu

			I 
PL ISSN 0033-202X 
fk 
0?B>f3 AKADEMIA NAUK - BIBLIOTEKA W WARSZAWIE 
STOWARZYSZENIE BIBLIOTEKARZY POLSKICH 
4 
1980 
I N £U M
		

/pb1980z40002_0001.djvu

			REDAKCJA 
BARBARA SORDYLOWA — redaktor naczelny, 
IZABELA KUCZYŃSKA — sekretarz redakcji, 
MARIA LENARTOWICZ, LEON LOS 
RADA REDAKCYJNA 
HELENA WIĘCKOWSKA — przewodnicząca 
CZESŁAW DEJNAROWICZ, CECYLIA DUNINOWA, BARBARA EYCHLEROWA, 
ZBIGNIEW JABŁOŃSKI, IZABELA KUCZYŃSKA, MARIA LENARTOWICZ, 
LEON ŁOS, HENRYK SAWONIAK, ANNA SITARSKA, BARBARA SORDYLOWA, 
HANNA ZASADOWA 
Stały dodatek do Przeglądu Bibliotecznego 
BIBLIOGRAFIA ANALITYCZNA BIBLIOTEKOZNAWSTWA 
I INFORMACJI NAUKOWEJ 
Opracowanie: 
Instytut Bibliograficzny Biblioteki Narodowej 
Redaktor: BARBARA EYCHLEROWA 
Adres Redakcji: 
Biblioteka PAN, 00-901 Warszawa, Pałac Kultury i Nauki, 
VI p. teł. 20-33-02, teleks 815360 bpan pi 
Adres Wydawnictwa 
Zakład Narodowy im. Ossolińskich — Wydawnictwo PAN, 50-106 Wrocław, 
Rynek 9
		

/pb1980z40003_0001.djvu

			PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 
LIBKARY BEVIEW 
Rocznik 48 1880 * Zeszyt 4 
TRESC 
Współtwórcy polskiego bibliotekarstwa — świadkowie 
sześćdziesięciu lat... Wywiad z doc. dr Zofią Krystyną Remerową (Rozm. 
Jadwiga Kołodziejska) 347 
Bibliografia prac Z. K. Remerowej w wyborze (1928—1976) (Oprać. J.  
Kołodziejska) 352 
Artykuły 
BOLESŁAW HOWORKA: Odpowiedzialność materialna pracowników  
bibliotek w świetle przepisów prawnych 355 
JOZEF PARUCH: Gospodarka dubletami i drukami zbędnymi . . . 363 
Doniesienia. Komunikaty 
Z prac nad planem specjalizacji zbiorów materiałów bibliotecznych  
(Elżbieta Malinowska) 377 
Sprawozdania 
18 Sesja ISO/TC 46 Dokumentacja. Warszawa, 18-27.04.1979 (Hanna Klod- 
nicka) 383 
Konferencja robocza Międzynarodowego Stowarzyszenia Bibliotek  
Muzycznych (AIBM). Salzburg, 1-7.07.1979 (Maria Prokopowicz) . 388 
V Krajowa Konferencja Bibliotek Muzycznych. Gdańsk, 21-22.09.1979 (Wie- 
sława Dziechciowska) 392 
Recenzje i przeglądy piśmiennictwa 
Zarys bibliografii 
H-J. Koppitz: Grundzuge der Bibliographie. Munchen 1977 (Adam 
Nowak) •. . 395 
Radziecka norma opisu bibliograficznego 
GOST 7. 1-76 Sistema informacionno-bibliografićeskoj dokumentacii. 
Bibliografićeskoe opisanie proizvedenij pecati. Izdanie oficiaFnoe. 
Moskva 1977 (Maria Lenartowicz) 399 
Polskie normy bibliograficzne 
J. Pelcowa: Polskie normy bibliograficzne. Warszawa 1977 (Maria Ko- 
cójowa, Wanda Pindlowa) 405 
Przegląd piśmiennictwa krajowego (Jerzy Hlawiczka) 409 
Z prac Biblioteki PAN w Warszawie 
Seminarium poświęcone problematyce katalogowania książek . . . 415
		

/pb1980z40004_0001.djvu

			346 
Z żałobnej karty 
Janina Jaworska (1927-1979). (Oprać. Barbara Włodarczyk) .... 419 
Kronika krajowa " 421 
Kronika zagraniczna • 424 
Wydawnictwa otrzymane 427 
Autorzy .428 
CONTENTS 
Creators of Polish librarianship — Witnesses of sixty years... 
An interview with ass. prof. dr Zofia Krystyna Remerowa (by Jadwiga 
Kołodziejska) 347 
A bibliography of selected writings of Z. K. Remerowa (by Jadwiga  
Kołodziejska) 352 
Articles 
BOLESŁAW HOWORKA: Financial liability of library workers in the 
light of legał regulations (Summary — 362) ....... 355 
JOZEF PARUCH: Management of duplicates and superfluous publications 
(Summary — 375) 363 
Commijnications 
Work on the plan of specialization of library resources (Elżbieta  
Malinowska) . 377 
Reports 
18th Session of ISO/TC 46 Documentation, Warsaw, 18-27 April, 1979 (by 
Hanna Kłodnicka) 383 
Report on a working ćonference of the International Association of Musie 
Libraries (AIBM), Salzburg, 1-7 July, 1979 (by Maria Prokopowicz) 388 
5th National Ćonference of Polish Musie Libraries held in Gdańsk, 
21-22 September, 1979 (by Wiesława Dziechciowska) 392 
Reviews . 395 
Activities of the Library of Polish Academy of Sciences 415 
Obituary 419 
Newsfromthecountry . . . . 421 
Newsfromabroad 424 
Publications received . 427. 
Contributors . . . 428
		

/pb1980z40005_0001.djvu

			WSPÓŁTWÓRCY POLSKIEGO 
BIBLIOTEKARSTWA 
ŚWIADKOWIE SZEŚĆDZIESIĘCIU LAT.. 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1980 4 
PL ISSN 0033-302X 
DOCENT DR ZOFIA KRYSTYNA REMEROWA 
FILOLOG KLASYCZNY, BIBLIOTEKARZ, EDYTOR 
Przegląd Biblioteczny złożył wizytę jednej z najstarszych  
przedstawicielek bibliotekarstwa polskiego, założycielce Instytutu Książki i  
Czytelnictwa Biblioteki Narodowej, wychowawczyni kilku pokoleń biblio- 
tekoznawców i bibliotekarzy. Od ponad pół wieku związana z zawodem 
bibliotekarskim, pełniła liczne funkcje kierownicze przeplatając swoje 
pracowite życie tłumaczeniami dzieł św. Augustyna, Cycerona i  
Komeńskiego. W 1968 r. przeszła na emeryturę, nie tracąc ani na moment  
kontaktu z gronem swoich wychowanków, z pracą dydaktyczną, prowadząc 
seminarium magisterskie, opiekując się pracami doktorskimi. Wypro- 
/
		

/pb1980z40006_0001.djvu

			348 
WSPÓŁTWÓRCY BIBLIOTEKARSTWA POLSKIEGO 
mowała 16 doktorów bibliotekoznawstwa, z których wielu pełni  
kierownicze funkcje w bibliotekarstwie. 
Przegląd Biblioteczny — Czy mogłaby Pani Docent wspomnieć o  
swoich pierws2ych kontaktach z biblioteką? 
Zofia Krystyna Remerowa — Studia uniwersyteckie rozpoczęłam w 
Uniwersytecie Lwowskim w 1916/17 r. od filologii klasycznej, ale już 
w roku następnym zostałam skierowana do nowo powstałej Katedry 
Archeologii jako zastępca asystenta. W 1921 r. uzyskałam doktorat na 
podstawie pracy: „Naczynia malowane na ziemiach polskich i ich  
stosunek do ceramiki greckiej". Praca ta nie ukazała się drukiem, ponieważ 
dla uzyskania dostępu do zmagazynowanych w piwnicach Polskiej  
Akademii Umiejętności w Krakowie materiałów pochodzących z wykopaliska 
prof. Demetrykiewicza musiałam podpisać zobowiązanie, że wyjdzie ona 
dopiero w zbiorowej pracy, którą miała wydać Akademia. Niestety, inni 
autorzy nie przygotowali swoich prac i to zadecydowało o mojej  
rezygnacji z pracy w Katedrze i przejściu do Biblioteki Uniwersyteckiej. 
Zetknęłam się w niej i zaprzyjaźniłam z wieloma wybitnymi osobami, 
takimi jak S. Vrtel-Wierczyński, F. Smolka, E. Gaberle, A. Bocheński, 
S. Mękarski i inni. Nie obyło się więc bez żywych dyskusji nad  
sprawami bibliotek, braliśmy aktywny udział w organizowaniu lwowskiego  
oddziału Związku Bibliotekarzy Polskich, wykonywaliśmy pozaobowiązko- 
we prace w Bibliotece, jak np. opracowanie (wspólnie z S. Mękarskim) 
księgozbioru z Honfleur czy zaopiekowanie się po raz pierwszy drukami 
ulotnymi. Na podstawie zarówno dyskusji, jak i obserwacji utwierdzałam 
się coraz bardziej w przekonaniu, że należy dążyć do rozwijania w  
bibliotekach naukowych usług informacyjnych. Dałam też temu wyraz w  
jednym z pierwszych moich artykułów na łamach Lwowskich Studiów  
Bibliotecznych. 
Ale już w 1931 r. musiałam pożegnać się z Biblioteką. Mój mąż  
otrzymał posadę dyrektora Prywatnego Gimnazjum Koedukacyjnego w  
Borysławiu, przeniosłam się więc tam z całą rodziną. 
Mój pobyt w Borysławiu od 1931 r. do 1940 r. był zupełnie  
odmiennym rozdziałem mojego życia. W mieście liczącym 45 000 mieszkańców 
było 13 000 bezrobotnych. Toteż podjęłam współpracę z Towarzystwem 
Szkoły Ludowej, bardzo tam aktywnie działającym. Wobec braku sieci 
bibliotek powszechnych na wsi, zajęłam się zaopatrywaniem wsi  
okolicznych, w niewielkie księgozbiory wędrowne. Podjęłam się również  
prowadzenia Średniej Szkoły Zawodowej dla Dziewcząt TSL oraz  
przewodniczenia Stowarzyszeniu Społecznej Pracy Kobiet, starając się pomóc 
przede wszystkim bezrobotnym. Wkrótce zostałam radną, a za całokształt 
mojej pracy społecznej w Borysławiu otrzymałam w 1938 r. Srebrny 
Krzyż Zasługi. 
Lata borysławskie to była dla mnie wielka szkoła pracy społecznej. 
Ale na marginesie moich prac kontynuowałam moje dawniejsze „hobby",
		

/pb1980z40007_0001.djvu

			WSPÓŁTWÓRCY BIBLIOTEKARSTWA POLSKIEGO 349 
tj. przekłady z jęz. łacińskiego. Mówię: kontynuowałam, bowiem  
początek tych prac sięga lat dwudziestych. Wtedy to mój dawny katecheta 
ks. Czesnak zaproponował mi przygotowanie przekładu wybranych przez 
niego rozdziałów Wyznań św. Augustyna. Po latach, kiedy zebrało się 
sporo tych rozdziałów, przekazał je Krakowskiej Spółce Wydawniczej 
i wówczas zaproponowano mi ich wydanie. Ukazało się ono w 1929 r. 
w dwu edycjach: w serii Biblioteki Narodowej i jako wydanie popularne. 
Wówczas otrzymałam propozycję przekładu Wielkiej Dydaktyki J. A.  
Komeńskiego dla Naukowego. Towarzystwa Pedagogicznego w Krakowie. 
Dla własnej satysfakcji tłumaczyłam też wieczorami pisma wybrane  
Cycerona, które zresztą wyszły drukiem dopiero w 1954 r. w serii  
Biblioteki Narodowej. 
Po wybuchu II wojny światowej przez jakiś czas pracowałam w  
Gimnazjum w Borysławiu (mąż był na froncie), ale niebawem przeniosłam 
się do Lwowa, gdzie znalazłam kolejno zatrudnienie w 1940 r. w  
Bibliotece Instytutu Medycznego, w 1. 1941-1944 w Bibliotece Uniwersyteckiej, 
a w r. akad. 1944/45 na Uniwersytecie, zrazu jako adiunkt w katedrze 
prof. Podlachy, a później, po jej likwidacji, jako wykładowca jęz.  
niemieckiego. W 1945 r. w ramach repatriacji wyjechaliśmy do Krakowa. 
Przypadkiem spotkany tam prof. Wierczyński z miejsca zaangażował nas 
oboje z mężem do Biblioteki Narodowej w Warszawie. 
) W Bibliotece Narodowej pełniłam bardzo rozmaite funkcje. Obok 
współpracy przy organizowaniu poszczególnych działów Biblioteki często 
musiałam kontaktować się z różnymi bibliotekami w poszukiwaniu  
materiałów dla Ministerstwa Oświaty czy Komitetu Centralnego PZPR. 
Spotykałam się wówczas z dużymi trudnościami w docieraniu do  
potrzebnych materiałów i z tradycjonalizmem usług bibliotecznych. W  
momencie podjęcia przez władze decyzji zorganizowania sieci ośrodków 
informacji naukowej dla potrzeb gospodarczych spróbowałam  
rozbudowania usług informacyjnych w bibliotekach naukowych. Nie dało to  
jednak większych efektów. Starałam się więc zabiegać o utworzenie w  
Bibliotece Narodowej osobnego działu informacji naukowej, co zostało 
zrealizowane. 
Praca w Naczelnej Dyrekcji Bibliotek w 1. 1950—1951 na stanowisku 
naczelnika Wydziału Bibliotek Naukowych oraz przewodniczenie Komisji 
Kultury w Dzielnicowej Radzie Narodowej-Mokotów pozwoliły mi  
poznać problemy rozwijającej się wówczas sieci bibliotek powszechnych. 
Przegląd Biblioteczny — Ale w tym samyrri" czasie zajęła się również 
Pani Docent organizacją studiów bibliotekoznawczych w Warszawie? 
Zofia Krystyna Remerowa — Oczywiście, nigdy nie było mi dane 
ograniczenie moich obowiązków służbowych do jednego tylko miejsca 
pracy. Będąc włączona od samego początku do prac komisji resortowej 
dla sprawy powołania katedry bibliotekoznawstwa Uniwersytetu  
Warszawskiego musiałam znaleźć czas także na prace nad programem no-
		

/pb1980z40008_0001.djvu

			350 
WSPÓŁTWÓRCY BIBLIOTEKARSTWA POLSKIEGO 
wych studiów. Kiedy zaś katedra już powstała w 1951 r. pod  
kierownictwem prof. Aleksandra Birkenmajera, zostałam w 1953 r. zatrudniona 
dodatkowo jako jej p.o. samodzielny pracownik nauki. Od 1960 r. już 
jako docent objęłam jej kierownictwo. 
Przegląd Biblioteczny — Czy już wówczas pojawiła się myśl  
powołania instytutu naukowego do spraw bibliotekarstwa? 
Zofia Krystyna Remerowa — Zdawałam sobie już wówczas sprawę 
z ogromu przemian w dziedzinie oświaty i kultury, które wymagały 
przeprowadzenia zmian również w bibliotekach. Zmiany te nie mogły 
być wprowadzone na podstawie intuicyjnych odczuć i indywidualnych 
poglądów. Musiały uzyskać solidną podbudowę naukową. Wyższe  
szkolnictwo bibliotekarskie stawiało wówczas pierwsze kroki. Stąd zaczęła 
wyłaniać się myśl powołania w ramach Biblioteki Narodowej Instytutu 
Książki i Czytelnictwa; powstał on w 1955 r. 
Przegląd Biblioteczny — Dlaczego Instytut Książki i Czytelnictwa 
zajął się od początku problematyką bibliotekarstwa publicznego i  
czytelnictwa powszechnego? 
Zofia Krystyna Remerowa — Zadania Instytutu Książki i  
Czytelnictwa były pomyślane znacznie szerzej. Nie myśleliśmy o uchylaniu się 
od prac badawczych związanych z bibliotekami innych sieci, zwłaszcza 
bibliotek naukowych. Jednakże największe potrzeby wiązały się z  
dynamicznie rozbudowującą się siecią bibliotek powszechnych. Niemały wpływ 
na wprowadzenie tematyki bibliotekarstwa powszechnego do programu 
Instytutu miała osobowość ówczesnego dyrektora Centralnego Zarządu 
Bibliotek w Ministerstwie Kultury i Sztuki Czesława Kozioła. Łączył on 
w sobie uzdolnienia organizacyjne oraz cechy typowe dla naukowca. Był 
to umysł dociekliwy, krytyczny, nie ulegał stereotypom. Dlatego m.in. 
zabiegał energicznie o powołanie Instytutu i bardzo się jego  
poczynaniami interesował, starając się o stypendia zagraniczne dla młodego  
wówczas zespołu. 
Przegląd Biblioteczny — Zgodzi się Pani Docent ze mną, że  
wprowadzenie problematyki bibliotekarstwa publicznego do programu Instytutu 
a tym samym Biblioteki Narodowej nie dla wszystkich pracowników tej 
największej biblioteki naukowej kraju było oczywiste. Wątpliwości te 
jeszcze dziś dochodzą do głosu. 
Zofia Krystyna Remerowa — Zdawałam sobie sprawę z tych  
zastrzeżeń. Ale przecież część obowiązków w zakresie unowocześniania pracy 
bibliotek naukowych spadała także na inne działy Biblioteki Narodowej. 
Istniał już Zakład Informacji Naukowej pomyślany wówczas jako  
inspirujący inne biblioteki w kraju oraz rozbudowujący się wówczas Instytut 
Bibliograficzny. Same zaś biblioteki naukowe miały w przeciwieństwie 
do bibliotek publicznych wysoko kwalifikowaną kadrę i ustabilizowany 
w ogólnych zarysach stan organizacyjny. Dlatego też postanowiliśmy 
angażować do pracy w Instytucie ludzi młodych, świeżo po studiach, bez
		

/pb1980z40009_0001.djvu

			WSPÓŁTWÓRCY BIBLIOTEKARSTWA POLSKIEGO 
351 
tradycjonalnych obciążeń. Nietrudno było przewidzieć, że problematyka 
społeczna w powiązaniu z bibliotekami i czytelnictwem wciągnie ten 
zespół bez reszty i wypełni program naukowy Instytutu. Choć wiadomo 
mi, że ostanio poszerzyliście plany swoich badań o sprawy związane 
z czytelnictwem piśmiennictwa fachowego i bibliotekami innych typów. 
Przegląd Biblioteczny — Nauka nie poszła w las. Nauczyła nas Pani 
Docent widzieć bibliotekę w zespole licznych uwarunkowań społecznych, 
jako instytucję wpływającą na społeczeństwo, ale też stanowiącą rezultat 
zachodzących przemian politycznych, kulturalnych i oświatowych. Po 
latach doświadczeń i gromadzenia wiedzy okazało się, że badanie zjawisk 
związanych ze społecznym funkcjonowaniem książki w społeczeństwie 
w aspekcie jedynie bibliotek publicznych stało się niewystarczające. 
Zofia Krystyna- Reiner owa — Cieszę się, że doszliście do tych  
stwierdzeń w toku licznych badań empirycznych. Starałam się zwrócić uwagę 
na te zjawiska w mojej skromnej książeczce: Zmiany funkcji bibliotek 
w powojennym dwudziestoleciu [26]. 
Przegląd Biblioteczny — Nigdy nie dopisała się Pani Docent do  
żadnej z naszych prac, nigdy nie-wykorzystała zebranych przez nas  
materiałów. Wiedzieliśmy, że etyka zawodowa reprezentowana przez Panią 
nie jest powszechna. Dlatego też nie zdarzyło się dotąd w naszym zespole, 
by ktoś z Pani wychowanków złamał tę zasadę. Czy może to być dla 
Pani drobną satysfakcją? 
Zofia Krystyna Remerowa — Sama w związku z moją pracą  
doktorską padłam ofiarą takiego „rabunku". Zebrane przeze mnie materiały 
zostały wykorzystane w pracy mojego recenzenta. Byłam więc  
wyczulona na wszelkie tego typu „piractwo". A ponadto przecież pierwsze lata 
naszej współpracy traktowałam jako okres nauki, musieliście więc mieć 
jakąś satysfakcję z osiąganych wyników. Cieszę się, że i wy tak  
pojmujecie swoje obowiązki wobec waszych współpracowników. 
Przegląd Biblioteczny — Czy można zapytać, nad czym Pani Docent 
obecnie pracuje? 
Zofia Krystyna Remerowa — Trudno mi odpowiedzieć. Zawsze  
marzyłam o opracowaniu takiego zarysu dziejów bibliotek, który by  
przekonywająco wykazywał, że zadania bibliotek były zawsze te same, choć 
formy i zasięg działalności bogaciły się i zmieniały. Nie wiem jednak, 
czy podołam temu zamierzeniu, zwłaszcza że pociąga mnie także myśl 
o spisaniu wielu moich doświadczeń i ciekawych przeżyć, których  
miałam sporo. Nie idzie mi o opublikowanie ich, ale o zapis, dokumentację 
epoki minionej. No i chętnie potłumaczyłabym jeszcze cokolwiek. Resztę 
czasu wypełni mi śledzenie waszych osiągnięć. Bo to już jest wasza 
epoka. 
Rozm. Jadwiga Kołodziejska
		

/pb1980z40010_0001.djvu

			352 
WSPÓŁTWÓRCY BIBLIOTEKARSTWA POLSKIEGO 
BIBLIOGRAFIA PRAC ZOFII KRYSTYNY REMEROWEJ 
w wyborze (1928-1976) 
' Oprać. Jadwiga Kołodziejska 
Prace bibliotekarskie i bibliotekoznawcze 
1. S. Mękarski, K. Remerowa: Księgozbiór z Honfleur [...] Lwów: L.  
Wiśniewski 1928 53 s. 
2. O grafice S. Dębickiego. W: Pamiętnik III Zjazdu Bibliofilów Polskich we 
Lwowie [...] Lwów 1929 s. 73-84. 
3. Bibliotheąue de l'Universitś. W: Les bibliotheąues de Lwów. Lwów: Impr. 
Inst. Nat. Ossoliński 1929 s; 37-51. 
4. Katalog wystawy exlibrisów słowiańskich i wystawy zbiorowej exlibrisów 
Rudolfa Mękickiego. Przedm. [...] Lwów: Druk. Ossolińskich 1930 27 s. 
5. O organizowanie czytelnictwa w bibliotekach naukowych. Lwowskie Studia 
Biblioteczne 1932 t. 1 s. 15-27. 
6. Książka i jej społeczne powołanie. Tyg. War. 1946 nr 39 s. 4/ 
7. Administracja biblioteki, budżet, finanse. Warszawa: Zw. Bibliot. i Archiw. 
Polskich 1951 24 s., Korespondencyjny Kurs Bibliotekarski. Skrypt nr 2. 
8. Aktualne zagadnienia w zakresie zbiorów bibliotecznych. Pamiętnik  
Konferencji Krynickiej. Prz. Bibl. 1951 R. 19 z. 3/4 s. 242-264.' 
9. Biblioteka Narodowa. Por. Bibl. 1952 nr 11 s. 241-247. 
10. Z prac i zamierzeń Biblioteki Narodowej. Wiedza i Zycie 1953 nr 5 
s. 331-335. 
11. Radziecka bibliografia zalecająca. Prz. Bibliogr. Wyd. Gosp. 1953 z. 5 
s. 220-223. 
12. Sprawa kadr naukowych w bibliotekach. Prz. Bibl. 1953 R. 21 z. 4 s. 297-325. 
13. Dziesięć lat rozwoju bibliotek naukowych w PRL. Zycie Szkoły Wyższej 
1954 nr 7/8 s. 103-112. 
14. Gromadzenie zbiorów w bibliotece. W: Bibliotekarstwo naukowe.  
Warszawa: PWN 1956 s. 86-131. 
15. Stav a perspektivy knihovnictwa w Pol'sku. Kniźnica 1955 Cis. 2 s. 59-63. 
16. Pięć dni w bibliotekach czechosłowackich. Por. Bibl. 1956 nr 9 s. 221-224. 
17. Instytut Książki i Czytelnictwa BN. Informator Bibliotekarza s. 133-137. 
18. Probleme des landlichen Lesewesens. Der Bibliothekar 1957 H. 10 s. 1052- 
-1057. 
19. Studia bibliotekoznawcze na uniwersytetach polskich. Prz. Bibl. 1958 R. 26 
z. 2/3 s. 115-130. 
20. Fragmenty kroniki życia „integralnego" bibliotekarza naukowego. (W 50-tą 
rocznicę rozpoczęcia pracy bibliotekarskiej przez prof. dra Mariana Łodyńskiego). 
Prz. Bibl. 1960 R. 28 z. 1 s. 32-51. 
21. Książka w Warszawie 1918-1939. W: Studia Warszawskie 1961 T.- IV 
s. 205-226. 
22. A. Łuczyńska, K. Remerowa: Libraries. in Poland. Warsaw: Polonia 1961, 
108 s." 
23. Badania czytelnictwa. Organizacja usług bibliotecznych i polityka  
biblioteczna. Rocz. Bibl. 1961 R. 5 s. 301-310. 
24. Katedra Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Warszawskiego 1951-1961. Rocz. 
Bibl. 1961 R. 5 z. 4 s. 389-391. 
25. Instytut Książki i Czytelnictwa. W: Rocznik Polityczny i Gospodarczy 
1962 s. 647-652. 
26. Zmiany funkcji bibliotek w powojennym czterdziestoleciu. Warszawa: SBP 
1966, 49 s.
		

/pb1980z40011_0001.djvu

			WSPÓŁTWÓRCY BIBLIOTEKARSTWA POLSKIEGO 
353 
27. Organizacja studium podyplomowego z zakresu informacji naukowej. Bivl. 
Ośr. Dok. PAN 1967 nr 1(10) s. 22-30. 
28. Problemy metodologiczne informacji naukowej w naukach społecznych. 
Aktual. Próbl. Inf. Dok. 1972 R. 17 nr 3 s. 2-8. 
• 29. Rola i potrzeby nowoczesnego bibliotekarstwa. Nowe Książ-. 1974 nr 15(587) 
s. 76-77. 
30. Teoria i praktyka bibliografii — Stefan Vrtel-Wierczyński. W: Twórcy 
nowoczesnego bibliotekarstwa polskiego. Warszawa: Ossolineum 1974 s. 310-329. 
31. Dr Adam Bocheński (1897-1974). Bibliotekarz 1975 z. 9 s. 222-223. 
32. Adam Bocheński (1897-1974). Prz. Bibl. 1976 R. 44 z. 1 s. 87-90. 
Tłumaczenia 
1. Sw. Augustyn: Wyznania (z listem ks. arcb. Józefa Teodorowicza do  
Tłumaczki). Kraków 1929, XXIII, 330 s. 
2. Sw. Augustyn: Wyznania. Wstępem i objaśnieniami zaopatrzył Jerzy  
Kowalski. Kraków: Krak. Spółka Wyd. 1929, XC, 365 s. 
3. Jan Amos Komenski: Wielka Dydaktyka. Kraków: Nauk. Tow. Pedagog. 
1985 292 s. 
4. Marcus Tulius Cicero: Wybór pism naukowych (oprać. M. Plezia). Wrocław: 
Ossolineum 1954 CLVI, 355 s. 
5. Jan Amos Komenski: Wielka Dydaktyka. Wstępem i komentarzem opatrzył 
Bogdan Suchodolski. Wrocław: Ossolineum 1956 370 s. 
6. Jan Amos Komenski: Pisma wybrane. Wybrał, wstępem i komentarzem 
opatrzył Bogdan Suchodolski. Wrocław: Ossolineum 1964 LIX, 703 s. 
7. Jan Amos Komenski: Pampaedia. Wstępem i komentarzem opatrzył Bogdan 
Suchodolski. Wrocław: Ossolineum 1973 LXV, 297 s. 
8. Marcin Świątkowski: Polski Herold Naukowej Prawdy. Wstęp Bogdan  
Suchodolski. Wrocław: Ossolineum 1976 272 s.
		

/pb1980z40013_0001.djvu

			A R T Y K U Ł * Y 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1980 4 
PL ISSN 0033-2WX 
BOLESŁAW HOWORKA 
ODPOWIEDZIALNOŚĆ MATERIALNA PRACOWNIKÓW BIBLIOTEK 
W ŚWIETLE PRZEPISÓW PRAWNYCH 
Specyfika odpowiedzialności materialnej pracowników bibliotek. 
Dwa rodzaje odpowiedzialności mogącej mieć zastosowanie w  
przypadku pracowników bibliotek: 1. odpowiedzialność na zasadach ogólnych 
za szkodę wyrządzoną bibliotece. 2. szczególna odpowiedzialność za 
szkodę w mieniu powierzonym. Możliwość odpowiedzialności karnej. 
Obowiązek ze strony kierownictwa zapewnienia odpowiednich  
warunków zabezpieczenia mienia biblioteki. Postępowanie w przypadku 
ujawnienia szkody. 
Pod opiekę bibliotekarzy została oddana bardzo ważna część majątku 
narodowego, stanowiąca często unikalną dokumentację naszego dorobku 
historycznego i kulturalnego. Wiele pozycji znajdujących się na półkach 
magazynów bibliotecznych ma wartość niewymierną. Dzieła te  
wymagają szczególnej opieki oraz stworzenia właściwych warunków ich  
udostępniania. Nakłada to na bibliotekarzy obowiązek zorganizowania  
dobrej ochrony tego szczególnego bogactwa naszego kraju; jest to jedno 
z ich najważniejszych zadań. Z drugiej strony powinnością bibliotekarzy 
jest wychodzenie z książką naprzeciw czytelnikowi, udostępnianie  
materiałów bibliotecznych w warunkach jak najbardziej dogodnych, m.in. 
swobodnego dostępu do półek. 
W tej sytuacji zagadnienie odpowiedzialności bibliotekarzy za mienie 
biblioteczne nie może być całkowicie identyfikowane z odpowiedzialnością 
pracowniczą określaną przez obowiązujące przepisy prawa pracy; nie 
ogranicza się ono bowiem do odpowiedzialności materialnej. Bibliotekarzy 
musi cechować poczucie osobistej zawodowej odpowiedzialności,  
opierające się nie tylko na obowiązujących przepisach prawa, lecz przede  
wszystkim na ich świadomości i doświadczeniu, na wiedzy o tym, co zostało 
powierzone ich opiece i czym dysponują, na umiejętności decydowania, 
w jaki sposób należy te dzieła zabezpieczyć i w jaki sposób zorganizować 
ich udostępnianie. * 
W artykule poruszono tylko prawne aspekty materialnej  
odpowiedzialności pracowników bibliotek, bowiem inne — i bodaj ważniejsze —
		

/pb1980z40014_0001.djvu

			356 
ARTYKUŁY 
strony owej odpowiedzialności nie mogą być uregulowane żadnymi  
przepisami. 
W naszym kraju wszystkich zatrudnionych obowiązują jednakowe 
przepisy o materialnej odpowiedzialności pracowników za mienie  
zakładu pracy, niezależnie od tego, w jakiej instytucji pracują. Bibliotekarze 
zatrudniani są nie tylko przez biblioteki będące samodzielnymi  
jednostkami organizacyjnymi; wielu bibliotekarzy pracuje w bibliotekach, które 
są komórkami organizacyjnymi przedsiębiorstw lub innych zakładów 
pracy. Kierownictwa tych jednostek organizacyjnych nie rozumiejąc 
specyfiki zawodu bibliotekarza uważają często, że bibliotekarz to po  
prostu magazynier książek. Zdarza się także, że wykorzystują oni niewiedzę 
bibliotekarzy, ich brak znajomości przepisów prawnych i np. dokonywują 
potrąceń z wynagrodzenia za pracę w celu pokrycia niedoborów w  
materiałach bibliotecznych, mimo, że pracownicy ci nie uznali roszczeń 
zakładu i nie wyrazili zgody na potrącenia ze swego wynagrodzenia, 
a zatrudniająca ich instytucja nie dysponuje tytułem wykonawczym1.  
Dlatego też wydaje się, że omówienie przepisów prawnych regulujących  
zasady pracowniczej odpowiedzialności materialnej, w tym także przepisów 
szczególnych dotyczących odpowiedzialności bibliotekarzy za oddane pod 
ich opiekę materiały biblioteczne, jest potrzebne i uzasadnione. 
Ogólne zasady materialnej odpowiedzialności pracowników za mienie 
zatrudniających ich zakładów pracy sformułowane zostały w kodeksie 
pracy [2], w postanowieniach konkretyzujących podstawowe zasady  
prawa pracy (art. 12), w artykule precyzującym obowiązki pracownika 
(art. 100), a przede wszystkim w dziale piątym tego kodeksu (art. 114- 
-127) omawiającym szczegółowo interesujące nas zagadnienie. Pewne, 
związane z tymi zasadami, sprawy zostały rozwinięte w przepisach  
rozporządzeń wykonawczych do kodeksu pracy [5, 6, 7]. 
Problemy te są także przedmiotem zainteresowania Sądu  
Najwyższego, który zajął się nimi w specjalnych Wytycznych [8] oraz w szeregu 
swoich orzeczeń. Również przepisy resortowe i wewnątrzzakładowe,  
ustalające obowiązki pracownicze związane z wykonywaną przez nich pracą 
mają znaczenie dla tej odpowiedzialności; są to m.in. regulaminy  
pracy [5] obowiązujące prawie w każdym zakładzie pracy, które określają 
zakres obowiązków i odpowiedzialności pracowników zakładu  
zajmujących odpowiednie stanowiska m.in. za mienie społeczne. 
Zgodnie z Ustawą o bibliotekach na kierownictwie jednostki  
organizacyjnej, w skład której wchodzi biblioteka, a także na dyrekcji  
biblioteki będącej samodzielną jednostką organizacyjną, spoczywa ustawowy 
obowiązek zapewnienia odpowiednich warunków działania i rozwoju, 
w szczególności dostarczenia lokalu i wyposażenia odpowiadającego za- 
> Tytuł wykonawczy to zaopatrzone w klauzulę wykonalności orzeczenie sądu  
(prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu), wzgl. zawarta przed sądem ugoda lub 
też nakaz zapłaty wydany przez państwowe biuro notarialne.
		

/pb1980z40015_0001.djvu

			ODPOWIEDZIALNOŚĆ MATERIALNA PRACOWNIKÓW BIBLIOTEK 357 
daniom biblioteki, a także zapewnienia środków na prowadzenie  
działalności bibliotecznej [3, art. 19]. 
Przepisy szczegółowe dotyczące interesujących nas problemów  
zawarte zostały ponadto w Instrukcji ministra kultury i sztuki określającej 
zasady ewidencji materiałów bibliotecznych (9]. 
Z powołanych wyżej aktów normatywnych a przede wszystkim z  
postanowień kodeksu pracy wynika, że pracownicy ponoszą: 1)  
odpowiedzialność materialną za szkodę wyrządzoną bibliotece ze swej winy 
wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania swych obowiązków 
[2, art. 114] oraz 2) odpowiedzialność materialną za szkodę w mieniu 
powierzonym z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się. 
Podstawową i bardziej typową formą odpowiedzialności materialnej 
bibliotekarzy za zbiory i inne mienie biblioteczne jest  
odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną zakładowi pracy w wyniku 
niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych 
[2, art. 114-123; oraz 6]. W wielu bibliotekach nie ma wyłączonych i  
odpowiednio zabezpieczonych (lokalowo i personalnie) magazynów zbiorów 
bibliotecznych. Także coraz powszechniej organizuje się biblioteki, w  
których czytelnik ma swobodny dostęp do półek bibliotecznych. W takich 
warunkach odpowiedzialność materialna bibliotekarzy za ewentualne 
braki iv księgozbiorze nie może być „bezwarunkowa"; mogą oni  
odpowiadać wyłącznie za szkodę, którą wyrządzili bibliotece swoim  
nagannym zachowaniem się, za szkodę, która wynikła z ich winy nieumyślnej. 
Do takich sytuacji odnoszą się przede wszystkim przepisy Instrukcji 
ministra kultury i sztuki, mówiące o zasadach ewidencji materiałów  
bibliotecznych {9]. Określają one sposób postępowania w wypadku  
ujawnienia w czasie skontrum braków w materiałach bibliotecznych, a także 
definiują pojęcie braku, braku względnego i bezwzględnego, braku  
niezawinionego i zawinionego, a także określają, jakie postępowanie należy 
przedsięwziąć w wypadku badania przyczyn powstania tych braków. 
W rozumieniu tych przepisów braki niezawinione to te, które wynikają 
z przyczyn niezależnych od pracowników odpowiedzialnych za  
gospodarkę zbiorami, a w szczególności: 1) braki powstałe na skutek wypadków 
losowych; 2) braki powstałe na skutek niezawinionych okoliczności,  
związanych głównie z charakterem pracy biblioteki, m.in. takich działań osób 
trzecich, którym nie można było zapobiec; 3) braki powstałe z innych 
przyczyn, uzasadniających zwolnienie od odpowiedzialności osób  
materialnie odpowiedzialnych1. 
Braki zawinione zaś to takie, które powstały w wyniku  
niedopełnienia przez pracownika obowiązków służbowych, pod warunkiem, że miał 
on możność należytego^ich wykonania. W rozumieniu przepisów kodeksu 
pracy będzie to typowa odpowiedzialność pracownika za szkodę  
wyrządzoną zakładowi pracy. 
• Instrukcja wydana przed wejściem w życie kodeksu pracy wymaga pilnie nowelizacji
		

/pb1980z40016_0001.djvu

			358 
ARTYKUŁY 
Z przepisów tych wynika, że pracownicy biblioteki są z zasady  
odpowiedzialni materialnie wyłącznie za braki przez nich zawinione, a więc 
te, które powstały w wyniku niedopełnienia obowiązków służbowych 
i to w sytuacji, gdy istniały warunki do należytego ich wykonania. Wina 
pracownika musi być udowodniona przez zakład pracy, podobnie jak 
rozmiar szkody, do której pracownik się przyczynił. 
Pracownik nie może odpowiadać za szkodę związaną z ryzykiem 
działania zakładu. Nowa forma udostępniania zbiorów przez  
umożliwienie czytelnikom swobodnego dostępu do półek ze zbiorami uznana  
została jako bardzo dogodna i na pewno będzie, w interesie czytelników, 
upowszechniana. Jednakże, jeśli w tych warunkach pracy biblioteki  
powstaną jakieś braki, trudno będzie mówić, bez wskazania wyraźnej winy 
bibliotekarza, że dopuścił on do powstania braków zawinionych, za które 
jest odpowiedzialny. Powstała w takiej sytuacji szkoda będzie ściśle 
związana z ryzykiem działania zakładu. 
Zakład pracy, chcąc wystąpić z pozwem przeciwko pracownikowi 
o naprawienie szkody, musi przedstawić dowody na to, że szkoda  
(określona wartościowo) faktycznie powstała i to w wyniku niewykonania 
przez pracownika jego obowiązków, np. przez nieokazanie przez niego 
należytej dbałości o zbiory oddane pod jego opiekę. Brak dostatecznych 
dowodów, świadczących o winie pracownika, spowoduje oddalenie#  
ewentualnego powództwa zakładu pracy. 
O winie (nieumyślnej) bibliotekarza można mówić w sytuacji, kiedy 
przez lekkomyślność (bezpodstawnie przypuszcza, że szkoda nie nastąpi) 
lub przez niedbalstwo (nie przewiduje, chociaż powinien i mógł  
przewidzieć, że szkoda nastąpi) podejmie działania niewłaściwe lub też nie  
podejmie działań właściwych w celu ochrony oddanego pod jego opiekę 
mienia bibliotecznego, nie wykona swoich obowiązków służbowych  
(chociaż nic nie stało temu na przeszkodzie) w wyniku czego dojdzie do  
powstania szkody. 
W sytuacji, kiedy kierownictwo zakładu uzna, że pracownik jest  
winien, że dopuścił do powstania szkody, której mógł zapobiec, a także 
stwierdzi, że fakt taki może udowodnić, wtedy powinno ono wezwać 
osobę odpowiedzialną za powstanie braków zawinionych do pisemnego 
uznania tego roszczenia (9, § 68] i to w ciągu 14 dni od daty ustalenia, 
kto winę ponosi i jaka jest wielkość szkody. Roszczenie uznane przez 
pracownika podlega potrąceniu z wynagrodzenia za pracę. 
Wysokość roszczenia zakładu pracy nie może przewyższyć kwoty  
trzymiesięcznego wynagrodzenia pracownika, który w wyniku swej  
nieumyślnej winy dopuścił do powstania szkody. Jeżeli wysokość szkody  
(określonej wg rzeczywistej wartości poszczególnych jednostek, a nie wg  
wartości w jakiej są zewidencjonowane) nie przekracza 500 zł, albo też 
stopień winy pracownika jest nieznaczny, kierownictwo zakładu może, 
z własnej inicjatywy lub na wniosek rady zakładowej, zaniechać docho- 
/
		

/pb1980z40017_0001.djvu

			ODPOWIEDZIALNOŚĆ MATERIALNA PRACOWNIKÓW BIBLIOTEK 359 
dzenia odszkodowania i zastosować wobec pracownika jedynie karę  
dyscyplinarną. Wysokość odszkodowania może być obniżona (jednakże  
najwyżej o jedną trzecią) w sytuacji, gdy wyrównanie szkody następuje 
w drodze ugody zawartej pomiędzy zakładem pracy a pracownikiem. 
Podejmując decyzję w tej sprawie, trzeba uwzględnić wszystkie  
okoliczności, w jakich powstała szkoda, a w szczególności stopień winy  
pracownika oraz jego dotychczasowy stosunek do obowiązków pracowniczych. 
W razie odmowy uznania roszczenia przez pracownika, kierownik  
zakładu zobowiązany jest do skierowania sprawy na drogę sądową. Sąd 
może obniżyć wysokość odszkodowania (ale najwyżej o jedną piątą), 
uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy. Obniżenie wysokości  
odszkodowania, w tym samym stopniu można zastosować również wtedy, 
gdy naprawienie szkody następuje na podstawie ugody sądowej. Jeszcze 
raz należy podkreślić, że zakład pracy po stwierdzeniu powstania szkody 
V/ mieniu nie może zgłaszać żadnych pretensji pod adresem pracownika, 
jeżeli nie wykaże, że szkoda ta powstała na skutek niewykonania lub 
nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych. Udowodniona musi 
być także wysokość poniesionej przez zakład pracy szkody, a w wypadku 
procesu sądowego o odszkodowanie — cały ciężar dowodu winy  
pracownika spoczywa na zakładzie pracy. 
Inna forma odpowiedzialności spotykana w bibliotekach to  
odpowiedzialność pracowników za mienie powierzone 
z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się [2, art. 124-127; oraz 6, 7]. 
Mamy z nią do czynienia wówczas, gdy w bibliotece znajdują się  
odpowiednio zabezpieczone magazyny, do których dostęp ma ściśle określony 
krąg osób, którym powierzono zbiory do wyliczenia się i które podpisały 
odpowiednie dokumenty dotyczące odpowiedzialności materialnej3. W  
takiej sytuacji istotne jest przede wszystkim to, aby mienie biblioteczne 
było im we właściwy sposób przekazane (protokół zdawczo-odbiorczy, 
dokumenty przekazania i powierzenia), a także, aby zgodnie z przepisami 
ustalone były zasady związane z przyjęciem wspólnej odpowiedzialności 
materialnej. Kierownictwo biblioteki musi zadbać o to, aby w  
prawidłowy sposób zorganizować obieg materiałów bibliotecznych oraz  
dokumentów tak, aby pracownicy winni powstania ewentualnych niedoborów nie 
mieli podstawy do przerzucenia na zakład pracy odpowiedzialności za 
stwierdzone braki. 
Pracownicy biblioteki w czasie rozpatrywania roszczenia wysuniętego 
pod ich adresem mogą wykazać, że szkoda w mieniu bibliotecznym  
powstała z przyczyn od nich niezależnych, a w szczególności, że zaistniała 
w wyniku niezapewnienia im przez zakład pracy warunków  
umożliwiających zabezpieczenie powierzonego im mienia. Należy podkreślić, że 
• Celowe byłoby rozciągnięcie na pracowników tych bibliotek Rozp. RM z dn. 10.10.1975 
w sprawie toarunfcóiu odpowiedzialności materialnej pTacotonikóto ... (Dz.U. nr 35, poz. 191) 
w trybie przewidzianym w { 4 tego Rozporządzenia; zbliża ono zasady odpowiedzialności za 
szkodę w mieniu powierzonym do ogólnych zasad odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę 
(przypt red.).
		

/pb1980z40018_0001.djvu

			360 
ARTYKUŁY 
brak warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia, 
które są wynikiem obiektywnych trudności, w szczególności natury  
organizacyjnej, należy włączyć do ryzyka związanego z działalnością  
zakładu [4], ryzyka, za powstanie którego pracownik nie może ponosić  
odpowiedzialności. Bibliotekarz (magazynier biblioteczny), który ponosi  
odpowiedzialność materialną za powierzone jego pieczy materiały  
biblioteczne, będzie mógł liczyć na to, że zostanie zwolniony od  
odpowiedzialności za ewentualne niedobory tylko wtedy, gdy wykaże, że nie miał 
wpływu na powstanie szkody, do której przyczyniło się wadliwe  
działanie, bądź też niepodjęcie koniecznych działań przez zakład pracy, a  
przede wszystkim niewykonanie przezeń obowiązków określonych ustawą 
o bibliotekach [3, art. 9]. Na powstanie szkody, z winy zakładu pracy, 
•m.in. może mieć także wpływ: 
1) przydzielenie pracownikowi materialnie odpowiedzialnemu  
nieodpowiedniego personelu, bez potrzebnego przygotowania zawodowego lub po 
prostu nieuczciwego, 
2) obarczenie pracownika materialnie odpowiedzialnego takimi  
obowiązkami, które praktycznie uniemożliwiają mu sprawowanie pieczy nad  
powierzonymi zbiorami; jednakże o takiej sytuacji pracownik powinien 
zawiadomić kierownictwo zakładu pracy natychmiast po stwierdzeniu, 
że nie może właściwie wypełniać swoich obowiązków, a nie dopiero po 
ustaleniu, że nastąpiła szkoda, 
3) niereagowanie przez kierownictwo zakładu pracy na zgłaszane przez 
pracownika materialnie odpowiedzialnego informacje o trudnościach w 
wykonywaniu pieczy nad powierzonym majątkiem, m.in. spowodowanych 
złymi warunkami lokalowymi, bądź też usterkami organizacyjnymi, np. 
wadliwym obiegiem materiałów bibliotecznych lub dokumentów, 
4) niesporządzenie we właściwym czasie inwentaryzacji (skontrum), 
szczególnie w sytuacji, kiedy zachodzi prawdopodobieństwo zaistnienia 
niedoborów, np. w wypadku długotrwałej choroby pracownika  
materialnie odpowiedzialnego. 
Zakład pracy, występując w tym przypadku z pozwem przeciwko 
swojemu pracownikowi, musi ze swej strony udowodnić istnienie  
stosunku pracy oraz fakt prawidłowego powierzenia mienia, a także wykazać 
wysokość szkody powstałej w wyniku spowodowania strat w  
powierzonym mieniu. Jeżeli pracownik podniesie zarzuty, że winę za powstanie 
szkody ponosi zakład pracy, konieczne będzie poparcie roszczenia  
dowodami świadczącymi, że pracownik miał warunki do wywiązania się z  
obowiązków. 
Pracownik, który odpowiada za powierzone mu mienie biblioteczne, 
odpowiada w pełnej wysokości za szkodę powstałą w tym mieniu [2, 
art. 124], wg rzeczywistej wartości poszczególnych jednostek [9, § 64]. 
Zakład pracy może obniżyć wysokość odszkodowania za wyrządzoną 
szkodę w wypadku zawarcia ugody z pracownikiem (ale najwyżej o jed-
		

/pb1980z40019_0001.djvu

			ODPOWIEDZIALNOŚĆ MATERIALNA PRACOWNIKÓW BIBLIOTEK 3gJ 
ną trzecią) i to tylko wtedy, jeżeli przemawiają za tym okoliczności  
sprawy, a pracownik wykazywał dotychczas właściwy stosunek do  
obowiązków pracowniczych. Jeżeli ugoda między zakładem pracy a pracowni- 
kiem nie dojdzie do skutku, kierownictwo jednostki zobowiązane jest do 
skierowania sprawy na drogę sądową. Sąd może obniżyć wysokość  
odszkodowania, ale najwyżej o jedną piątą. W tym samym stopniu może 
być zmniejszona wysokość odszkodowania, jeżeli naprawienie szkody  
nastąpi na podstawie ugody sądowej. 
Zakładowi pracy w żadnym wypadku nie wolno samowolnie  
dokonywać potrąceń z wynagrodzenia pracownika. Wynagrodzenie za pracę 
jest chronione przez prawo [2], można z niego potrącać tylko należności 
egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych, zaliczki pieniężne  
udzielone pracownikowi oraz kary pieniężne przewidziane przepisami kodeksu 
pracy (art. 108), jak również należności, na których potrącenie  
pracownik wyraził pisemną zgodę. 
Uwagi te trzeba uzupełnić informacją, że w wypadku stwierdzenia 
niszczenia, uszkadzania lub czynienia mienia biblioteki niezdatnym do 
użytku, a więc czynu społecznie niebezpiecznego, zabronionego pod  
groźbą kary — popełnienia przestępstwa, stosowane są sankcje przewidziane 
przez kodeks karny {1, art. 212]. Bardzo surowe sankcje karne grożą 
osobom, które zagarniają mienie społeczne. Do odpowiedzialności karnej 
mogą być pociągnięte osoby zajmujące stanowiska kierownicze, które, 
chociaż nieumyślnie, dopuściły do zniszczenia mienia albo do  
użytkowania go w sposób niewłaściwy [1, art. 217]. 
W sytuacji, kiedy stwierdzone zostało, że braki w zbiorach biblioteki 
nastąpiły w wyniku czynu noszącego znamiona przestępstwa, kierownik 
zakładu pracy powinien niezwłocznie powiadomić o tym organy  
powołane do ścigania przestępstw. Pracownik, który dopuścił się zagarnięcia 
mienia społecznego lub też umyślnie dopuścił do powstania szkody,  
ponosi odpowiedzialność w pełnej wysokości, niezależnie od sankcji  
przewidzianych w kodeksie karnym. 
Specyficzny charakter pracy biblioteki oraz występujące bardzo  
często w pracy bibliotekarzy poważne trudności lokalowe i organizacyjne 
powodują, że właściwa gospodarka materiałami bibliotecznymi, a także 
innym mieniem zakładu, nie jest łatwa i zobowiązuje do  
systematycznego rozwiązywania wielu trudnych spraw. W bibliotekach, w których 
zorganizowany został wolny dostęp do półek, działalność związana jest 
z oczywistym ryzykiem; występować mogą sporadycznie szkody  
spowodowane przez nieustalone osoby, głównie kradzieże książek i czasopism, 
za które nie wolno pociągać do odpowiedzialności pracowników  
biblioteki. 
Wysokość strat nie będzie jednak duża, jeżeli w bibliotece praca  
będzie dobrze zorganizowana, a pracowników cechować będzie poczucie 
odpowiedzialności za powierzone ich opiece zbiory i właściwy stosunek 
2 — Przegląd... 1/80
		

/pb1980z40020_0001.djvu

			362 
ARTYKUŁY 
do podstawowych obowiązków pracowniczych. Od postawy bibliotekarzy, 
od sposobu oddziaływania przez nich na czytelników, zależy bardzo dużo. 
Istotną sprawą" jest zorganizowanie systematycznej współpracy z  
czytelnikami. Współpraca taka pozwoli na ukształtowanie ich właściwego  
stosunku do książki, jako do jednego z najważniejszych składników naszej 
kultury i majątku narodowego, do książki stanowiącej naszą wspólną 
własność i wymagającej od wszystkich, zarówno od bibliotekarzy, jak 
też i od czytelników, właściwego traktowania i opieki. 
LITERATURA PRZEDMIOTU 
1 Kodeks karny (kk). Ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. ,fi.z.U." 1969 nr 13, 
poz. 04. 
2 Kodeks pracy (kp). Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. „Dz.U." 1974 nr 24, 
poz. 141; zm.: „Dz.U." 1975 nr 16, poz. 91. 
S Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o bibliotekach ,fiz.U." 1968 nr 12, poz. 63. 
4 Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1975 t. II PR 187/74. „Orzecz. 
SNCP" 1975 nr 12, poz. 177. 
5 Regulaminy pracy, zasady usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz 
udzielania zwolnień od pracy. Rozp. Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. 
„Dz.U." 1974 nr 49, poz. 299; zm.: „Dz.U." 1975 nr 27, poz. 141. 
6 Rozp. Rady Ministrów z dnia 10 października 1975 r. w sprawie warunków 
odpowiedzialności materialnej pracowników za szkody w powierzonym mieniu, 
„Dz.U." 1975 nr 35, poz. 191. 
7 Rozp. Rady Ministrów z dnia 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej 
odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie, „Dz.U." 1974 
nr 40, poz. 236. 
8 Obwieszczenie Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1976 r. 
o wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w przedmiocie  
materialnej odpowiedzialności pracowników, „Monit. Pol." 1976 nr 10, poz. 51. 
9 Instrukcja Ministra Kultury i Sztuki z dnia 15 sierpnia 1970 r. w sprawie 
ewidencji materiałów bibliotecznych, „Dz.Urz. Min. Kult." 1970 nr 9, poz. 57. 
BOLESŁAW HOWORKA 
FINANCIAL LIABILITY OF LIBRARY WORKERS IN THE LiGHT OF LEGAŁ 
REGULATION 
The controversial naturę of the ąuestion of financial liability of library wor- 
kers in Poland. Presentation of Regulations binding in this particular field: The 
Labour Codę (of 1974) and executory regulations issued on its basis, as well as -the 
Instruction on the Priciples Of Inventory of Library Materials, of 1970. Two types 
of liability, which might be applied: one, most frequently dealt with in practice, 
according to which employees are liable for any damage resulting from unfulfilling 
or inadeąuate fulfilling of their duties, and the second, according to which  
employees are liable on the basis of responsability for goods intrusted to their care. 
Conditions under which a compensation for evident damages in library re- 
sources might be executed.
		

/pb1980z40021_0001.djvu

			PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1980 4 
PL ISSN 0033-202X 
JOZEF FARUCH 
GOSPODARKA DUBLETAMI I DRUKAMI ZBĘDNYMI 
Pojęcia dubletów i druków zbędnych. Przegląd wybranej literatury 
polskiej dotyczącej dubletów i zbędnych materiałów bibliotecznych oraz 
gospodarki nimi (z lat 1919-1976). Stan faktyczny i postulaty z zakresu 
gospodarki materiałami zbędnymi w bibliotekach oraz trudności  
lokalowe i kadrowe. Akty prawne normujące ten problem (z lat 1935-1973). 
Realizacja obowiązującego obecnie zarządzenia ministra kultury i sztuki 
(z 15.02.1973). Postulat podjęcia długotrwałego wysiłku w celu  
racjonalnego rozwiązania problemu dubletów i druków zbędnych. 
Przedmiot niniejszych rozważań wbrew pozorom nie jest prosty. 
Warto może zacząć od definicji. Dublet — stwierdza Encyklopedia  
wiedzy o książce — to „drugi lub dalszy identyczny pod względem  
wydania i druku egzemplarz biblioteczny odbity na identycznym materiale. 
Za dublety nie uważa się jednak starych druków różniących się  
specjalną oprawą, rękopiśmiennymi notatkami, pochodzeniem (np. od ważnych 
historycznie osób, instytucji), itp." Natomiast druk zbędny to  
„egzemplarz niepotrzebny bibliotece, najczęściej dublet lub dokument  
wykraczający treścią poza zakres zbiorów gromadzonych przez bibliotekę"1. 
Podobnie u H. Więckowskiej i H. Pliszczyńskiej: dublet to „duplikat, 
egzemplarz wtórny, wtórnik, wtórot. W bibliotece drugi lub dalszy 
egzemplarz druku identyczny pod względem wydania, nakładu i  
materiału, zwykle nie włączany do księgozbioru zasadniczego". Natomiast 
druk zbędny to „egzemplarz zbędny, egzemplarz wydawnictwa  
niepotrzebny bibliotece ze względu na treść lub na posiadanie go w  
dostatecznej liczbie egzemplarzy"2. Poszczególne akty normatywne regulujące 
całokształt gospodarki dubletami podają różne określenia i różnią się 
znacznie między sobą. Zarządzenie ministra wyznań religijnych i  
oświecenia publicznego z 1935 r. za dublety uważa „drugie i dalsze  
egzemplarze, identyczne pod względem wydania, odbicia i materiału, z którego 
zostały sporządzone — o ile, dzięki luksusowemu wykonaniu, oprawie, 
rękopiśmiennym notatkom wybitnych osobistości, skreśleniom cenzury, 
> Encyklopedia wiedzy o książce. Wrocław 1971 szp. 626, 562. 
' H. Więckowska, H. Pliszczyńska: Podręczny słownik bibliotekarza. Warszawa 1955 s. 55, 
58. 
£»
		

/pb1980z40022_0001.djvu

			364 
ARTYKUŁY 
pochodzeniu od ważnych historycznie osób czy instytucji, nie zasługują 
na pozostawienie w bibliotece obok egzemplarzy już przez nią  
posiadanych". Druki zbędne to: ,,a) dublety... b) druki nieodpowiednie dla  
danego księgozbioru, c) egzemplarze biblioteczne tak dalece uszkodzone, 
że nie przedstawiają wartości czytelniczej"3. Zarządzenie ministra  
kultury i sztuki z 1965 r. nie mówi już o dubletach, lecz tylko o drukach 
zbędnych, którymi są druki ,,1) nieprzydatne dla biblioteki ze względu 
na nadmierną liczbę egzemplarzy w stosunku do aktualnych i  
przewidywanych potrzeb użytkowników, 2) nie odpowiadające treściowo  
zakresowi zbiorów biblioteki i potrzebom jej użytkowników4. Zarządzenie  
ministra kultury i sztuki z 1973 r. zmieniające zarządzenie z 1965 r.  
wprowadza termin „zbędne materiały biblioteczne", którymi są druki: „1) nie 
odpowiadające zakresowi gromadzenia zbiorów przez daną bibliotekę, 
2) nieprzydatne bibliotece ze względu na nadmierną liczbę egzemplarzy 
w stosunku do aktualnych i przewidywanych potrzeb użytkowników, 
3) z innych względów nieprzydatne bibliotece"5. Roman Aftanazy  
zauważa, że „obecnie biblioteki za dublety uważają najczęściej wydawnictwa 
rzeczywiście w księgozbiorze zbędne, przy czym mogą nimi być zarówno 
egzemplarze drugie, jak też trzeci czy nawet czwarty i dalsze"*. 
Jeżeli dodać jeszcze inne sformułowania teoretyków i praktyków, to 
okaże się, że określenie pojęć tak pozornie prostych i spotykanych  
codziennie w naszej pracy nie jest wcale jednoznaczne. Niekiedy terminów 
„druk zbędny", „dublet" używa się wymiennie. 
Przegląd niektórych prac traktujących o dubletach 
„Zagadnienie dubletów jest równie stare, jak książka drukowana — 
pisze R. Aftanazy — toteż w większej liczbie zaczynają się one pojawiać 
już w XVI w., głównie zaś w okresie reformacji i związanych z nią walk 
religijnych oraz w czasie wojny trzydziestoletniej. Wówczas to na  
skutek przeobrażeń politycznych i wyznaniowych szereg księgozbiorów  
uległo przemieszczeniu lub nagromadzeniu w jednym miejscu. Przy  
porządkowaniu ich musiały ujawnić się dublety"7. Aby rozwiązać  
nabrzmiały problem ówczesnych dubletów a równocześnie zdobyć fundusze, po 
prostu je sprzedawano. Na Morawach i na Śląsku na 95 907 rękopisów 
i druków zabranych ze skonfiskowanych w połowie XVIII w.  
klasztorów aż 7085 sprzedano przygodnym kupcom na makulaturę8. Podobnie 
w Polsce w samej Bibliotece Załuskich sprzedano ok. 10 000 tomów9. Na- 
» „Dz. Vrz. Min. WRiOP" 1935 nr 4, poz. 39. 
• „Monit, pol." 1965 nr 17, poz. 74. 
• „Monit. Pol." 1973 nr 9, poz. 54. 
• R. Aftanazy: Polityka obrotu dubletami w świetle postulatów koordynacji  
międzybiblioteczne] — dawniej i dziś. W: Materiały biblioteczne z konferencji organizowanych w latach 
1963-1968 przez Biuro Wydawnictw i Bibliotek PAN. Wrocław 1971 s. 123. 
1 Tamże, s. 124. 
• M. Łodyński: zagadnienie dubletów w reformie bibliotecznej Komisji Edukacji  
Narodowej. „Prz. Bibl." 1934 R. 7 s. 150. 
• R. Aftanazy: polityka obrotu dubletami... s. 125. — M. Łodyński: zagadnienie duble- 
tów... s. 157-160. — M. Manteufflowa: Gospodarka dubletami to Bibliotece Załuskich. „Rocz. 
Bibl.". 1960 R. 4 s. 43-79.
		

/pb1980z40023_0001.djvu

			GOSPODARKA DRUKAMI ZBĘDNYMI 
365 
leży pamiętać, że ówczesne pojęcie dubletu odbiegało od pojęć  
współczesnych, chociaż już J. M. Ossoliński zwracał uwagę na to, że „edycje 
różne tegoż samego dzieła nie mogą być za dublety poczytywane"10.  
Podobnie wyglądała sytuacja w bibliotekach uniwersyteckich w Wilnie, 
a zwłaszcza w Krakowie, gdzie w okresie działalności Komisji Edukacji 
Narodowej powstały olbrzymie zasoby pochodzące z bibliotek poje- 
zuickich, wśród których, jak ocenia J. S. Bandtkie, dubletów było  
średnio jedna trzecia. „U nas Bogu dzięka przecież nie przedano na centnary 
to, co wzięto nierozsądnie albo za defekta, albo duplikaty, ale zapewne, 
że robacy, ręce niewierne, kradzież i Bóg wie niejakie inne zdrożności, 
pozbawiły nas wiele skarbów starożytnych"11. Nie inaczej wyglądała  
sytuacja w Bibliotece Ossolińskich, gdzie — podobnie jak w Bibliotece 
Załuskich — wydano katalog aukcyjny opracowany przez wytrawnego 
bibliotekarza Anzelma Speisera zawierający 7332 pozycje12. Marian Ło- 
dyński ocenia działalność Komisji Edukacji Narodowej w zakresie  
gospodarki dubletami bardzo wysoko. Celem KEN była „przede wszystkim 
chęć zabezpieczenia przed zniszczeniem i rozgrabieniem małych  
księgozbiorów, następnie chęć rozprowadzenia książek zbędnych w jednych 
ośrodkach do ośrodków, w których by one mogły spełnić swą rolę  
naukową czy pedagogiczną, dalej chęć uzyskania miejsca przez usunięcie drogą 
rozsprzedaży zbędnych materiałów i wreszcie pragnienie zdobycia przez 
sprzedaż dubletów pieniędzy na zakup nowych lub potrzebnych dzieł 
do danych bibliotek. Czy jakikolwiek centralny organ kierujący polityką 
biblioteczną mógłby w zakresie dubletów dzisiaj, tj. w 150 lat po owych 
posunięciach Komisji Edukacyjnej, inaczej sprecyzować swój program?"13 
W Polsce XIX i początku XX w. trudno mówić o samodzielnej  
polityce bibliotecznej, a więc i o samodzielnej gospodarce dubletami (przy- 
jąwszy umownie ten mało precyzyjny termin), gdyż biblioteki polskie 
podlegały tym samym prawom, co biblioteki państw zaborczych, w skład 
których ziemie polskie wchodziły. Toteż dopiero po pierwszej wojnie 
światowej rozpoczyna się nowy okres. Bibliotekarze wypowiadają się 
i nie przestają mówić i pisać na temat dubletów do chwili obecnej. 
Chronologicznie najwcześniej, bo już w 1919 r., Edward Kuntze,  
omawiając politykę państwa wobec bibliotek i całokształtu zagadnień  
bibliotecznych, domagał się między innymi utworzenia Centralnego Biura 
Wymiany Dubletów, a także przekazywania książek, „które dla instytutu 
nie mają wartości, — mowa tu przede wszystkim o instytutach  
przyrodniczych i medycznych, gdzie książki tak szybko starzeją się"14. 
Na II Zjeździe bibliofilów polskich w Warszawie w 1926 r., po  
referacie Rudolfa Kotuli pt. Organizacja katalogowania dubletów, podjęto 
" R. Aftanazy: Polityka obrotu dubletami... s. 126. 
" J. S. Bandtkte: Historia Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.  
Kraków 1821 s. 104. 
■* R. Aftanazy: Polityka obrotu dubletami... s. 124-126. 
" M. Łodyński: zagadnienie dubletów... s. 163-164. 
" E. Kuntze: Potrzsbj/ polskich bibliotek naukotuycft. ,J1auka Pol." 1919 T. 2 s. 51S.
		

/pb1980z40024_0001.djvu

			366 
ARTYKUŁY 
rezolucję domagającą się „uporządkowania dubletów i uruchomienia  
zasobów dubletowych", katalogowania, wzajemnego przysyłania sobie  
spisów skatalogowanych dubletów z orientacyjnym oznaczeniem ich  
wartości. Pierwszeństwo w wyborze dubletów miała posiadać przyszła  
Biblioteka Narodowa15. Kazimierz Dobrowolski widział duże możliwości 
w międzynarodowej wymianie dubletów16, a R. Kotula dodatkowe źródło 
„zasilania zbiorów bibliotecznych" dostrzegał „w zapasach dubletów  
różnych bibliotek"17. W 1932 r. K. Dobrowolski znowu powraca do  
dubletów, których wymiana czy swoboda dysponowania nimi jest ograniczona 
przepisami zachowania egzemplarzy dla uzupełnienia zbiorów niedawno 
powstałej Biblioteki Narodowej. Odpowiednie posunięcia „pozwoliły  
uruchomić poważniejszą ich liczbę do celów wymiany"18. Na IV Zjeździe 
bibliotekarzy polskich w 1936 r. Jan Baumgart proponuje utworzenie 
w Dziale Przybytków obok Referatu Pomnażania Zbiorów i Oddziału 
Czasopism równorzędnego z nimi Referatu Dubletowo-Wymiennego19. 
Na konferencji w Sopocie w 1956 r. ówczesny kierownik Oddziału 
Gromadzenia Zbiorów Biblioteki Jagiellońskiej Kazimiera Grottowa  
zaproponowała uruchomienie nie opracowanego zasobu dubletów i  
księgozbiorów zabezpieczonych przez przyznanie na ten cel specjalnych  
kredytów20. Na Konferencji Rogowskiej w 1961 r. Bolesław Swiderski zwraca 
uwagę na dublety i zbiory nie opracowane, których liczba sięga 
1 200 000 wol.M 
W 1962 r. Jan Ożóg wygłosił referat na posiedzeniu Komisji ds.  
Bibliotek Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego opracowany na podstawie 
ankiety, na którą odpowiedziało 40 bibliotek, w tym biblioteki  
uniwersyteckie, politechnik i AGH, szkół ekonomicznych i akademii  
medycznych, PAN, pedagogiczne, publiczne, kościelne. Wówczas w samych  
bibliotekach uniwersyteckich było ponad 500 000 dubletów i druków  
zbędnych. Referent — opierając się na przeważających głosach ankiety i  
własnych przemyśleniach — wysuwa projekt powołania zbiornic, zwłaszcza 
resortowych. „Nie potrzeba by uzgodnień międzyresortowych", dodaje 
przewidująco. Autor omawia też problem czasopism szczątkowych i  
podkreśla, „że nie można przechodzić obojętnie obok tego faktu i że sytuacja 
ta wymaga zastosowania szybkich i energicznych środków zaradczych"22. 
u R. Kotula: Organizacja katalogowania dubletów. W: Pamiętnik IZ Zjazdu Bibliofilów 
Polskich to Warszawie. Warszawa 1928 s. 70. i 
W.K. Dobrowolski: Kilka uwag o potrzebach naszej nauki w zwtqzku z bibliotekami  
uniwersyteckimi. „Nauka Pol." 1929 T. 10 s. 547-555. 
" R. Kotula: Najistotniejsze potrzeby polskich bibliotek naukowych. Tamże s. 533. 
u K. Dobrowolski: Główne zagadnienia dotyczące bibliotek państwowych w Polsce. 
,,Nauka Pol." 1932 t. 15 s. 291-304. 
" J. Baumgart: Organizacja oddziałów czasopism w bibliotekach naukowych. W: IV 
Zjazd Bibliotekarzy Polskich w Warszawie. Referaty. Warszawa 1936 s. 129-140. 
*• K. Grottowa: zagadnienia czytelnictwa i polityki gromadzenia zbiorów. Tezy  
referatów. W: Konferencja w sprawie czytelnictwa l polityki gromadzenia zbiorów w bibliotekach 
szkót wyższych resortu Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego* Sopot, 10-12 V 1956. Gliwice 1956 
s. 23. 
n B. Swiderski: Specjalizacja t współpraca bibliotek szkól wyższych w zakresie  
gromadzenia zbiorów. W: Materiały z Konferencji Rogowskiej w sprawie działalności i rozwoju 
bibliotek. Warszawa 1962 s. 29-32. 
n J. Ożóg: Problematyka dubletów, druków zbędnych l czasopism szczątkowych. „Prz. 
Bibl." 1963 R. 31 z. 1 s. 26, 28.
		

/pb1980z40025_0001.djvu

			GOSPODARKA DRUKAMI ZBĘDNYMI 
367 
Oprócz wymienionych były różne inne projekty w zakresie  
generalnego uporządkowania gospodarki dubletami. Proponowano np.  
utworzenie centralnej składnicy Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Polskiej 
Akademii Nauk, centralnego katalogu druków zbędnych. Biblioteka  
Narodowa postulowała konieczność ustalenia i przestrzegania profilów  
bibliotek i ich specjalizacji. Chciano włączyć do tej akcji antykwariaty23. 
B. Swiderski smętnie stwierdzał: „Mimo że na każdej prawie  
konferencji dotyczącej spraw gromadzenia zbiorów stawia się postulaty 
w zakresie skoordynowania i usprawnienia krajowej wymiany dubletów 
i druków zbędnych oraz wydawnictw fragmentarycznych,  
zracjonalizowanie gospodarki powyższymi materiałami nie czyni widocznych  
postępów. Krajowa wymiana druków zbędnych odbywa się na małą skalę 
i dorywczo". Rozwiązanie widzi w ustaleniu możliwości zorganizowania 
gospodarki dubletami i drukami zbędnymi w poszczególnych  
bibliotekach, a następnie „realnego zajęcia się tymi sprawami i ...  
zorganizowania prac dla stopniowego usunięcia i właściwego rozmieszczenia  
powyższych wydawnictw" w drodze wymiany między bibliotekami  
krajowymi i zagranicznymi, antykwariatami. Widzi potrzebę rozszerzenia 
zakresu zadań Działu Zbiorów Zabezpieczonych i Druków Zbędnych 
Biblioteki Narodowej i utworzenia „z niego ogólnopolskiego ośrodka 
gromadzącego, informującego i pośredniczącego w wymianie dubletów 
i druków zbędnych". Druki bezwartościowe, martwe, wielokrotnie  
przeglądane powinno się komisyjnie przekazywać na makulaturę, „mimo 
całej trudności zagadnienia, niechęci i obawy w zakwalifikowaniu  
niepotrzebnych wydawnictw"24. 
W 1963 r. odbyła się we Wrocławiu zorganizowana przez PAN  
konferencja nt. polityki gospodarowania dubletami. Referaty wygłosili: 
R. Aftanazy Polityka obrotu dubletami w świetle postulatów koordynacji 
międzybibliotecznej dawniej i dziś oraz Janina Kelles-Krauz Znaczenie 
wymiany dubletów i dekompletów czasopism dla scalania i uzupełniania 
zbiorów oraz założenia instrukcji praktycznej wymiany*.  
Przeprowadzona po nich dyskusja potwierdziła jeszcze raz potrzebę istnienia  
ośrodka koordynacyjnego, jak również uprzywilejowania Biblioteki  
Narodowej, Biblioteki Jagiellońskiej i Ossolineum. Poruszono także problem 
zbiorów nieprzydatnych żadnej bibliotece. „Brak miejsca, ciągłe  
narastanie zbiorów, dążenie do najbardziej celowego zużytkowania narzędzi 
rozwoju kulturalnego, jakim jest książka, zmusi do szybkiego  
rozpatrzenia sprawy dubletów i druków zbędnych", piszą autorki, omawiając 
wspomniane referaty i dyskusję2*. 
* L. Różdżyńskl: PTojekt współpracy antykwarluszów i bibliotekarzy to sprawie  
dubletów znajdujących się w bibliotekach. „Bibliotekarz" 1862 R. 29 nr 11/12 s. 334-335. 
« B. Swiderski: współpraca bibliotek id zakresie gromadzenia zbiorów. Warszawa 1064 
s 122-123 
« W: Materiały biblioteczne z konferencji organizowanych w latach 1963-1988 przez Biuro 
Wydawnictw l Bibliotek PAN. Wrocław 1971 s. 123-149. 
»• J. Kelles-Krauz, M. Zawlalska: Konferencja bibliotek PAN poświecona polityce  
gospodarowania dubletami. „Prz. Bibl." 1964 R. 32 z. 1/2 s. 135.
		

/pb1980z40026_0001.djvu

			368 
ARTYKUŁY 
Barbara Słobodzianek zajmuje się drukami zbędnymi w bibliotece 
specjalnej, jaką jest Biblioteka Główna Akademii Medycznej w  
Białymstoku. Podkreśla, że od bibliotekarzy zależy wymiana dubletów, a  
włożona praca przyniesie wymierne korzyści, gdyż otrzymuje się tą drogą 
bezdewizowo wiele cennych wydawnictw oraz wygospodarowuje się 
wolne miejsce, cenne wobec szybkiego wzrostu księgozbioru". Redakcja 
czasopisma dodaje, że postulat, aby Główna Biblioteka Lekarska stała 
się placówką koordynującą w pionie medycznym, będzie możliwy  
dopiero po uzyskaniu dodatkowych magazynów. 
Na VI Zjeździe bibliotekarzy polskich w 1968 r. B. Swiderski znów 
podkreślał, że ta pożyteczna akcja, tzn. wymiana druków zbędnych,  
prowadzona jest dotąd na zbyt małą skalę28. 
W 1976 r. Janusz Dunin przedstawia dotychczasowe osiągnięcia oraz 
potrzeby i perspektywy tej akcji, zwracając uwagę na powolne tempo 
wymiany międzybibliotecznej dubletów w skali krajowej. Podkreśla, że 
37 bibliotek biorących udział w tej działalności „to książnice o  
poważnych tradycjach. Jest coś niepokojącego w tym, że bogate i dobrze  
zorganizowane instutucje, takie jak Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu 
czy Warszawie, przygotowują spisy, których samo czytanie jest stratą 
czasu. Uczestniczące biblioteki nie mogą stanowić wzajemnie dla siebie 
komisji typujących druki na makulaturę. Powinny one pamiętać, że są 
elitarnym klubem placówek, na których barkach spoczywa poważna 
część wypożyczeń międzybibliotecznych"2*. 
Oczywiście, niektóre pozycje jedynie wspomniałem. Pominąłem 
wzmianki i całe rozdziały w pracach, traktujących o historii bibliotek 
czy szkół wyższych. Należałoby obszerniej omówić pracę J. Ożoga, 
a może przeprowadzić podobną ankietę, względnie obszerniej zreferować 
ankietę przeprowadzoną przez Państwową Radę Biblioteczną (1971), 
nigdzie nie opublikowaną, którą pokrótce referuje Janusz Dunin w  
cytowanej pracy. 
Akty prawne dotyczące gospodarki dubletami i drukami zbędnymi 
Dopiero 16 lat po pracy E. Kuntzego (1919) ukazało się wspomniane 
już zarządzenie ministra WRiOP z dn. 8.03.1935, które po raz pierwszy 
regulowało całokształt gospodarki drukami zbędnymi. Zdefiniowało  
pojęcie dubletu i druku zbędnego, ustaliło zasady pierwszeństwa  
otrzymywania poloników: Biblioteka Jagiellońska druki wydane po rok 1800, 
Biblioteka Narodowa od 1801 r., a także druki obce z zakresu bibliografii, 
bibliologii, wydawnictw ogólnoinformacyjnych jak encyklopedie, bio- 
" B. Słobodzianek: Wymiana dubletów książek ł czasopism. „Biul. Gł. Bibl. Lek." 1967 r. 
16 nr .6 s. 489—492. 
■ Księga VI Zjazdu Bibliotekarzy Polskich 12-14 U M«8. Warszawa 1969 8. 30. 
" J. Dunin: Problematyki dubletów ł druków zbędnych ciao dalszy. „Prz. Bibl." 1976 
R 44 z. 1 s. 18.
		

/pb1980z40027_0001.djvu

			GOSPODARKA DRUKAMI ZBĘDNYMI 
369 
grafie, słowniki, publikacje towarzystw i instytucji naukowych,  
czasopisma naukowe. W dalszej kolejności polonika miały otrzymywać:  
Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu, Wilnie, Warszawie (rossica),  
Lwowie, wreszcie Biblioteka Wróblewskich w Wilnie. W wypadku ubiegania 
się o jakiś druk kilku bibliotek o równorzędnych uprawnieniach, o  
przydziale (po pisemnym uzasadnieniu) miało rozstrzygać samo Min.WRiOP. 
W dalszym ciągu zarządzenie omawia szczegółowo procedurę wymiany 
wydawnictw, darów, sprzedaży materiałów niezużytkowanych, a dalej 
sprawy techniczne i porządkowe (wzór kart katalogowych,  
pieczętowanie, wysyłanie kart 1 i 16 każdego miesiąca po 100 itp.) 
W rok później ukazało się zarządzenie ministra WRiOP z dnia 
30.05.1936 o scalaniu czasopism szczątkowych w bibliotekach  
państwowych podległych Min. WRiOP30. 
Ale międzywojenne próby uregulowania sprawy dubletów zostały 
przerwane przez wybuch wojny. Problem scalania czasopism  
szczątkowych nadal czeka na rozwiązanie. Wprawdzie zarządzenie z 1936 r.  
formalnie nadal obowiązuje, ale faktycznie posiada jedynie wartość  
historyczną i wymaga nowelizacji wobec zmienionych warunków. Ostatnia 
wojna spowodowała olbrzymie zniszczenia w dziedzinie bibliotek, z  
których niektóre przestały istnieć lub zostały zdewastowane. Równocześnie 
po jej zakończeniu liczba dubletów gwałtownie wzrosła i nadal  
wykazuje tendencję zwyżkową. Oprócz rosnącej liczby druków zbędnych w 
wyniku normalnej gospodarki gromadzenia (dary, nie kierowana  
wymiana, selekcja zbiorów, likwidacja bibliotek), doszły jeszcze w  
niektórych książnicach księgozbiory podworskie, poniemieckie, opuszczone, 
znane powszechnie jako tzw. księgozbiory zabezpieczone, wieloegzempla- 
rzówki nakładów księgarskich, wydawnictw uniwersyteckich, towarzystw 
naukowych, remanenty z b. Składnicy Księgozbiorów Zabezpieczonych. 
Osobnym źródłem, które wydatnie zwiększyło te zbiory w bibliotekach 
szkół wyższych, była reorganizacja uczelni, „związana — jak pisze Anna 
Romańska — z wdrażaniem nowych struktur szkół wyższych oraz  
komasacji bibliotek (zakładów i katedr w biblioteki wydziałowe i  
instytutowe). W latach 1968-1974 skomasowano ok. 800 bibliotek"31. Wówczas 
to weszły do bibliotek głównych szkół wyższych duże ilości druków  
zwartych i czasopism (niekiedy wieloegzemplarzówki), które pogłębiły kryzys 
lokalowy. Wprawdzie istnieją biblioteki nowo powstałych szkół  
wyższych, nowe biblioteki publiczne i pedagogiczne, które chętnie przyjęłyby 
wyselekcjonowane zbiory (o ile posiadają wolne miejsce w magazynach), 
ale książnice najczęściej nie mają dostatecznego rozeznania, oo zawierają 
ich własne księgozbiory zabezpieczone, w dużej części nie opracowane. 
W 1963 r., jak już wspomniano, J. Ożóg oceniał, że w samych biblio- 
«• „Dz U. Min. WRiOP" 1936 nr 4 poz. 87. 
** A. Romańska: Zagadnienie selekcji zbioróiu w bibliotekach szkól wyższych. Referat 
wygłoszony na posiedzeniu Komisji Pracotuntkóto Informacji Naukowej ZG ZNP w 1878 r. 
Maszynopis udostępniony przez autorkę; zob. też „Aktual. Probl. Inf. Dok." 1880 R. 25 nr 1 
s. 17-20.
		

/pb1980z40028_0001.djvu

			370 
ARTYKUŁY 
tekach uniwersyteckich było ponad 500 000 wol. dubletów. J. Dunin, 
opierając się na ankiecie MKiS z 1971 r., przyjmuje, że jest ich ok. 
3 mln3S. Niewykluczone, że jest ich znacznie więcej. Przykładowo, zbiory 
zabezpieczone Biblioteki Narodowej w Bytomiu liczą ponad 300 000 wol.; 
odpowiednio wysoki jest ich stan w bibliotekach uniwersyteckich. 
W tej sytuacji oczekiwano niecierpliwie na prawne rozwiązanie  
starych i nowych problemów. Wreszcie ukazało się zarządzenie ministra 
kultury i sztuki z dnia 16.05.1965 w sprawie międzybibliotecznej  
wymiany druków zbędnych33. Dotyczy ono druków wydanych do dn. 
9.05.1945, ale nie obejmuje wydawnictw własnych biblioteki lub  
instytucji, w skład której wchodzą biblioteki, oraz druków w okresie 5 lat 
od ich wydania. Ustalono zasady pierwszeństwa otrzymywania  
poloników: Biblioteka Jagiellońska po rok 1800, a w dalszej kolejności:  
Biblioteka Narodowa, Ossolineum, Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie. 
Pierwszeństwo otrzymywania poloników XIX i XX w. ma Biblioteka 
Narodowa. Druki regionalne i dotyczące regionu otrzymują biblioteki 
regionalne. Inne druki są rozprowadzane stosownie do zakresu  
gromadzenia zbiorów ubiegających się bibliotek z uwzględnieniem ich  
hierarchii w zaspokajaniu potrzeb działalności naukowej, badawczej i  
kształcenia na poziomie szkół wyższych. Druki zbędne mogą być przeznaczone 
do międzynarodowej wymiany bibliotecznej lub wymiany z  
państwowymi antykwariatami po zaspokojeniu potrzeb Biblioteki Narodowej. 
Na doświadczeniach obu omówionych zarządzeń oraz na wnioskach 
z ankiety przeprowadzonej przez Państwową Radę Biblioteczną (1971) 
opiera się znowelizowane zarządzenie MKiS z dn. 15.02.1973 w sprawie 
zasad wymiany, nieodpłatnego przekazywania i sprzedaży materiałów 
bibliotecznych34. Wprowadza ono omówione wyżej pojęcie „zbędne  
materiały biblioteczne". Ośrodkami koordynującymi zorganizowaną  
wymianę są biblioteki lub instytucje, którym te czynności zlecił właściwy organ 
nadzorujący albo które się ich podjęły w drodze wzajemnego  
porozumienia. Takiego ośrodka do tej chwili nie powołano; gospodarka  
dubletami jest całkowicie zdecentralizowana. Przesunięto natomiast granicę 
chronologiczną wydań druków zbędnych do dn. 31.12.1948. Biblioteki 
zobowiązane są sporządzać spisy tych materiałów i przesyłać je (nie 
więcej niż 500 pozycji) innym bibliotekom, rozstrzygać o przydziale, 
o ile liczba zapotrzebowań jest większa niż liczba posiadanych  
egzemplarzy, stosownie do zakresu gromadzenia zbiorów ubiegających się  
bibliotek z uwzględnieniem pozycji, jaką te biblioteki zajmują w zaspokajaniu 
potrzeb naukowo-badawczych lub dydaktycznych na poziomie wyższym 
oraz w ogólnokrajowym systemie informacji naukowej, technicznej 
i ekonomicznej. O ile żadna z bibliotek nie zgłosiła zapotrzebowania na 
określone materiały, można je sprzedać placówkom państwowego handlu 
** J. Dunin: Problematyki dubletów... ciąg dalezy... s. 18. 
» „Monit Pol." 1965 nr 17, poz. 74. 
« „Monit. Pol." 1973 nr 9, poz. 54.
		

/pb1980z40029_0001.djvu

			GOSPODARKA DRUKAMI ZBĘDNYMI 
371 
księgarsko-antykwarskiego lub za jego pośrednictwem w ciągu 3  
miesięcy. W wymianie uczestniczy 37 bibliotek. Wyłączenie z tej grupy 
następuje w wypadku likwidacji biblioteki lub na jej wniosek. Natomiast 
biblioteki nie uczestniczące w wymianie mogą wystąpić do MKiS o  
włączenie ich do zorganizowanej ogólnopolskiej międzybibliotecznej  
wymiany zbędnych materiałów bibliotecznych. Biblioteka Narodowa,  
Biblioteka Jagiellońska, Ossolineum, Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie 
mogą przeznaczyć do międzynarodowej wymiany zbędne materiały  
biblioteczne, o ile nie podlegają one przepisom o ochronie dóbr kultury 
i o muzeach oraz o ile żadna z wymienionych bibliotek nie ubiega się 
o przejęcie tych materiałów. Zbędne materiały biblioteczne, które mimo 
zastosowania trybu określonego przepisami niniejszego zarządzenia nie 
zostały wymienione, przekazane lub sprzedane, mogą być oddane na 
makulaturę. 
Uwagi, propozycje i wnioski 
W praktyce okazuje się, że w wymianie zbędnych materiałów  
bibliotecznych uczestniczą nie tylko biblioteki wymienione w załączniku do 
zarządzenia ministra kultury i sztuki z 1973 r., ale także inne, formalnie 
nie objęte wspomnianym aktem prawnym. Wartość oferowanych  
wydawnictw jest różna. Najczęściej są to druki wydane po 1948 r., a więc 
nie objęte tym zarządzeniem. 
Ogólnopolskich danych liczbowych dotyczących tej wymiany nie  
notuje się. Niekiedy można odczytać je w sprawozdaniach, często ukryte 
w pozycji dary. Dlatego trudno określić wielkość tej akcji czy liczbę 
bibliotek faktycznie w niej uczestniczących. Jeszcze trudniej ustalić, ile 
dubletów (określonych umownie) wysyła się za granicę. Biblioteki  
traktują druki zbędne wstydliwie, niechętnie dzielą się oficjalnie swoimi 
uwagami. Na podstawie obserwacji (m.in. Biblioteki Jagiellońskiej)  
można stwierdzić, iż obecnie trudno mówić o akcji systematycznej,  
planowej, zakrojonej na szerszą skalę, lecz jedynie o doraźnej, najczęściej 
przy okazji opróżniania miejsca na zbiory nowo opracowane. Biblioteki 
nie mają kadrowych i lokalowych możliwości konsekwentnej akcji  
katalogowania zbiorów nie opracowanych czy przekazywania dubletów 
innym instytucjom. 
Prace te są niezwykle żmudne i czasochłonne. Przede wszystkim  
należy stwierdzić, że dany druk jest rzeczywiście drukiem zbędnym, tzn. 
nie jest związany z profilem zbiorów, nie nadaje się do pozostawienia 
w zbiorach w charakterze dalszego egzemplarza, dane wydawnictwo jest 
już w posiadaniu biblioteki. Następnie druki zbędne kataloguje się, 
stempluje, włącza do magazynu dubletów, sporządza wykazy dla  
Biblioteki Narodowej. Po wybraniu przez nią potrzebnych jej druków robi 
się na podstawie zwróconych wykazów jednostronny spis, który się po-
		

/pb1980z40030_0001.djvu

			372 
ARTYKUŁY 
wiela i rozsyła do,ok. 40 bibliotek (niektóre książnice nie objęte  
zarządzeniem MKiS w międzyczasie zgłosiły akces do międzybibliotecznej 
wymiany druków zbędnych). Jednakże przedtem sprawdza się w  
magazynie zbiorów opracowanych, czy należy uzupełnić jakiś brak, wymienić 
zniszczony egzemplarz. Przestrzegając pierwszeństwa bibliotek  
wymienionych w zarządzeniu dokonuje się niejednokrotnie trudnego wyboru 
w wypadku ubiegania się o dany druk kilku czy kilkunastu bibliotek ' 
o równorzędnych uprawnieniach. Wybór nie jest prosty, chodzi bowiem 
o zaspokajanie potrzeb danego środowiska, a tym samym o ewentualne 
zmniejszenie wypożyczania międzybibliotecznego. 
Obdarowywane biblioteki często nie przysyłają nawet uproszczonych 
potwierdzeń, niekiedy robią to wyjątkowo chaotycznie, i niesolidnie. 
Czasem zamówienia na poszczególne pozycje napływają w kilka  
miesięcy po zrealizowaniu wysyłki do innych bibliotek, choć zdarzają się 
nawet telefoniczne zamówienia. Wykazy dubletów są zwracane średnio 
w 50 procentach. Niektóre drutfi były uznawane za dublety przed wielu 
laty; w międzyczasie zmienił się profil zbiorów, choćby wynikający ze 
specjalizacji czy powstania nowych kierunków studiów, co powoduje, 
że nie można ich wysyłać bez powtórnego sprawdzenia i porównania 
z egzemplarzami posiadanymi przez bibliotekę. To oczywiście opóźnia 
cały cykl pracy. Obok nielicznej obsady Sekcji Dubletów (o ile dana 
biblioteka ją posiada)35 tempo pracy ogranicza i hamuje niski „przerób" 
Biblioteki Narodowej, która zbyt powoli przegląda wykazy dubletów. 
Biblioteki wymienione w wykazie MKiS z reguły nie dysponują  
wolnym miejscem w magazynie, co powoduje, że w wielu wypadkach  
rezygnują nawet z tych druków, które wchodzą do profilu ich zbiorów. 
Po zwrocie wszystkich wykazów dubletów okazuje się, że pozostaje 
nadal GO-SO^/o druków, na które nie ma chętnych. Wobec tego  
wysunięto propozycję rozszerzenia listy bibliotek uczestniczących w  
wymianie wydawnictw zbędnych przez wciągnięcie do wykazu MKiS  
pozostałych bibliotek szkół wyższych, publicznych i pedagogicznych; ale i one 
nie dysponują wolną powierzchnią magazynową. Poczynione próby (m.in. . 
przez Bibliotekę Jagiellońską) nie pozostawiają złudzeń co do sensu tej 
pracy wobec niedostatków kadrowych i pojemności magazynów; ponadto 
ilość pracy wydatnie wzrośnie, gdyż nie jest obojętne, czy utrzymuje się 
kontakty z 40 czy z 300 bibliotekami. 
Sprzedaż antykwaryczna wciąż odbywa się na małą skalę. Najczęściej 
przekazuje się nie rozprowadzone resztki nakładów księgarskich  
zapewniając ewentualne zaspokojenie potrzeb dalszych bibliotek krajowych. 
Antykwariaty dokonują zakupów bardzo ostrożnie; na niektóre wydaw- 
■ Zarządzenie w sprawie zatwierdzenia struktury organizacyjnej bibliotek głównych 
szkól wyższych, podległych ministrowi szkolnictwa wyższego (Dz. U. Min. Szk. Wyz. 1964 
nr 1, poz. 6) ustala, że Sekcję Dubletów 1 Wydawnictw Zbędnych posiadają Jedynie  
biblioteki uniwersyteckie w Krakowie, Łodzi, Poznaniu, Warszawie, Wrocławiu oraz Politechnika 
Warszawska.
		

/pb1980z40031_0001.djvu

			GOSPODARKA DRUKAMI ZBĘDNYMI 
373 
nictwa w ogóle nie reflektują. Pieniądze uzyskane ze sprzedaży są  
przelewane bezpośrednio na rachunek uczelni macierzystej. Był wprawdzie 
projekt L. Różdżyńskiego przejęcia dubletów przez antykwariaty.  
Pieniądze uzyskane ze sprzedaży książek byłyby wpłacane na konto  
poszczególnych bibliotek; sumy te byłyby przeznaczone wyłącznie na zakup 
książek antykwarycznych36. Przepisy finansowe nie pozwalają na razie 
na podobne próby. Biblioteki nie są zainteresowane niezwykle  
pracochłonnymi manipulacjami związanymi ze sprzedażą antykwaryczną.  
Jedynie gwałtowna potrzeba opróżnienia szaf i regałów powoduje, że  
zajmują się dorywczo tą formą przekazywania druków do obrotu  
handlowego, gdyż uzyskanych pieniędzy i tak nie można przeznaczyć na zakup 
książek, dodatkowe zatrudnienie czy choćby na nagrody. Może warto 
rozważyć problem tworzenia antykwariatów przy większych  
bibliotekach? 
Na makulaturę przeznacza się w zasadzie tylko zniszczone,  
uszkodzone egzemplarze oraz niektóre gazety współczesne. Uzyskane  
pieniądze też przechodzą na konto uczelni macierzystej. Osobnym problemem 
jest przekazywanie makulatury do przedsiębiorstw surowców wtórnych, 
które niechętnie i z dużym opóźnieniem zabierają ją własnym  
transportem. 
Powstaje pytanie, co robić z licznymi egzemplarzami z dziedziny 
nauki, techniki, zdezaktualizowanej literatury politycznej,  
propagandowej czy nawet literatury pięknej w językach obcych (popularne  
wydawnictwa klasyków, przekłady z innych języków na niemiecki).  
Praktycznie nikt nie reflektuje na tego rodzaju wydawnictwa. Może warto 
by wprowadzić legalne rozdawanie tych materiałów poprzez uczelniane 
instytuty studentom, dla których tekst Schillera czy Goethego jest 
zawsze tekstem, mimo że nie ma komentarza czy pięknej szaty  
graficznej; jednakże obecne przepisy nie pozwalają na taką akcję. Biblioteki 
nie przekazują na makulaturę nawet typowych „cegieł", gdy obawiają 
się niewłaściwego przedstawienia tych problemów przez publicystów nie 
orientujących się w całokształcie zagadnienia dubletów, choć oczywiście 
nie można wykluczyć pomyłek bibliotek pochopnie pozbywających się 
niektórych druków". 
Obecnie aktualny staje się problem uczestnictwa bibliotek  
centralnych w wymianie zbędnych materiałów bibliotecznych. Czy niektóre 
7 nich interesować się będą tylko bieżącą produkcją wydawniczą, czy 
też będą gromadzić również dawne książki i czasopisma? Czy biblioteki 
centralne staną się ośrodkiem koordynującym także w zakresie  
gospodarki dubletami? A może przy nich powstaną projektowane biblioteki 
składowe druków zbędnych? 
Ustawa o bibliotekach z 1968 r. mówi: „Biblioteki ogólnokrajowej 
« L. Różdżyński: Projekt współpracy antykwarluszów... s. 335. 
" Por. K. Strzelewicz: Smutny los książki. „2ycie Lit." 1979 R. 29 nr 22 s. 12.
		

/pb1980z40032_0001.djvu

			374 
ARTYKUŁY 
sieci bibliotecznej obowiązane są do wzajemnej wymiany lub  
nieodpłatnego przekazywania zbędnych materiałów bibliotecznych" (art. 14)38. Na 
razie poszczególne sieci są słabo ukształtowane. Związki między nimi są 
nikłe i sporadyczne. Najczęściej działają w obrębie własnej sieci  
biblioteki naukowe, pedagogiczne, publiczne, szkolne. Słabo rozwija się  
zagraniczna wymiana dubletów, choć omówione zarządzenie MKiS zezwala 
na tę akcję. Rodzi się szereg ogólnych i szczegółowych problemów. Czy 
wykaz bibliotek i w ogóle tekst zarządzenia jest możliwie najlepszy? 
Czy nie należałoby go zmienić, biorąc pod uwagę zmiany wynikające 
ze specjalizacji bibliotek i utworzenia bibliotek centralnych? Czy  
bezpłatne rozdawnictwo książek jest najwłaściwsze? A może szerzej  
stosować zwyczaj pożyczania dubletów czytelnikom? 
Ujednolicona nazwa „Sekcja Dubletów i Wydawnictw Zbędnych" 
wprowadzona wspomnianym już zarządzeniem ministra szkolnictwa  
wyższego nie odpowiada stanowi faktycznemu, gdyż nie są to w swej masie 
druki zbędne, lecz najczęściej zbiory nie opracowane, wśród których 
znajdują się nawet rzadkie okazy, polonika, których biblioteka  
macierzysta nie posiadała. Zbiory będące pod opieką Sekcji Dubletów i  
Wydawnictw Zbędnych często liczą znacznie więcej druków niż niejedna 
nowo powstała biblioteka główna szkoły wyższej a nawet ośrodek  
naukowy. Czy nie powinna więc podnieść się ranga i znaczenie Sekcji przez 
przemianowanie jej na Oddział Dubletów? Pieniądze, środki na zakup 
książek zawsze się znajdą, lecz nie ma możliwości zatrudniania  
dodatkowych pracowników. Po dużym wysiłku, jaki zrobiono na przełomie lat 
50-tych i 60-tych na opracowanie zbiorów zabezpieczonych, zabrakło 
ludzi i środków na kontynuowanie tej niezwykle ważnej i potrzebnej 
akcji. Jednakże bez długotrwałych nakładów sprawa dubletów długo 
jeszcze nie zostanie rozwiązana. Same apele i przekonywanie  
bibliotekarzy o potrzebie i korzyściach opracowania tych zbiorów nie zmienią 
niczego, wzbogaci się jedynie katalog dezyderatów i pobożnych życzeń. 
Trudno proponować jakiś uniwersalny model postępowania w celu  
zlikwidowania narosłego w ciągu dziesięcioleci problemu druków zbędnych 
czy nie opracowanych. Czy utrzymać dotychczasowy sposób żmudnego 
katalogowania i wysyłania spisów, czy szukać innych metod pracy, jak 
np. ustawianie alfabetyczne lub rzeczowe w magazynie dubletów, co 
wobec nagminnego braku miejsca też wydaje się mało realne. 
-Kiedyś Barbara Sordylowa pisząc artykuł dyskusyjny Z  
problematyki oddziałów gromadzenia i uzupełniania zbiorów w bibliotekach  
uniwersyteckich31 mogła oczekiwać szerszej dyskusji (m.in. w części  
dotyczącej Sekcji Dubletów), lecz nie doczekała się większego odzewu. 
A" przecież były to sprawy ważne, godne wszechstronnego rozważenia, 
wniesienia nowych sugestii i konkretnych propozycji. 
" „Dz. V." 1968 nr 12, poz. 63. 
»• B. Sordylowa: Z problematyki oddziałom gromadzenia zbiorów w bibliotekach uni- 
wersytecklch. „Biul. Blbl. Jag." 1972 R. 22 nr 1/2 s. 5-17.
		

/pb1980z40033_0001.djvu

			GOSPODARKA DRUKAMI ZBĘDNYMI 
375 
JOZEF fartjch 
MANAGEMENT OF DUPLICATES AND SUPERFLUOUS PUBLICATIONS 
The article deals wlth the problem of management of duplicates and super- 
fluous publications in generał in the light of Professional literaturę sińce the state- 
ment madę by Edward Kunze in 1979 up till recent years. It presents the actual 
state of affairs postulałeś and proposals, as well as difficulties oonnected with 
their implementation, due to personnel and housing troubles, and with the necessity 
of concentration on current library activity. The article refers to legał regulations, 
beginning from the regulation of the Minister for Religious Affairs and Public 
Education (passed in 1935) concerning the rules of procedurę with superfluous 
publications in state libraries — up to the regulation of the Minister for Culture 
and Arts (1973), being now in force, on the principles of exchange on free of 
charge transferring and on library materials. The author discusses also the reali- 
zation of the latter regulation and some oonclusions resulting from it. 
The finał remarks point to the necessity of long-term efforts aimed at the 
adequate solution of accumulated durmg past decades problems of duplicates and 
superfluous publications.
		

/pb1980z40035_0001.djvu

			DONIESIENIA. KOMUNIKATY 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1980 4 
FL ISSN 0033-202X 
Z PRAC NAD PLANEM SPECJALIZACJI ZBIORÓW 
MATERIAŁÓW BIBLIOTECZNYCH 
W ramach realizacji postanowień zarządzenia nr 1 z dn. 26.04.1979 
w sprawie specjalizacji zbiorów materiałów bibliotecznych, odbyło się 
dn. 10.09.1979 pierwsze wstępne posiedzenie Kolegium Dyrektorów  
Bibliotek Centralnych. Poświęcone ono było omówieniu zadań, jakie zostały 
przyjęte w harmonogramie prac na 1980 r., ustalonym na naradzie  
dyrektorów tych bibliotek w Wildze (19-20.06.1979). Należą do nich: 
1) budowa sieci bibliotek dziedzinowych, 
2) zaopatrzenie .bibliotek w piśmiennictwo zagraniczne, 
3) budowa centralnych katalogów dziedzinowych. 
Kolegium zapoznało się z planami pracy bibliotek centralnych na 
1980' r., w których wymienione zadania przyjęto jako podstawowe.  
Ustalono tematy posiedzeń Kolegium w 1980 r. obejmujące przede wszystkim 
sprawozdania bibliotek centralnych z przebiegu prac nad organizacją sieci 
bibliotek dziedzinowych. Ważnym zadaniem stało się dokonanie oceny 
merytorycznej posiadanych wydawnictw ciągłych w zestawieniu ze  
światową produkcją tych wydawnictw dla danej dziedziny. Efektem tej 
pracy będzie określenie potrzeb tytułowych oraz liczby egzemplarzy dla 
Międzyresortowej Komisji ds. Importu Wydawnictw z krajów II obszaru 
płatniczego.. Wiele miejsca w dyskusji poświęcono również problemom 
budowy centralnych katalogów dziedzinowych i ich relacji z  
katalogami centralnymi Biblioteki Narodowej. Uznano potrzebę  
zorganizowania przez BN i Centrum INTE konferencji, która umożliwiłaby  
wypracowanie koncepcji krajowych katalogów centralnych. Wiele miejsca w 
dyskusji poświęcono warunkom realizacji planu specjalizacji,  
podkreślając konieczność szybkiej organizacji bibliotek składowych, wyposażenia 
bibliotek w środki techniczne, etaty i in. W trakcie posiedzenia  
omówiono i przyjęto Regulamin Kolegium Dyrektorów Bibliotek Centralnych. 
Dnia 1 października 1979 r. ukazało się zarządzenie nr 7 ministra 
nauki, szkolnictwa wyższego i techniki powołujące Kolegium  
Dyrektorów Bibliotek Centralnych jako organ doradczy i opiniodawczy Centrum 
INTE do spraw specjalizacji. Kolegium działa opierając się na  
zatwierdzonym przez ministra nauki, szkolnictwa wyższego i techniki Regula- 
S — Przegląd... 4/88
		

/pb1980z40036_0001.djvu

			378 
DONIESIENIA. KOMUNIKATY 
minie, a do jego podstawowych zadań należy współpraca z Centrum 
INTE w zakresie: 
— programowania i planowania specjalizacji zbiorów materiałów  
bibliotecznych; 
— organizacji i funkcjonowania systemu bibliotek centralnych i  
współpracujących; 
— organizacji pracy bibliotek w zakresie gromadzenia, opracowywania, 
udostępniania i archiwizowania zbiorów; 
— planów prac naukowo-badawczych dotyczących specjalizacji zbiorów; 
— zasad działalności informacyjnej bibliotek centralnych i  
współpracujących, realizujących określone funkcje procesu informowania w 
ramach SINTO; 
— warunków materialnych i organizacyjnych rozwoju bibliotek  
centralnych i współpracujących; 
— prac związanych z mechanizacją i automatyzacją procesów biblio- 
teczno-informacyjnych; 
— polityki zakupu literatury zagranicznej, serwisów informacyjnych na 
nośnikach maszynowych oraz urządzeń technicznych. 
Do obowiązków Kolegium należy również: 
— wnioskowanie i opiniowanie aktów prawnych dotyczących planu 
specjalizacji, powoływania bibliotek centralnych i współpracujących; 
— przedkładanie wniosków w sprawie planów inwestycyjnych bibliotek 
centralnych i współpracujących; 
— współdziałanie w organizowaniu sprawozdawczości oraz  
rozpatrywanie okresowych sprawozdań z działalności bibliotek centralnych 
i współpracujących w zakresie wynikającym z planu specjalizacji. 
Przewodniczącą Kolegium jest dyrektor Biblioteki Głównej Szkoły 
Głównej Planowania i Statystyki dr Hanna Uniejewska,  
wiceprzewodniczącymi: wicedyrektor Centralnej Biblioteki Rolniczej dr Regina Hancko 
oraz wicedyrektor Biblioteki Narodowej doc. dr Radosław Cybulski, 
Dnia 7 grudnia 1979 r. podpisane zostało zarządzenie nr 47 ministra 
nauki, szkolnictwa wyższego i techniki w sprawie powołania  
Międzyresortowej Komisji do'spraw Importu Wydawnictw z krajów II obszaru 
płatniczego. W skład Komisji weszli zarówno przedstawiciele resortów 
importujących piśmiennictwo dla potrzeb placówek informacji  
naukowej, jak również instytucji realizujących import, a także  
przedstawiciel SBP. 
Do zadań Komisji należy kształtowanie racjonalnej polityki w  
zakresie importu wydawnictw oraz prowadzenie działalności zmierzającej 
do poprawy zaopatrzenia placówek informacji naukowej w wydawnictwa 
importowane, w warunkach realizacji SINTO. Na podgtawie dokonanych 
ocen stanu zaopatrzenia i wykorzystania oraz potrzeb placówek  
informacji w zakresie wydawnictw importowanych z krajów II obszaru  
płatniczego formułowane będą wnioski w sprawie racjonalnego rozdziału
		

/pb1980z40037_0001.djvu

			SPECJALIZACJA ZBIORÓW BIBLIOTECZNYCH 
379 
środków dewizowych, będących w dyspozycji poszczególnych resortów, 
przeznaczonych na zakup wydawnictw, w tym również serwisów  
informacyjnych na nośnikach maszynowych. Zgodnie z ustaleniami  
sformułowanymi w zarządzeniu Komisja będzie również dokonywać oceny  
wykorzystania środków dewizowych, uczestniczyć w opiniowaniu planów 
importu wydawnictw, a także wypowiadać się w sprawach organizacji 
importu. 
Podstawę pracy Komisji stanowić będą materiały przekazywane do 
Centrum INTE przez organy administracji państwowej i Polską  
Akademię Nauk, szczególnie plany importu z krajów II obszaru płatniczego, 
oraz plany pracy Komisji, zatwierdzone przez wszystkich jej członków. 
Podstawowe zasady i tryb działania Komisji określa Regulamin, którego 
projekt jest obecnie opiniowany. 
Pierwsze posiedzenie Komisji odbyło się dn. 10 kwietnia 1980 r. i  
poświęcone było omówieniu form współpracy Komisji z resortami, projektu 
regulaminu i projektu planu pracy. 
W planie pracy na r. 1980 przyjęto następujące tematy: 
1) Tryb organizacji importu — opracuje CHZ „Ars Polana"; 
2) Opiniowanie zmian w resortowych planach importu wydawnictw 
ciągłych na r. 1981, na podstawie przekazanych do Centrum INTE kopii 
zamówień — opracuje Centrum INTE; 
3) Analiza prenumeraty tytułów wieloegzemplarzowych (powyżej 30 
egz.) — opracuje Centrum INTE. 
Dnia 6.05.1980 odbyło się pod przewodnictwem dr H. Uniejewskiej 
kolejne posiedzenie Kolegium Dyrektorów Bibliotek Centralnych.  
Porządek spotkania obejmował: informację Centrum INTE o powołaniu 
i zasadach działania Międzyresortowej Komisji ds. Importu Wydawnictw 
oraz informacje przedstawicieli wybranych bibliotek centralnych nt.  
organizacji sieci bibliotek dziedzinowych. W dyskusji nad pierwszym  
punktem położono szczególny nacisk na formę współpracy Komisji z  
bibliotekami centralnymi. Sprawozdania z prac nad budową sieci bibliotek 
dziedzinowych złożyli: dr H. UrTiejewska (Centralna Biblioteka  
Ekonomiczna), mgr A. Romańska (I Centralna Biblioteka Nauk Społecznych), 
dr J. Łuszczyńska (Centralna Biblioteka Morska) oraz dr R. Hancko 
(Centralna Biblioteka Rolnicza). 
PRACE W ZAKRESIE ORGANIZACJI SIECI DZIEDZINOWYCH 
1. Nauki rolnicze, leśne i gospodarka żywnościowa 
Centralna Biblioteka Rolnicza jako jedna z pierwszych przystąpiła 
do organizacji sieci w zakresie nauk rolniczych, leśnych i gospodarki 
żywnościowej. Klimat dobrej współpracy bibliotek rolniczych stworzyła 
działalność powołanej w 1963 r. Komisji Koordynacyjnej Naukowych
		

/pb1980z40038_0001.djvu

			380 
DONIESIENIA. KOMUNIKATY 
Bibliotek Rolniczych. Należy również podkreślić dużą aktywność CBR 
w zakresie podjęcia zadań wynikających z zarządzenia nr 1 z dn. 
26.04.1979 r. 
Pierwsze spotkanie bibliotek współpracujących z CBR odbyło się w 
dn. 10-11.09.1980 w Falentach. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele 
bibliotek i ośrodków inte z czterech resortów dysponujących zasobami 
literatury z zakresu gospodarki żywnościowej. CBR przedstawiła plan 
pracy uwzględniający zadania przyjęte do realizacji na naradzie  
dyrektorów bibliotek centralnych w Wildze, a mianowicie: opracowanie  
wykazu bibliotek specjalizujących się w zakresie nauk rolniczych i leśnych 
oraz przemysłu spożywczego, ewidencja zagranicznych wydawnictw  
ciągłych, opracowanie wykazu tytułowego i egzemplarzowego czasopism 
podstawowych i przekazanie go Międzyresortowej Komisji ds. Importu 
Wydawnictw. W czasie obrad powołana została Międzybiblioteczna  
Komisja Koordynacyjna, której przewodniczy kierownik BOINTE w  
Instytucie Badawczym Leśnictwa dr L. Rossakiewicz. 
2. Nauki ekonomiczne 
Pierwsze spotkanie bibliotek ekonomicznych zorganizowane przez  
Bibliotekę Główną Szkoły Głównej Planowania i Statystyki odbyło się 
dn. 27.06.1979. Dokonano wstępnego rozpoznania zbiorów w placówkach 
gromadzących materiały w zakresie nauk ekonomicznych. W wyniku 
narady został opracowany i wydany informator o bibliotekach  
ekonomicznych i specjalizacji ich zbiorów. Dnia 22-24.05.1980 odbyła się druga 
narada bibliotek ekonomicznych, zorganizowana przez współpracujące ze 
sobą Centralną Bibliotekę Ekonomiczną i Centralną Bibliotekę  
Statystyczną. W czasie spotkania powołano Międzybiblioteczną Komisję  
Koordynacyjną oraz zespoły robocze dla rozwiązania istotnych problemów 
wynikających z planu specjalizacji. Funkcje przewodniczącego  
powierzono dyrektorowi Biblioteki Głównej Akademii Ekonomicznej we  
Wrocławiu mgrowi A. Kudelskiemu. Biblioteki ekonomiczne publikują  
począwszy od 1956 r. centralny katalog «(wykaz) bieżących czasopism  
zagranicznych znajdujących się w polskich bibliotekach społeczno-ekono- 
micznych. 
3. Nauki społeczne i humanistyczne 
Dnia 28.02.1980 odbyło się zorganizowane przez Bibliotekę Główną 
Uniwersytetu Warszawskiego spotkanie dyrektorów i specjalistów  
bibliotek centralnych z zakresu szeroko rozumianych nauk społecznych i  
humanistycznych. W spotkaniu uczestniczyły następujące biblioteki:  
Narodowa, Jagiellońska, Sejmowa, Główna Uniwersytetu Warszawskiego, 
Główna SGPiS, Centralna Biblioteka Statystyczna, Centralna Biblioteka
		

/pb1980z40039_0001.djvu

			SPECJALIZACJA ZBIORÓW BIBLIOTECZNYCH 
381 
Wojskowa. Przedstawiono najważniejsze problemy wynikające dla tych 
bibliotek z zarządzenia o specjalizacji, a także działania związane z jego 
wdrażaniem. Postanowiono podjąć prace nad doskonaleniem klasyfikacji 
jako narzędzia specjalizacji oraz kontynuować spotkania poświęcone 
określeniu pól specjalizacji bibliotek centralnych i współpracujących. 
4. Problematyka morza 
Dn. 26.06.1980 Centralna Biblioteka Morska zorganizowała naradę 
bibliotek i ośrodków inte gromadzących piśmiennictwo z zakresu  
szeroko pojętej problematyki morza. W naradzie udział wzięli m.in.  
przedstawiciele resortowych służb informacji Ministerstwa Handlu  
Zagranicznego i Gospodarki Morskiej. Dokonano wymiany poglądów na temat  
budowy sieci dziedzinowej i pól gromadzenia poszczególnych bibliotek. W 
wyniku przyjętych uzgodnień CBM stanowić będzie podstawowe ogniwo 
w dziedzinowo-gałęziowym systemie informacji o gospodarce morskiej. 
Stosownie do ustaleń zarządzenia o specjalizacji powołano  
Międzybiblioteczną Komisję Koordynacyjną. 
5. Nauki techniczne 
Dnia 29.05.1980 odbyło się pierwsze spotkanie dyrektorów bibliotek 
głównych wyższych szkół technicznych, poświęcone współpracy w  
warunkach realizacji planu specjalizacji. Omówiono możliwości współpracy 
bibliotek oraz potrzeby w zakresie wyposażenia, które determinują zakres 
tej współpracy. Do chwili obecnej jedna z trzech Centralnych Bibliotek 
Technicznych, a mianowicie Biblioteka Główna AGH przystąpiła do  
budowy sieci dziedzinowej w resortach górnictwa, hutnictwa, a także  
częściowo przemysłu chemicznego oraz budownictwa i przemysłu  
materiałów budowlanych. 
BUDOWA KRAJOWEGO SYSTEMU KATALOGÓW CENTRALNYCH 
Wprowadzenie nowej organizacji zbiorów w bibliotekach naukowych 
przez określenie ich specjalizacji stworzyło konieczność powołania nowej 
formy informacji o tych zbiorach — w układzie dziedzinowym. W  
związku z tym zarządzenie z dn. 26.04.1979 zobowiązało biblioteki centralne 
do tworzenia centralnych katalogów dziedzinowych. Uwzględniając fakt 
istnienia w kraju dużej liczby katalogów centralnych w układzie  
tematycznym, lokalnym, regionalnym i in. oraz braku koordynacji w tym 
zakresie, Centrum INTE we współpracy z Biblioteką Narodową  
zorganizowało w dn. 3-4.06.1980 naradę poświęconą organizacji i  
funkcjonowaniu systemu katalogów centralnych. W referatach problemowych  
poruszono m.in. zagadnienia relacji centralnych katalogów dziedzinowych 
i katalogów Biblioteki Narodowej, języków informacyjno-wyszukiwaw-
		

/pb1980z40040_0001.djvu

			382 
DONIESIENIA. KOMUNIKATY 
czych, badania potrzeb użytkowników i wykorzystania katalogów. W 
wyniku narady powołana została przy Bibliotece Narodowej stała grupa 
robocza ds. katalogów centralnych, złożona z przedstawicieli bibliotek 
centralnych oraz SBP. Grupa opracuje plan działania uwzględniający 
wnioski z narady, natomiast materiały zostaną opublikowane w  
Przeglądzie Bibliotecznym. 
Elżbieta Malinowska
		

/pb1980z40041_0001.djvu

			SPRAWOZDANIA 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1980 4 
PL ISSN 0033-S02X 
18 SESJA ISO/TC 46 DOKUMENTACJA! 
WARSZAWA, 18-27 KWIETNIA 1978 
W obradach plenarnych oraz posiedzeniach roboczych uczestniczyli  
przedstawiciele 19 krajów członkowskich ISO/TC 46. Reprezentowanych było też 5  
organizacji międzynarodowych. Ogółem w posiedzeniach uczestniczyło 110 osób, w tym 
30 specjalistów polskich. 
W czasie 18 Sesji ISO/TC 46 odbyło się posiedzenie plenarne, posiedzenie  
Komitetu Kierującego oraz posiedzenia następujących podkomitetów, grup roboczych 
i grup ad hoc: 
SC 2 Konwersja pism. (Conversion of written languages) 
SC 3 Terminologia. (Terminology of documentation) 
SC 4 Automatyzacja w dokumentacji. (Automation in documentation) 
SC 5 Tezaurusy jedno- i wielojęzyczne oraz związane z nimi procedury  
indeksowania. (Monolingual and multilingual thesauri and related indexing practi- 
ces) 
SC 6 Elementy danych bibliograficznych w przetwarzaniu manualnym i  
zautomatyzowanym. (Bibliographic data elements in manuał and machinę appli- 
cations) 
SC 7 Kompozycja wydawnicza publikacji. (Presentation of publications) 
WG 1 Systemy numerowania w dokumentacji. (Numbering systems in  
documentation) 
Grupa ad hoc do spraw nowelizacji ISO 832-1975 Opisy bibliograficzne. Skróty 
wyrazów typowych. (Bibliographical references. Abbreviations of typical 
words) 
Grupa ad hoc do spraw nowelizacji ISO 2146-1972 Informatory o bibliotekach, 
ośrodkach informacji i dokumentacji. (Directories of libraries, information 
and documentation centres). 
Posiedzenie plenarne, któremu przewodniczył delegat węgierski Erie 
Vajda, było okazją do dyskusji nie tylko nad wynikami prac i rezolucjami  
podkomitetów i grup roboczych, ale także nad kilkoma ogólnymi problemami  
dotyczącymi przede wszystkim współpracy ISO/TC 46 z innymi organizacjami  
międzynarodowymi, zwłaszcza z UNISIST-em. Stwierdzono, że współpraca ISO/TC 46 z tymi 
organizacjami układa się coraz lepiej. Natomiast zachodzi potrzeba nawiązania 
bliższych kontaktów z komitetami technicznymi ISO działającymi częściowo w  
podobnych zakresach. 
W sprawozdaniu Sekretariatu TC 46 podniesiono min. sprawę zmiany zakresu 
działania Komitetu. Trzy propozycje formułujące ten zakres działania poddano 
pod głosowanie; większość członków wypowiedziała się za propozycją o brzmieniu: 
1 Sprawozdanie Jest oparte na opracowaniu Sekretariatu ISO/TC 46: Report o/ the ISth 
Plenary meetlng of ISO/TC 46 tn Warsaw. Berlin 1979.
		

/pb1980z40042_0001.djvu

			§84 
SPRAWOZDANIA 
„Normalizacja działalności dotyczącej bibliotek, ośrodków informacji i  
dokumentacji, służb, indeksujących i abstraktowych, archiwów, nauki o informacji oraz 
wydawnictw". (Definicja ta różni się nieco od definicji przyjętej na 17 Sesji). 
Propozycja przyjęta przez ISO/TC 46 zostanie przekazana ISO/PLACO do  
zatwierdzenia. 
W czasie posiedzenia plenarnego odbyły się wybory do Komitetu Kierującego. 
W wyniku głosowania wybrano następujące kraje: Francję, Polskę, RFN, Stany 
Zjednoczone i Węgry. 
Następna Sesja ISO/TC 46 ma się odbyć w końcu 1080 r.; proszono członków 
ISOT/C 46 o zgłoszenie zaproszeń do Sekretariatu. 
W wyniku dyskusji uchwalono następujące rezolucje: 
— o wymianie informacji z dziedziny terminologii pomiędzy podkomitetami 
ISO/TC 46; 
— o pomocy dla planowanego utworzenia w ramach ISO/DOC banku danych  
terminologicznych z dziedziny informacji; 
— o zmianie nazwy i zakresu działania SC 6. 
A oto sprawozdania poszczególnych agend ISO/TC 46. 
Komitet Kierujący spotkał się od czasu 17 Sesji w 1977 r. dwa razy. 
W sprawozdaniu stwierdzono, że żaden z projektów uznanych w 1977 r. za  
priorytetowe nie został sfinalizowany. Wezwano do przyspieszenia ■ druku dokumentów 
ISO. Ustalono plany prac dla poszczególnych SC i WG (zob. niżej). 
Podkomitet SC 2 Konwersja pism. (Conversion of written languages) 
Obrady SC 2 toczyły się częściowo wspólnie z SC 4/WG 1 Automatyzacja w  
dokumentacji. Zestawy znaków. Na połączonych posiedzeniach dyskutowane były 
ogólne zasady transliteracji z punktu widzenia potrzeb tradycyjnych i  
zautomatyzowanych metod pracy. Przeważał pogląd o konieczności stosowania w przyszłości 
transliteracji opartej na zasadzie „litera za literę" bez użycia dwuznaków, jednak 
z uwzględnieniem różnych poziomów zestawów znaków; poziomy te różnią się  
liczbą znaków w zestawie. 
Posiedzenia SC 2 poświęcone były przede wszystkim ustaleniu kierunku prac 
nad trzecią wersją transliteracji słowiańskich alfabetów cyrylickich. Mimo że  
projekt ISO/DIS 9.2 z 1978 r. uzyskał większość głosów aprobujących, wyniki  
głosowania uznano za niewystarczające do przekształcenia ISO/DIS w normę  
międzynarodową z powodu negatywnych opinii niektórych krajów, zwłaszcza ZSRR.  
Podstawę dyskusji nad trzecim projektem stanowiła propozycja zgłoszona przez ZSRR 
i poparta przez Węgry. Projekt ZSRR składał się z dwóch tablic: jednej  
zawierającej odpowiedniki zgodne z zasadą „litera za literę" (bez dwuznaków ze znakami 
diakrytycznymi) i drugiej — przewidzianej głównie dla systemów  
zautomatyzowanych — pozwalającej na stosowanie dwuznaków (bez znaków diakrytycznych, ale 
z modyfikatorami)1. Poparcie większości krajów zyskała pierwsza tablica, drugą 
odrzucono ze względu na rozbieżność poglądów co do możliwości posługiwania się 
dwuznakami w systemach zautomatyzowanych. 
Delegacja polska stała na stanowisku, że SC 2 powinien popierać tendencję 
stosowania w transliteracji zasady „litera za literę", ale nie wykluczać  
dwuznaków, a więc wprowadzić do tablicy 1 siedem rozwiązań wariantowych (dla liter 
tradycyjnie transliterowanych dotąd przy pomocy dwuznaków), podobnie jak w 
normie na transliterację przyjętej przez kraje RWPG. 
Omawiano też dokumenty dotyczące latynizacji pisma chińskiego i japońskiego. 
* Modyfikatory — określone znaki, np. litery, dodawane zamiast znaków diakrytycznych 
do litery podstawowej przy przetwarzaniu maszynowym.
		

/pb1980z40043_0001.djvu

			18 SESJA ISO/TC 46 DOKUMENTACJA 
385 
W wyniku dyskusji przyjęto następujący plan prac Podkomitetu: 
— opracowanie trzeciej wersji ISO/DIS 9 Transliteracja słowiańskich alfabetów 
cyrylickich na podstawie tablicy 1 projektu zgłoszonego przez ZSRR, jednak bez 
uwzględnienia rozwiązań wariantowych; 
— opracowanie drugiej wersji ISO/DIS 843 Transliteracja alfabetu greckiego 
z uwzględnieniem eliminacji dwuznaków; 
— kontynuacja prac nad tablicami transliteracji pisma arabskiego (ISO/DIS 233) 
i hebrajskiego (ISO/DIS 258); 
— opracowanie projektów norm dotyczących latynizacji pisma chińskiego i  
japońskiego; 
— podjęcie prac nad konwersją pism: devanagari (pismo indyjskie), syjamskiego 
(thai), armeńskiego i gruzińskiego. 
Podkomitet SC 3 Terminologia dokumentacji. (Terminology in 
documentation) 
Dyskusja skoncentrowała się nad kilkoma rozdziałami projektu normy ISO/DIS 
5127 — słownika terminologicznego z zakresu informacji i dokumentacji (Vbcabu- 
lary of Information and Documentation — VID), znajdującymi się w różnych  
stadiach opracowania. W dalszym ciągu dyskutowano nad rozdz, I Pojęcia  
podstawowe. Delegacja polska przedstawiła w toku. dyskusji uwagi, które dotyczyły  
zarówno doboru terminów, definicji jak i strony redakcyjnej dokumentu, a przede 
wszystkim wskazywały na konieczność' uzgodnienia definicji pojęć ogólnych,  
wykraczających poza sferę dokumentacji i informacji z ustaleniami ISO/TC 37  
Terminologia. Uwagi te zostały w całości zaakceptowane. Opracowana w wyniku  
warszawskiego posiedzenia nowa wersja ISO/DIS 5127/1 ma być ponownie rozesłana 
do głosowania po uprzednim wprowadzeniu poprawek uzgodnionych z ISO/TC 37. 
Prace nad rozdz. 2 Dokumenty nie wykroczyły poza fazę projektów roboczych. 
Po całkowitej przebudowie tego rozdziału wyróżniono w nim cztery podrozdziały: 
2.1. Dokumenty tradycyjne, 2.2. Materiały audiowizualne, 2.3. Dokumenty  
artystyczne, 2.4. Dokumenty archiwalne. Dwa pierwsze podrozdziały opracowano na nowo 
jako dokument 163, który stanowił podstawę dyskusji w tym punkcie obrad. Na 
wniosek delegacji polskiej zmieniono strukturę podrozdziału 2.1 a takie niektóre 
terminy i określenia. Po przeredagowaniu podrozdziały 2.1 i 2.2 mają być  
przekazane do głosowania. Podrozdziały 2.3 i 2.4 będą rozesłane do opiniowania i  
przedyskutowane na kolejnym posiedzeniu SC 3. 
Projekt rozdz. 3 Identyfikacja, gromadzenie i opracowanie dokumentów i  
danych był rozesłany do głosowania jako ISO/DIS 5127/III w 1878 r. Wobec tego, że 
nie wszystkie kraje (m.in. Polska) zaaprobowały ten projekt, będzie on  
przeredagowany i poddany pod głosowanie. 
Rozdział 4 Rozpowszechnianie informacji nie był dyskutowany. Poszczególne 
kraje mają nadesłać uwagi do tego projektu przed kolejnym posiedzeniem SC 3. 
Poza omówionymi wyżej postanowieniami przyjęto dwie rezolucje dotyczące 
terminologicznej koordynacji prac w obrębie ISO/TC 46, polegającej na obowiązku 
niezwłocznego przekazywania Sekretariatowi SC 3 wszelkich ustaleń  
terminologicznych przyjmowanych przez inne podkomitety i grupy robocze TC 46, a także 
współpracy ISO/TC 46/SC 3 z ISO/TC 37. 
Podkomitet SC 4 Automatyzacja w dokumentacji. (Automation 
in documentation). W ramach Podkomitetu odbyły się posiedzenia następujących 
grup roboczych (WG): 
WG 1 Zestawy znaków graficznych do użytku w dokumentacji i bibliografii 
WG 8 Zasady szeregowania bibliograficznego
		

/pb1980z40044_0001.djvu

			386 
SPRAWOZDANIA 
WG 4 Struktura formatu dla wymiany informacji bibliograficznych w postaci  
czytelnej maszynowo 
WG 5 Protokoły poziomu użytkowego (Application level protocols)'. 
Punktem wyjścia do dyskusji były min. następujące dokumenty: ISO/DIS 5426 
Rozszerzony zestaw znaków alfabetu łacińskiego do celów bibliograficznych; 
ISO/DIS 5427 Rozszerzony zestaw znaków alfabetu cyrylickiego do celów  
bibliograficznych; ISO/DIS 5428 Zestaw znaków alfabetu greckiego do celów  
bibliograficznych; ISO/DP 2709 Rev. 1 Format dla wymiany informacji bibliograficznych 
na taśmie magnetycznej. 
Projekty norm dotyczące zestawu znaków do celów bibliograficznych  
dyskutowane były na połączonym posiedzeniu z SC 2. W wyniku dyskusji postanowiono 
wnieść do nich odpowiednie poprawki i przygotować poprawione wersje do  
dalszej dyskusji. ' 
W toku dyskusji nad DP 2709 Rev. 1 postanowiono po wprowadzeniu  
odpowiednich poprawek przekazać dokument jako ISO/DIS 2709 do głosowania. 
Podkomitet SC 5 Tezaurusy jedno- i wielojęzyczne oraz 
związane z nimi procedury indeksowania. (Monolingual and multi- 
lingual thesauri and related indexing practices). 
Dyskusja skoncentrowała się na następujących zagadnieniach tezaurusy  
jedno- i wielojęzyczne, metody analizowania dokumentów, określanie ich zawartości 
i wybór terminów indeksujących oraz symbolizacja relacji w tezaurusie. W  
wyniku dyskusji postanowiono opracować projekty wstępne norm dotyczące  
wymienionych zagadnień oraz kontynuować nowelizację ISO 2788-1974 Wytyczne  
opracowywania tezaurusów jednojęzycznych. 
Podkomitet SC 6 Elementy danych bibliograficznych  
niezbędnych do manualnego i zautomatyzowanego  
przetwarzania. (Bibliographic data elements in manuał and machinę applications). 
Posiedzenie poświęcone było głównie sprawom organizacyjnym. W wyniku 
dyskusji przyjęto min. następujące rezolucje: 
— na prośbę WG 1 postanowiono przekształcić WG 1 na SC 6/WG 2; jej nazwa 
będzie brzmiała: Kody i systemy numerowania dla przedstawiania zawartości  
elementów danych bibliograficznych, a zakresem działania będzie normalizacja tych 
kodów i systemów numerowania zarówno w systemach manualnych, jak i  
zautomatyzowanych; 
— postanowiono rozesłać członkom SC 6/WG 1 projekt spisu elementów danych 
bibliograficznych (Directory of Data Elements), stanowiącego pierwszy etap  
opracowania wspólnego formatu komunikowania (Common Comunication Format — 
CCF). 
Nadto Komitet Kierujący zalecił: 
— kontynuować nowelizację ISO 690-1975 Opisy bibliograficzne. Elementy  
niezbędne i uzupełniające; 
— wycofać z nowelizacji normę ISO 8337974 Międzynarodowy wykaz skrótów  
wyrazów w tytułach czasopism z uwagi na zamierzone jej unieważnienie; 
Podkomitet SC 7 Kompozycja wydawnicza publikacji. (Presen- 
tation of publications). 
W okresie między 17 a 18 sesją SC 7 pracował nad następującymi projektami 
norm: 
» Zbiór reguł przesyłania informacji w sieci komputerowe] (teletransmisyjne]).
		

/pb1980z40045_0001.djvu

			18 SESJA ISO/TC « DOKUMENTACJA 
387 
— wkładka dokumentacyjna, 
— sprawozdania naukowe i techniczne, 
— tytuł grzbietowy, 
— kompozycja wydawnicza artykułów z czasopism, 
— spis treści czasopism i innych dokumentów (ISO/DP 18). 
W wyniku dyskusji nad dokumentem ISO/DP 18 przyjęto rezolucję dotyczącą 
przygotowania tego dokumentu jako projektu normy (ISO/DIS) i przekazania go 
do głosowania. Dyskusję nad dokumentem „Kompozycja wydawnicza dysertacji" 
postanowiono przenieść na następną sesję. 
Nadto Komitet Kierujący zalecił przyspieszenie prac nad nowelizacją ISO/R 
30-1956 Oznaczenie wydawnicze (Biblid). 
Grupa Robocza WG 1 Systemy numerowania w  
dokumentacji. (Numbering systems in documentation). 
Podczas posiedzenia omówiono następujące sprawy: 
Zaproponowano przekształcenie WG 1 z Samodzielnej Grupy Roboczej w  
Grupę Roboczą 2 Podkomitetu 6. 
W Planie prac przewidziano przygotowanie następujących dokumentów: 
— łączne opracowanie dokumentów: Znormalizowany kod identyfikacji adreaów 
(Standard Address Number Codę) i Znormalizowany kod identyfikacji bibliotek 
(Standard Library Identification Codę); 
— Znormalizowany kod sprawozdań (Standard Report Number Codę); 
— Przewodnik opracowywania kodów bibliograficznych do użytku w  
bibliotekarstwie (Guidelines for bibliographic codes to be used by library communities); 
— Projekt normy na kody języków (Language Codę) opracowany przez ISO/TC 37; 
zostanie rozesłany do zaopiniowania członkom WG 1. 
Postanowiono wycofać Znormalizowany kod identyfikacji prawa autorskiego 
jako ściśle związany ze specyfiką amerykańskiego prawa ochrony własności. 
Grupa ad hoc do spraw nowelizacji ISO 832-1975 Opisy  
bibliograficzne. Skróty wyrazów typowych. (Bibliographical references. 
Abbreviations of typical words). 
Przedmiotem dyskusji był pierwszy projekt nowelizacji ISO 832-1975  
opracowany przez ZSRR. Autorki przedstawiły koncepcję nowelizacji. Omówiły zakres 
normy i zasady doboru wyrazów. Liczba języków uwzględnionych w nowym  
projekcie zwiększyła się z 19 do 32. 
Ponieważ zaproponowany przez autorki wykaz wyrazów, a zwłaszcza ich  
skróty, wywołały ożywioną dyskusję i sprzeciw niektórych krajów, stwierdzono  
konieczność całkowitej weryfikacji projektu. Postanowiono przygotować bazę słów 
typowych w opisie bibliograficznym w języku angielskim i wykazy odpowiednich 
skrótów stosowanych w poszczególnych językach. Tak przygotowane spisy  
wyrazów we wszystkich językach zostaną rozesłane do poszczególnych krajów. 
Grupa ad hoc do spraw nowelizacji ISO 2146-1972 Informatory 
o bibliotekach, ośrodkach informacji i dokumentacji. (Di- 
" rectories of libraries, information and documentation centres). 
Ustalono ramowy program prac Grupy i kierunek nowelizacji ISO 2146-1972, 
którą uznano za konieczną wobec dezaktualizacji normy i zbyt schematycznego jej 
opracowania. Przedyskutowano problem zakresu normy i stwierdzono, że jej tytuł 
nie powinien ulec zmianie, natomiast w odpowiednich miejscach należy dodać 
postanowienia dotyczące innych rodzajów serwisów informacyjnych, jak np. banki 
danych. Postanowiono, że Sekretariat ISO/TC 46 zwróci się do krajów członków-
		

/pb1980z40046_0001.djvu

			388 
SPRAWOZDANIA 
skich, które wypowiedziały się za nowelizacją normy, z prośbą o mianowanie 
ekspertów do pracy w Grupie. 
Wnioski 
1. Polska wykorzystała 18 sesję ISO/TC 46 Dokumentacja do zainteresowania 
problematyką posiedzeń i włączenia do jego obrad szerokiego kręgu polskich  
specjalistów reprezentujących środowisko naukowe, ośrodki inte i biblioteki. 
2. W wyborach do Komitetu Kierującego ISO/TC 46 wybrano 5 krajów, wśród 
których znalazła się Polska. Zajmując miejsce w Komitecie Kierującym Polska 
może mieć znaczący wpływ na działalność normalizacyjną w dziedzinie inte w skali 
międzynarodowej. 
3. Program prac ISO/TC 46 w najbliższym czasie będzie skoncentrowany  
przede wszystkim na następujących tematach: konwersja pism, terminologia, format 
dla wymiany informacji bibliograficznych na taśmie magnetycznej, wytyczne  
opracowywania tezaurusów jedno- i wielojęzycznych, opis bibliograficzny, skróty,  
oznaczenie wydawnicze. Będą to zarówno opracowania nowe, jak i nowelizacja  
istniejących norm ISO. 
Polska jest zainteresowana szybkim postępem prac ISO w zakresie  
wymienionej tematyki z uwagi na wdrażanie postanowień ISO do norm krajowych. 
Hanna Klodnicka 
KONFERENCJA ROBOCZA 
MIĘDZYNARODOWEGO STOWARZYSZENIA BIBLIOTEK MUZYCZNYCH 
(AIBM) 
Salzburg, 1-7 lipca 1979 
Konferencja nie miała określonego tematu obrad; w swej treści merytorycznej 
stanowiła kontynuację spraw zasygnalizowanych na poprzednim roboczym  
spotkaniu bibliotekarzy, bibliografów i' dokumentalistów muzycznych w 1978 r. w  
Lizbonie. Zarówno wzrost liczby członków AIBM (Association Internationale des Biblio- 
theques Musicales — AIBM, International Association of Musie Libraries — lAML) 
skupiającego obecnie w swym gronie ponad 1800 instytucji i osób indywidualnych 
z 35 krajów czterech kontynentów (prócz Afryki), jak i rozszerzenie się .zadań 
oraz działalności bibliotek, wypływające z szybkiego postępu naukowego i  
technicznego i wynikających stąd przemian w dziedzinie kultury, powodują coraz 
większą złożoność dawnych, tradycyjnych problemów fachowych i powstawanie 
nowych zagadnień. Sytuacja ta znajduje swe odbicie również w problematyce  
bibliotekarstwa muzycznego, co jest widoczne w sprawozdaniach z obrad ostatnich  
konferencji i kongresów AIBM. 
W Konferencji w Salzburgu brało udział ok. 190 delegatów z 25 krajów  
Europy, Ameryki Północnej, Australii i Azji. Z krajów socjalistycznych były  
reprezentowane cztery państwa mające swe grupy narodowe w AIBM: Polska,  
Czechosłowacja, NRD i Węgry. Polską Grupę Narodową reprezentowali: mgr Wanda Bogda- 
ny-Popielowa, kierownik Zakładu Zbiorów Muzycznych Biblioteki Narodowej i doc. 
dr Karol Musioł, dyrektor Biblioteki Akademii Muzycznej w Katowicach  
delegowani przez MKiS, ponadto mgr Aniela Kolbuszewska, kierownik Oddziału Zbiorów 
Muzycznych Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu, oraz mgr Maria  
Prokopowicz, przewodnicząca Sekcji Bibliotek Muzycznych Stowarzyszenia Bibliotekarzy 
Polskich.
		

/pb1980z40047_0001.djvu

			MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA BIBLIOTEK MUZYCZNYCH 3g9 
Miejscem obrad była siedziba Międzynarodowej Fundacji Mozarteum,  
instytucji naukowej założonej w 1870 r. 
Referat Schallaufzeichnungen ais geschichtliche Cuellen1 wygłosił na zebraniu 
ogólnym Harald Heckmann (RFN). 
Poza tym obrady przebiegały w 12 komisjach roboczych: 1) komisji RISM 
(Repertoire International des Sources Musicales), 2) komisji RILM (Repertoire 
International de la Litterature Musicale), 3) komisji RldIM (Rśpertoire  
International d'Iconographie Musicale), 4) komisji muzycznych bibliotek naukowych, 5)  
muzycznych bibliotek publicznych, 6) bibliotek akademii, konserwatoriów i wyższych 
uczelni muzycznych, 7) bibliotek radiowych, 8) fonotek, 8) muzycznych ośrodków 
dokumentacji i informacji, 10) katalogowania zbiorów muzycznych, 11) komisji 
ds. bibliografii, 12) komisji zawodowego kształcenia bibliotekarzy muzycznych. 
Równocześnie z obradami AIBM odbywała się kolejna konferencja robocza  
Międzynarodowego Stowarzyszenia Archiwów Dźwiękowych (International Association 
of Sound Archives — IASA), z otwartym wstępem dla uczestników sesji AIBM 
zainteresowanych tą problematyką. Jak zwykle, obrady kilku komisji przebiegały 
jednocześnie, każdy więc z polskich delegatów mógł uczestniczyć tylko w ich 
części. 
Niżej podpisana — jako przewodnicząca Polskiej Grupy Narodowej w AIBM — 
uczestniczyła w obradach Rady (władzy kolegialnej Stowarzyszenia) oraz w  
zebraniach tych komisji (sekcji), z którymi biblioteki polskie mają nawiązaną współpracę, 
tzn. z komisjami międzynarodowych bibliografii: RISM, RILM, RldIM, komisją 
muzycznych bibliotek naukowych, komisją ds. bibliografii,' komisją zawodowego 
kształcenia bibliotekarzy muzycznych. Sprawy polskie w komisjach bibliotek  
Akademii, konserwatoriów i uczelni muzycznych oraz komisji bibliotek publicznych 
referował K. Musioł. 
Sprawy natury ogólnej, jak: prace nad wewnętrznym regulaminem AIBM, 
sprecyzowanie zasad działalności 3-osobowej komisji odpowiedzialnej za każdą  
publikację wydaną pod auspicjami AIBM, reorganizacja czasopism będących  
organami AIBM, uregulowanie współpracy między AIBM i IASA, ustawienie działalności 
AIBM w stosunku do kompetencji IFLA były rozpatrywane-na zebraniach Zarządu 
i Rady, poprzedzających pełny tok obrad i następnie przedstawione wszystkim  
delegatom na końcowej sesji Konferencji. Do ważniejszych postanowień w tym  
zakresie należy min. uznanie kwartalnika Fontes Artis Musicae za jedyny organ 
AIBM (zawieszono biuletyn Mtisikbibliothek Aktuell ukazujący się od 1076 r. jako 
czasopismo uwzględniające przede wszystkim, problematykę muzycznych bibliotek 
publicznych). Szczegółowe przedyskutowanie projektu regulaminu wewnętrznego 
odłożono na najbliższy Kongres AIBM w Cambridge w 1980 r., ponieważ niektóre 
jego punkty wkraczają w sprawę częściowej zmiany statutu organizacji. Co do 
współpracy AIBM z IASA, postanowiono utrzymać ją w dotychczasowej formie, 
tzn. kongresy i konferencje międzynarodowe obydwóch stowarzyszeń będą nadal 
organizowane wspólnie. Wobec występujących tendencji ewentualnego wstąpienia 
AIBM do grona członków IFLA ustalono, iż ze względu na specyfikę zbiorów 
muzycznych zachowa się istnienie odrębnej organizacji międzynarodowej, z tym że 
rozszerzy się udział przedstawicieli AIBM w kongresach IFLA zarówno w  
obradach np. okrągłego stołu, jak i w niektórych komisjach. 
Należy podkreślić, że w ogólnych teoretycznych założeniach bibliotekarskich, 
zwłaszcza w zakresie opracowywania zbiorów i bibliografii, AIBM zawsze  
interesowało się osiągnięciami IFLA i pilnie śledziło aktualny stan sprawy, delegują* 
na kongresy IFLA swych przedstawicieli, ostatnio Barry'ego S. Brooka, (Stany Zjed- 
.Fontes Artls Musicae" 1980 Vol. 28 nr 1 s. 5-12.
		

/pb1980z40048_0001.djvu

			390 
SPRAWOZDANIA 
noczone), inicjatora i przewodniczącego komisji dwóch bibliografii  
międzynarodowych RILM i RldIM, obecnie prezydenta AIBM, oraz Kurta Dorfmullera (RFN), 
przewodniczącego Komisji Katalogowania Zbiorów Muzycznych. Idea objęcia  
różnych rodzajów zbiorów bibliotecznych opisem znormalizowanym (ISBD), mogącym 
znaleźć zastosowanie w działalności skomputeryzowanej, przysporzyła pracom tejże 
komisji nowych problemów i spowodowała konieczność utworzenia w jej łonie 
dwóch podkomisji: 1) ISBD, 2) materiałów nieksiążkowych (non-book materials). 
Przykładem dotychczasowych kontaktów AIBM z IFLA jest istniejąca już od kilku 
lat współpraca podkomisji ISBD z Sekcją Katalogowania IFLA nad projektem 
znormalizowanego opisu dla druków muzycznych (nut) ISBD(PM) — International 
Standard Bibliographic Description for Printed Musie. Utworzona w 1976 r.  
wspólna grupa robocza: the Joint IFLA/IAML Working Group on ISBD (PM) pod  
przewodnictwem H. Lanzkego (Deutsches Musikarchiv, Berlin Zach.) opracowała  
ostateczny projekt opisu dla wydawnictw nutowych i rozesłała go z początkiem 1979 r. 
do grup narodowych AIBM różnych krajów z prośbą o przygotowanie  
szczegółowej opinii do przedyskutowania na Konferencji w Salzburgu. Z polskich  
bibliotekarzy muzycznych przygotowali wypowiedzi: A. Mrygoń (Biblioteka Uniwersytecka 
w Warszawie), K. Musioł, W. Tomaszewski (Biblioteka Narodowa) oraz niżej  
podpisana (Sekcja Bibliotek Muzycznych SBP); posłużyły one za podstawę  
wypracowania zbiorowej opinii Polskiej Grupy Narodowej. Na zebraniu podkomisji ISBD 
przewodniczący H. Lanzke odczytał fragmenty różnych opinii i wnioski  
poszczególnych krajów; z polskiej wypowiedzi przyjęto wniosek o dołączenie do przepisów 
ISBD wykazu powszechnie przyjętych skrótów na oznaczanie obsady muzycznej 
i innych terminów muzycznych. Dalsze prace nad ostateczną redakcją zasad opisu 
znormalizowanego nut będą kontynuowane przez 8-osobową grupę roboczą, w skład 
której wchodzi czterech bibliotekarzy muzycznych (wybitnych fachowców). 
Pozostałe dwie podkomisje należące do Komisji Katalogowania Zbiorów  
Muzycznych — materiałów nieksiążkowych i klasyfikacji — dyskutowały swoje tematy 
na odrębnych zebraniach. Różnorodność ich problematyki zrodziła postulat,  
zaproponowany przez K. Dorfmiłllera, aby Komisję Katalogowania rozwiązać, a trzy 
podkomisje przekształcić w samodzielne komisje. Propozycja ta jednak nie  
przeszła i utrzymano nadal Komisję Katalogowania Zbiorów Muzycznych jako pewien 
tradycyjny łącznik pomiędzy tak odrębnymi problemami. 
Inną komisją wyróżniającą się różnorodnością tematów jest Komisja ds.  
Bibliografii działająca pod przewodnictwem F. Lesure'a (Francja). Problematyka jej 
(również jak nazwa) zmieniała się parokrotnie. Pierwotnie zajmowała się ona  
wyłącznie sprawą edytorstwa muzycznego i datowania wydawnictw nutowych od  
początku ich istnienia (pierwsza połowa XVIII w.) do ok. 1850 r. Ten odcinek jej 
działalności zrealizował się w postaci książki Guide for dating early published 
musie (Kassel 1974) D. W. Krummla (Stany Zjednoczone), ówczesnego  
przewodniczącego komisji. Rozdz. 12 s. 213-218 (opracowany przez niżej podpisaną) dotyczy 
wydawców polskich. Obecnie jedynym tematem nawiązującym do tego zagadnienia 
jest projekt międzynarodowej bibliografii katalogów wydawców muzycznych tego 
okresu, do której dane z ramienia AIBM gromadzi Lenore Coral (Stany  
Zjednoczone). Wśród kilku komunikatów o wydawcach muzycznych różnych krajów  
zebrani usłyszeli i komunikat polski wygłoszony przez A. Kolbuszewską. Inne  
projekty związane z pracami typu bibliograficznego to: 1) antologia krytyki  
muzycznej, inicjowana przez F. Lesure'a w postaci tomów, z których każdy zawierałby 
wybór recenzji z różnych krajów o prawykonaniu (lub wczesnym wykonaniu)  
jakiegoś wybitnego dzieła muzycznego. F. Lesure proponuje na początek „Święto 
wiosny" I. Strawińskiego; 2) centralny katalog czasopism muzycznych  
poszczególnych krajów znajdujących się w ich bibliotekach. O wstępnych pracach nad
		

/pb1980z40049_0001.djvu

			MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA BIBLIOTEK MUZYCZNYCH 391 
ww. katalogiem poinformowała zebranych Imogen Fellinger (Berlin Zach.), autorka 
znanej bibliografii czasopism muzycznych XIX w. Verzeichnis der Musikzeitschrif- 
len des 19 Jahrhunderts (Regensburg 1968). 
Komisja Zawodowego Kształcenia Bibliotekarzy Muzycznych pod  
przewodnictwem D. Robertsa (Stany Zjednoczone) przystąpiła do opracowania ostatecznego 
dokumentu określającego kwalifikacje bibliotekarza muzycznego. Materiały do tego 
tematu były zbierane przez kilka lat przez AIBM w postaci komunikatów z  
różnych krajów wygłaszanych na międzynarodowych spotkaniach i następnie publi-i 
kowanych w Fontes. Polska wypowiedź opracowana przez niżej podpisaną.na  
podstawie doświadczeń w bibliotekach polskich była wygłoszona na Kongresie AIBM 
w 1977 r. w Moguncji i opublikowana w Fontes Artis Musicae1. W dyskusji nad 
projektem ostatecznego ujęcia tego tematu na zebraniu komisji w Salzburgu  
wyrażono pogląd, że należy w nim oddzielić kwalifikacje i zadania bibliotekarza  
muzycznego w bibliotece naukowej od wymagań, jakie się stawia bibliotekarzowi 
pracującemu przy zbiorach muzycznych w bibliotece publicznej, mającej na celu 
przede wszystkim powszechne udostępnianie muzyki. Następna (końcowa) wersja 
dokumentu ma być rozpatrzona na Kongresie AIBM w 1980 r. 
Komisja Muzycznych Bibliotek Naukowych przygotowała raport o zasadach 
korzystania z mikrofilmów dokumentów muzycznych, określający warunki  
(głównie prawne) ich kopiowania, publikowania oraz wszelkich innych form  
rozpowszechniania ich treści. Ważną publikacją opracowywaną w ramach działalności tej 
Komisji jest międzynarodowy przewodnik po muzycznych bibliotekach naukowych 
Directory of musie research libraries pod red. Rity Benton (Stany Zjednoczone), 
którego ukazały się dotąd trzy tomy dotyczące bibliotek Ameryki Północnej i  
Europy zachodniej. Obecnie jest przekazany do druku tom 4, obejmujący biblioteki 
muzyczne Ameryki Łacińskiej. Tom 5, poświęcony bibliotekom krajów  
słowiańskich i Europy wschodniej, znajduje się w przygotowaniu redakcyjnym.  
Najaktualniejsze dane dotyczące bibliotek polskich były przekazane w sierpniu 1978 r. za 
pośrednictwem Sekcji Bibliotek Muzycznych SBP. 
Z prac nad międzynarodowymi bibliografiami muzycznymi najsystematyczniej 
postępuje we wszystkich krajach nadsyłanie materiałów — w formie opisów na 
formularzach AIBM — do RILM Abstracts, bibliografii bieżącej literatury o  
muzyce. Przewodniczący komisji RILM i naczelny redaktor wydawnictwa prof. 
B. S. Brook podkreślił olbrzymi napływ materiałów do redakcji na Uniwersytecie 
w Nowym Yorku, uniemożliwiający aktualne ogłaszanie danych, nawet przy  
zastosowaniu komputerów i zwiększeniu personelu redaktorskiego. Bieżące zeszyty 
- RILM Abstracts zawierają opisy publikacji przeciętnie sprzed 2 lat.  
Przewodniczący Komisji ponownie apelował do zebranych o jak największą selekcję  
nadsyłanych materiałów. 
Rejestracja — też w formie opisów na formularzach AIBM — pozycji  
przeznaczonych do Międzynarodowej Bibliografii Ikonografii Muzycznej RldlM  
kształtuje się różnie w poszczególnych krajach. Ogromna liczba i różnorodność  
dokumentów (grafika, malarstwo, rzeźba, malarstwo ścienne, witraże itp.) wymagają 
wielkiego wysiłku i nakładów finansowych, by rejestracja mogła być prowadzona 
w sposób zorganizowany i objęła możliwie wszystkie dziedziny sztuki plastycznej. 
Największe wyniki w tym zakresie ma Szwecja, gdzie specjalny zespół  
specjalistów zajmuje się wyłącznie tym zagadnieniem. W innych krajach prowadzą tę 
akcję nieliczne grupy fachowców lub osoby indywidualne szczególnie  
zainteresowane tym tematem. W Polsce toczą się te prace wąskim nurtem w Muzeum  
Narodowym w Warszawie oraz w Bibliotece Narodowej (opisy drzeworytów o tema- 
* M. Prokopowicz: The musie Ilbrarian. His taśks and guallflcatlons. (Based on practical 
experiences In Pollsh libraries). „Fontes Artis Musicae" 1978 Vol. 28 nr 1 s. 62-64.
		

/pb1980z40050_0001.djvu

			392 
SPRAWOZDANIA 
tyce muzycznej w starych drukach polskich XVI w., a obecnie — rejestracja  
odpowiednich dokumentów w Zakładzie Zbiorów Ikonograficznych BN). Wśród  
raportów z różnych krajów o stanie bieżących prac nad RldIM znajduje się i krótkie 
sprawozdanie z Polski. 
Najstarszą chronologicznie z trzech komisji zajmujących się zbieraniem i  
redakcją danych do bibliografii międzynarodowych jest Komisja RISM, istniejąca 
od początku działalności AIBM, tzn. od 1951 r. Rezultatem pierwszego etapu jej 
prac jest 8 tomów serii A (alfabetycznej) Repertoire International des Sources 
Musicales zawierającej opisy pojedynczo wydanych starych druków muzycznych 
oraz 13 tomów serii B (rzeczowej) obejmującej wykaz zbiorowych wydań starych 
druków oraz rękopisów do końca XVIII w. dotyczących określonych zagadnień. 
Prace bieżące polegają na przygotowaniu do druku 8 tomów zawierających  
sprostowania i uzupełnienia do wszystkich woluminów serii A. Dane uzupełniające 
z bibliotek polskich —"ok. 1500 poz. — zostały przesłane do redakcji RISM w  
sierpniu 1978 r. 
Obecnie punkt ciężkości prac komisji przesunął się na gromadzenie opisów 
przekazów rękopiśmiennych (od najdawniejszych do końca XVIII w.).  
Rejestracja — a raczej szczegółowe opisy tych materiałów wg schematu ustalonego przez 
komisję RISM — jest trudna i wymaga współpracy specjalistów. Niemniej jednak 
są kraje, które ją zakończyły (Dania) lub ją znacznie posunęły (Czechosłowacja). 
W Polsce rejestracją tą zajmowały się w 1979 r. Biblioteka Narodowa i Instytut 
Muzykologii UW, dając początek całej akcji. O stanie prac w tym zakresie  
poinformowała zebranych na sesji komisji RISM W. Bogdany-Popielowa. 
Po ogólnym przeglądzie problemów omawianych na zebraniach powyższych 
komisji należy jeszcze poświęcić parę słów sprawom ogólnym. Mianowicie -już 
w 1978 r. na konferencji w Lizbonie wyłoniła się wśród delegatów z różnych  
krajów grupa bibliotekarzy młodszych reprezentująca „prąd opozycji" w stosunku do 
obecnych zadań i kierunków działalności AIBM. Za zgodą władz Stowarzyszenia 
utworzyła ona komitet nowych inicjatyw, który sformułuje swe postulaty i  
przedłoży je do rozpatrzenia na najbliższym Kongresie AIBM w 1980 r. 
Z okazji konferencji była otwarta w Mozarteum wystawa najnowszych  
wydawnictw (przeważnie austriackich i niemieckich) z zakresu muzyki — książki, 
nuty, wydania faksymilowe rzadkich rękopisów. Koncerty, zwiedzanie rezydencji 
i domu rodzinnego W. A. Mozarta w Salzburgu oraz wycieczka do sławnej  
biblioteki w Kremsmunster pozwoliły uczestnikom poznać bliżej środowisko kulturalne, 
w którym odbywała się konferencja. 
Maria Prokopowicz 
V KRAJOWA KONFERENCJA BIBLIOTEKARZY MUZYCZNYCH 
Gdańsk, 21-22 września 1979 
Konferencja zorganizowana została przez Sekcję Bibliotek Muzycznych  
Zarządu Głównego SBP, Zarząd Okręgu Gdańskiego SBP oraz Bibliotekę Główną  
Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Gdańsku. Wzięli w niej udział członkowie 
Sekcji Bibliotek Muzycznych SBP, reprezentujący różne ośrodki: Bibliotekę  
Narodową, biblioteki uniwersyteckie (w Warszawie, Krakowie, Poznaniu, Łodzi i  
Wrocławiu), biblioteki państwowych wyższych szkół muzycznych (w Warszawie,  
Katowicach, Łodzi, Poznaniu, Wrocławiu i Gdańsku), biblioteki Warszawskiego  
Towarzystwa Muzycznego, Towarzystwa im. F. Chopina, PAN w Gdańsku, Instytut 
Sztuki PAN oraz biblioteki publiczne (w Warszawie, Łodzi, Gdańsku, Zielonej  
Górze i Szczecinie).
		

/pb1980z40051_0001.djvu

			KRAJOWA KONFERENCJA BIBLIOTEK MUZYCZNYCH 
393 
Konferencje bibliotekarzy muzycznych organizowane są mniej więcej w  
odstępach dwuletnich, a zasadniczym ich zamierzeniem jest wymiana doświadczeń 
w dziedzinie jednego zagadnienia wybranego spośród szerokiej problematyki  
bibliotekarstwa muzycznego. Tematy, którym poświęcona była niniejsza konferencja, 
to opracowanie polskiej instrukcji katalogowania alfabetycznego nut oraz środki 
informacji w bibliotekach muzycznych. Wygłoszono następujące referaty: 
1. Wojciech Tomaszewski (Biblioteka Narodowa): Problemy polskiej instrukcji 
katalogowania alfabetycznego druków muzycznych XIX i XX w. w świetle  
ostatnich dokumentów międzynarodowych. 
2. Kornel Michałowski (Biblioteka Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w 
Poznaniu): Środki informacji w bibliotekach muzycznych. 
Nie wygłoszono natomiast zaplanowanego referatu o działalności Polskiego 
Centrum Muzycznego oraz referatów dwóch przedstawicieli bibliotek muzycznych 
NRD. Tym samym program konferencji zawęził się do dyskusji nad dwoma tylko 
opracowaniami. Miało to także swoje dobre strony, ponieważ stworzyło  
dogodniejsze warunki czasowe do wymiany zdań i poglądów w poruszonych kwestiach. 
Wśród nich opracowanie zasad katalogowania alfabetycznego wydawnictw  
nutowych XIX i XX w. jest obecnie najważniejszym problemem, który nurtuje polskie 
biliotekarstwo muzyczne. Problematykę tę przedstawił wszechstronnie referat 
W. Tomaszewskiego. 
Wystąpienie swoje rozpoczął mówca od charakterystyki dwóch  
międzynarodowych dokumentów: Rides jor fvll cataloging Virginii Cunningham opracowanych 
w ramach prac Komisji Katalogowania Zbiorów Muzycznych AIBM oraz projektu 
zalecenia ISBD(PM) — zasad opisywania druków muzycznych. 
Przy omawianiu instrukcji AIBM, określonej jako „pełna, klasyczna w swej 
strukturze instrukcja katalogowania, o uniwersalnym charakterze" referent zwrócił 
szczególną uwagę na zawarte w niej aneksy, zwłaszcza na aneks definiujący  
podstawowe terminy stosowane w bibliotekarstwie muzycznym. Problem ten był w 
piśmiennictwie polskim dotychczas zaniedbany. Ze względu jednak na znaczenie 
ujednolicenia pojęć w pracach edytorskich, bibliograficznych i księgarstwie  
muzycznym powinien zostać właściwie potraktowany w przyszłej polskiej instrukcji 
katalogowania. 
Międzynarodowy znormalizowany opis bibliograficzny druków muzycznych — 
ISBD(PM) — wchodzi w skład grupy zaleceń, które zajmują się międzynarodowymi 
zasadami opisywania różnych typów dokumentów — w zasadzie jedynie ich  
cechami wydawniczymi. Omawiając poszczególne elementy opisu wg ISBD, również 
i tu zwrócił referent uwagę na zawarte we wstępie definicje szeregu terminów 
ważnych z punktu widzenia bibliotekarstwa muzycznego. 
Porównując dwa omawiane dokumenty, autor stwierdził różnice w  
rozmieszczeniu poszczególnych elementów opisu dzieła oraz pewne niedostatki ISBD{PM) 
w wypadku opisywania druków muzycznych XIX w. Jednakże, jako nowszy i  
bardziej zgodny z panującymi tendencjami międzynarodowymi, ma ten projekt  
zalecenia wszelkie szanse przyjęcia się w polskim bibliotekarstwie muzycznym. 
Zasadnicze pytanie referatu — jaka powinna być polska Instrukcja  
katalogowania druków muzycznych XIX i XX w. — wiąże się z problemami-poruszanymi 
od lat na konferencjach bibliotekarzy muzycznych. W grudniu 1965 r. na I  
Ogólnopolskim zjeździe bibliotekarzy muzycznych w Katowicach kwestię tę podjął w 
swoim referacie pt. „System szeregowania kart w katalogu alfabetycznym nut" 
dr S. Burhard. Dwie kolejne konferencje poświęcone były omawianiu polskich 
przepisów katalogowania alfabetycznego nut. Pierwsza odbyła się w czerwcu 1967 r. 
w Toruniu, gdzie problem ten referował mgr Adam Mrygoń, który na podstawie 
dyskusji i przyjętych ustaleń opracował „Projekt polskiej instrukcji katalogowania 
4 — Przegląd... 4/80
		

/pb1980z40052_0001.djvu

			394 
SPRAWOZDANIA 
alfabetycznego druków muzycznych (XIX i XX w.)", poddany pod dyskusję na 
konferencji w Poznaniu w grudniu 1971 r. Choć projekt ten zasadniczo nie uległ 
dezaktualizacji, jednak powstałe nowe założenia międzynarodowe stawiają przed 
polskim bibliotekarstwem muzycznym konieczność weryfikacji wielu jego  
stwierdzeń. 
W świetle przepisów międzynarodowych oraz prowadzonych w Polsce prac 
normalizacyjnych autor referatu oprócz omawiania zagadnień szczegółowych,  
związanych z elementami wchodzącymi w skład opisu katalogowego: hasła, tytułu 
ujednoliconego i adresu wydawniczego rozważał następujące kwestie natury  
ogólnej. Czy polska instrukcja katalogowania druków muzycznych ma być  
dokumentem o uniwersalnym zakresie chronologicznym, czy też — jak planuje się w  
ogólnej instrukcji polskiej — winny powstać osobne przepisy dla bieżącej produkcji  
wydawniczej i druków wcześniejszych? Czy będzie to jeden dokument dla wszystkich 
-typów bibliotek czy też powinny powstać trzy instrukcje osobne, oparte na  
wspólnych założeniach ogólnych? Odpowiadając na to pytanie referent postulował  
opracowanie wspólnej instrukcji dla druków XIX i XX w. oraz dla wszystkich typów 
bibliotek, które — posługując się nią przy opracowaniu zbiorów — uwzględniałyby 
swoje potrzeby specyficzne. 
W dyskusji nad referatem przeważała problematyka związana z zespołową 
organizacją pracy nad opracowaniem zasad katalogowania. Wyrażono również  
konieczność udostępnienia szerszym kręgom bibliotekarzy muzycznych instrukcji 
AIBM i projektu zalecenia ISBD(PM) poprzez ich przetłumaczenie na język polski. 
Głosy te znalazły odzwierciedlenie również we wnioskach konferencji. 
K. Michałowski w swoim referacie zapoznał uczestników konferencji ze  
środkami informacji, jakimi dysponuje biblioteka muzyczna. Są to katalogi, księgozbiór 
podręczny, czasopisma, opracowania monograficzne, teoretyczne i historyczne.  
Zwrócił przy tym uwagę na istotne cechy informacji, takie jak szybkość, dokładność 
i kompetencja informującego. Mówiąc o użytkownikach informacji podkreślił różny 
stopień ich zaawansowania. Referat ten, a raczej wykład, przyczyni się na pewno 
do lepszego zrozumienia i wykonywania przez bibliotekarzy muzycznych ich pracy. 
Drugi dzień obrad Konferencji wypełniły, jak zwykle, komunikaty dotyczące 
współpracy międzynarodowej w ramach AIBM oraz działalności na polu  
naukowym i upowszechnieniowym poszczególnych bibliotek. 
Wiesława Dziechciowska
		

/pb1980z40053_0001.djvu

			RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1980 4 
PL ISSN 0033-3I." 1979 R. 47 z. 1 s. 131-136.
		

/pb1980z40054_0001.djvu

			396 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
grafiom specjalnym, które zostały uszeregowane w 16 działach wiedzy, w układzie 
systematycznym. 
Zrąb główny dopełniony jest przez przedmowę, wykazy skrótów, wstęp  
(zawarta jest w nim skrótowo historia bibliografii), krótki słowniczek terminologiczny, 
wykaz literatury uzupełniającej dotyczącej teorii, historii i organizacji bibliografii 
oraz indeks alfabetyczny autorów, tytułów bibliografii anonimowych lub  
opracowanych przez więcej niż trzech autorów, a nawet akronimów znanych bibliografii 
(np. ADB = Allgemeine deutsche Bibliographie). 
W krótkim (zbyt krótkim) rysie historycznego rozwoju bibliografii (s. 15-20) 
autor dowodzi, że przed wynalezieniem druku nie było warunków i potrzeby  
tworzenia spisów bibliograficznych (Besterman czy Simon twierdzą inaczej)2. Dopiero 
wynalazek Gutenberga spowodował gwałtowne powiększenie się liczby książek, 
a to pociągnęło za sobą konieczność ich rejestracji. Za ojca bibliografii, zgodnie 
z ogólnym przekonaniem, uważa autor Johannesa Trithemiusa, opata klasztoru 
w Sponheim, a jego dwa podstawowe dzieła Liber de scriptoribus ecclesiasticis 
(Basel 1494) i Catalogus illtistrium virorum Germaniae (Mainz 1495) — za  
osiągnięcia bibliograficzne wielkiej klasy. Dalszy postęp bibliograficzny (dokładność,  
podawanie miejsca wydania, nazwy drukarza, fachowe adnotacje) zawdzięczamy  
epokowemu dziełu Conrada Gesnera Bibliotheca universalis (Zurich 1545-55). 
Dalej przedstawia autor w sposób skrótowy rozwój bibliografii narodowych, 
czasopism naukowych, teorii bibliografii, bibliografii specjalnych aż po czasy  
najnowsze. W dwóch krótkich rozdziałach: Pojęcie i zakres bibliografii i Układy 
bibliografii przedstawiono rozwój etymologii i zakres wyrazu „bibliografia",  
poczynając od dzieła Gabriela Naude Bibliographia politica (Faris 1633) a na  
naszych czasach kończąc, oraz przedstawiono główne układy stosowane w bibliografii 
(zależnie od rodzaju i celów bibliografii). Ogólnie oceniając, wstęp ten (liczy 
6 stron) jest zbyt krótki, aby wyczerpać tak ogromny temat, a literatura  
rozszerzająca (którą autor,stara się podać po każdym dłuższym omówieniu teoretycznym) 
nie zawiera tak znaczących prac jak np.: K. R. Simon Istorija inostrannoj  
bibliografii (Moskwa 1963) czy Rudolf Blum Bibliographia, Eine wort- und begriffsge- 
schichtliche Untersuchung (Frankfurt a. M. 1959), co zubaża przedstawioną  
bibliografię załącznikową. 
Po tym krótkim omówieniu publikacji przejdźmy do jej oceny. Ogólne uwagi, 
które się nasuwają po jej pobieżnym przeglądzie, są pozytywne; autor przedstawił 
zawartość w przejrzystej formie typograficznej, używając czcionki o  
zróżnicowanym stopniu i kroju, światło pomiędzy jedną omawianą pozycją a drugą jest  
wystarczająco duże, aby można było przedstawione dane bibliograficzne sukcesywnie 
uzupełniać nowościami. Szerokie marginesy, oszczędne adnotacje a także (co godne 
jest uznania) umieszczenie w przypisach pod tekstem wyszukanych przez autora 
recenzji dotyczących danej bibliografii pogłębiają to pozytywne wrażenie. Zmienia 
się ono, niestety, kiedy wgłębimy się w zawartość opisów i adnotacji. Skupimy 
się tutaj głównie na dziale drugim części pierwszej poświęconym bibliografiom 
narodowym. 
Koppitz (podobnie jak Totok/Weitzel) poprzedza ten dział krótkim  
teoretycznym wstępem, wskazując w nim na trudności w precyzyjnym zdefiniowaniu  
pojęcia „bibliografia narodowa". Jako jej początek przyjmuje autor katalogi  
jarmarczne (Messkataloge) oraz dzieło Johna Bale'a Illustrium maioris Britanniae 
scriptorum... summarium (Gippeswici 1548). Trudności w jednoznacznym  
zdefiniowaniu pojęcia „bibliografia narodowa" znalazły swoje odbicie w zastosowanym 
przez autora układzie wykazanych bibliografii narodowych. Spisy zostały uszere- 
* Th. Besterman: The beginnings of systematic blbllography, Oxford 1935 s. 2-6. — K. H. 
Simon: Istorija inostrannoj bibliogra/ii. Moskva 1963 s. 7-74.
		

/pb1980z40055_0001.djvu

			ZARYS BIBLIOGRAFII 
397 
gowane wg państw, a te pogrupowano wg zróżnicowanych kryteriów: politycznego 
(np. kraje kapitalistyczne i socjalistyczne), topograficznego (np. kraje  
skandynawskie), językowego (np. grupa państw niemieckiego obszaru językowego, kraje  
Beneluksu), logicznego (np. Węgry i Rumunia posiadają nawzajem uzupełniające się 
bibliografie narodowe). Przyjęty układ może sprawić mało wyrobionemu  
użytkownikowi trudności; wydaje się, że układ alfabetyczny wg krajów byłby przejrzystszy 
(tak jak u F. Nestlera). 
W obrębie danego kraju bibliografie narodowe i ich uzupełnienia są ułożone 
w następującym porządku: 
a) bibliografie narodowe w ścisłym tego słowa znaczeniu; 
b) ważniejsze uzupełnienia do nich: bibliografie regionalne, spisy książek  
będących w sprzedaży, spisy anonimów i pseudonimów, wykazy dysertacji,  
wydawnictw szkół, spisy urzędowych publikacji; 
c) inne uzupełnienia: druki prywatne i stowarzyszeń bibliofilskich, kurioza 
i erotyki, spisy pierwszych wydań i wydań ilustrowanych, drugi „pirackie" (Raub- 
drucke). 
Kryterium polityczne podziału bibliografii narodowych wpłynęło w sposób 
zasadniczy na zawartość prezentowanych spisów. Stosunkowo najbardziej  
kompletne są spisy takich państw jak RFN i NRD (pod wspólnym nagłówkiem:  
Niemcy), Stany Zjednoczone, Francja czy Wielka Brytania, trochę mniej takich państw, 
jak: Szwajcaria, Belgia, Luksemburg czy Włochy, ale zupełnie po macoszemu 
obszedł się autor ze spisami państw socjalistycznych, w tym i Polski, które są 
fragmentaryczne i niezupełne. Podobnie przedstawia się .sprawa przytaczanych 
recenzji i zalecanej literatury uzupełniającej; właściwie tylko Niemcy, Stany  
Zjednoczone, Wielka Brytania i Francja są zaopatrzone w nie zadowalająco, pozostałe 
państwa słabo (kraje socjalistyczne zupełnie takich danych nie posiadają).  
Przykładowo można przytoczyć kilka ważnych bibliografii, których autor nie ujął, 
a które dla utrzymania ciągłości bibliograficznej winny być wykazane. I tak dla 
Szwajcarii nie wymienił autor retrospektywnej bibliografii: Frederic Charles Lon- 
champ Bibliographie genirale des ouvrages publiis ou illustris en Sulsse et 
a 1'etranger de 1475 d. 1914 par des ścrivains ou des artistes suisses (Paris 1922), 
dla Belgii: Joseph Verschueren Nederlandsch bibliographisch woordenboek (Turn- 
hout 1933), dla Luksemburga: Martin Blum Bibliographie luxembourgeoise (Luxcm- 
bourg 1902-1932), dla Włoch ważnej bibliografii: Sandro Piantonida, Lamberto Dia- 
torelli e Giancarlo Livraghi Aiitori italiani del'600 (Milano 1948-1951), dla Hiszpanii 
7-tomowego dzieła Dionisio Hidalgo Diccionario generał de bibliografia espanola 
(Madrid 1862-1881)'. Wprawdzie autor tłumaczy we wstępie, że ze wględu na  
przejrzystość i cenę [!] nie chciał przeładowywać podręcznika mniej ważnymi danymi, 
ale przyjęcie kryteriów mniej ostrej selekcji (zwłaszcza w wypadku bibliografii 
narodowych) wyszłoby pracy na dobre. 
Z rosyjskich bibliografii retrospektywnych autor wymienia zaledwie  
następujące: W. S. Sopikow Opyt rossijskoj bibliografii. Ried., primiecz., dopołn. i ukaza- 
tiel W. N. Rogożina. St.-Pietierburg 1904-1906, 5 cz.; Svodnyj katalog russkoj knigi 
grażdanskoj pieczati XVIII w. Moskwa 1962-1967, 5 t.; A. R. Kreisberg, M. I. Ku- 
driaszew Katalog russkich knig bibliotieki St.-Pietiersburgskogo univHersitieta. 
St.-Pietierburg 1897-1902, 2 t.4 A przecież dla czasów do 1917 r. Związek Radziecki 
nie dysponuje jedną kompletną bibliografią narodową retrospektywną (jak Polska), 
lecz dużą liczbą bibliografii obejmujących różne odcinki czasowe, często się  
pokrywające i zazębiające, ale przez to uzupełniające i tworzące dopiero w sumie jakąś 
całość. Dlatego poważnym przeoczeniem jest pominięcie takich bibliografii jak: 
* Koppitz wymienia wprawdzie nazwisko Hidalgo, ale nie w wykazie prezentowanych 
bibliografii 1 nie podaje nawet tytułu Jego dzieła. 
* W opisie te] pozycji brak u Koppltza jej autorów.
		

/pb1980z40056_0001.djvu

			398 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
P. P. Piekarsklj Nauka i litieratura w Rossii pri Pietrie Wielikom (St.-Pietierburg 
1861), katalogi księkarskie: W. G. Anastasiewicz Rospis' rossijskim knigam...  
(St.-Pietierburg 1828) i Pribawlenja (1828-1856), P. A. Jefriemow Sistimaticzeskajd rospis' 
knigam... (St.-Pietierburg 1867), W. I. Mieżow Sistiematiczeskij katalog russkim 
knigam... (St.-Pietierburg 1869) i Pribawlenja (1870-1880), czy nowsze prace: 
T. A. Bykowa, M. M. Guriewicz Opisanije izdanij grażdanskoj pieczati. 1708-janwar, 
1725 g. (Moskwa 1055); Opisanije izdanij napieczatannych kirillicej 1689-janwar, 
1725 g. (Moskwa 1958); Dopolnienija i prilożenija (Moskwa 1972). 
Podobnie przedstawia się sytuacja z bibliografią Czechosłowacji, gdzie nie  
wymienia się bibliografii Zdenka Tobołki5, FrantiSka Raubika, Karela Nosowsky'ego 
i Vilema Prazaka czy bibliografii słowackich — Ludevita Riznera czy Fedora 
Michla. Analogicznie ma się sprawa z Jugosławią, Bułgarią, Węgrami i Rumunią. 
Częściowym usprawiedliwieniem tego stanu rzeczy jest to, że Koppitz po  
dokładniejsze dane odsyła zainteresowanych do bibliografii Totoka/Weitzela, Bestermana 
i Schneidera. Ale nie zmieni to przecież faktu, że bibliografia Totoka/Weitzela też 
nie zawiera kompletnych danych bibliograficznych dla tych państw8, Schneider 
jest w dużej mierze zdeaktualizowany, a nawet tak monumentalne dzieło jak Be- 
sterman kryje pewne błędy i niedociągnięcia7. 
Miło jest natomiast przeczytać, że najlepiej spisane piśmiennictwo posiada 
Polska — dzięki Karolowi Estreicherowi (ale nie wspomina się o Stanisławie i Ka- 
rolu-wnuku). Oprócz notki, że jest to bibliografia w czterech częściach i że od 
1959 r. rozpoczęto wydawanie powtórne XIX stulecia, nie ma żadnych danych 
i charakterystyki, a z całego opisu nie wynika, aby autor zdawał sobie sprawę 
z zasadniczej konstrukcji całości. Z polskich bibliografii bieżących wymieniony  
został tylko Przewodnik Bibliograficzny. 
Podobnie przedstawia się sytuacja z drugą częścią pracy Koppitza, gdzie  
zdecydowanie przeważają dzieła w językach: niemieckim, angielskim, francuskim. 
Polskie bibliografie w tej części pojawiają się tylko raz; w rozdziale poświęconym 
Historii (dział IV). Autor wymienia tylko Bibliografię historii Polski pod red.  
Heleny Madurowicz-Urbańskiej. T. 1-2. (Warszawa 1965-1967) oraz bieżącą Bibliografię 
historii polskiej 1944/47-(Wrocław 1953-)8. Nie wspomina się natomiast zupełnie 
o Bibliografii historii polskiej Ludwika Finkla (Lwów-Kraków 1891-1914). O  
niedostatecznym i jednostronnym rozeznaniu autora w dziedzinie bibliografii  
historycznych, np. ZSRR, świadczy fakt, że dla tego kraju podaje się tylko dwie  
bibliografie, obie wydane pod redakcją Paula Louisa Horecky'ego Basic Russian publi- 
cations (Chicago 1962) i Russia and the Soviet Union (Chicago 1965) — i to w  
języku angielskim. 
Istotną sprawą są także adnotacje, które mają podać i zaznajomić odbiorcę 
z charakterystycznymi cechami danej bibliografii. Koppitz nie przyjął sztywnych 
zasad budowania adnotacji, ale przyjął pewne ogólne zasady: 
a) w przypadku tytułu lakonicznego, mało mówiącego (a ważność bibliografii 
podkreślona jest krojem czcionki i graficznym znaczkiem trójkącika T), adnotacje 
są obszerniejsze; 
b) w przypadku, gdy tytuł lub podtytuł bibliografii jest długi i zawierają się 
w nim dane dotyczące zakresu i zasięgu bibliografii, adnotacje są krótkie. Ta  
zasada jednak nie jest przestrzegana konsekwentnie przez autora. W przypadku dzieł 
podstawowych, będących stałą strawą dla bibliografa, podaje się ogólnie przyjęte 
akronimy tych spisów, np. >Exc. med.< 
• Jego bibliografię autor wymienił, ale nie podał, ze jej redaktorem Jest właśnie Tobołka. 
• Np. autorzy nie uwzględniają takich polskich bibliografii jak Bibliografia Czasopism 
ł Wydawnictw zbiorowych; Polonica Zagraniczne. Bibliografia. 
» Por. H. Sawoniak: Rozwój i metodyka powszechnych i narodowych bibliografii  
bibliografii. Warszawa 1977 s. 90-123. 
• Obie te bibliografie są opisane u Koppitza niedokładnie.
		

/pb1980z40057_0001.djvu

			RADZIECKA NORMA OPISU BIBLIOGRAFICZNEGO 
399 
Opis bibliograficzny wykazanych bibliografii był robiony przeważnie z autopsji 
wg Regeln fur die alphabetische Katalogisierung tn wissenschajtlichcn Bibliothe- 
ken (Berlin 1909). W razie niemożności opisu z autopsji, autor opisywał prace 
„z drugiej ręki" — z bibliografii prymarnej lub katalogu jednej z bibliotek, z  
których korzystał (wykaz ich znajduje się w przedsłowiu). 
Podsumowując podręcznik Koppitza, należy raz jeszcze podkreślić, że mając 
na uwadze jego niedociągnięcia, powinno się korzystać z tego podręcznika  
(informatora) ostrożnie i koniecznie sprawdzać wszystkie dane z innymi tego rodzaju 
bibliografiami dla uzyskania pełniejszego i wyrazistszego obrazu stanu faktycznego. 
Adam Nowak 
RADZIECKA NORMA OPISU BIBLIOGRAFICZNEGO 
COST 7. 1-76 Sistema inJOTTnacionno-bibliografićeskoj dokumentacii. Bibliografi- 
ćeskoe opisanie proizvedenij pećati. Izdanie oficiaTnoe. Moskva: Gosudarstvennyj 
Komitet Standartoy Soveta Ministrov SSSR 1977, 62 s. 
Nowa norma radziecka opisu bibliograficznego1 obowiązująca od 1.1.1978 r. 
zasługuje na bliższe zapoznanie się z nią z wielu różnych względów, przede  
wszystkim jednak należy zwrócić uwagę na jej przedmiot i zakres stosowania. 
Termin „opis bibliograficzny" zdefiniowano w normie następująco: jest to  
„zespół informacji o. dziele drukowanym lub innym dokumencie (jego części lub  
grupie dokumentów) umożliwiających zidentyfikowanie dokumentu a także uzyskanie 
wyobrażenia o jego zawartości, przeznaczeniu czytelniczym, objętości, aparacie 
naukowym itp." (p. 1.1 s. 1). Uzupełnieniem tej definicji jest określenie zakresu 
stosowania normy zawarte we wstępnych uwagach: przewidziany normą opis  
bibliograficzny jest przeznaczony do stosowania „na kartach scentralizowanego  
katalogowania, w katalogach i kartotekach, w wydawnictwach informacyjnych, wykazach 
literatury, w bibliografiach załącznikowych, w cytatach w tekście oraz w  
przypisach bibliograficznych" (s. 1). Jak z tego widać, definicją opisu bibliograficznego 
objęto dane bibliograficzne, niezależnie od tego, gdzie i do jakich celów są one 
podawane. Naturalną konsekwencją wyżej cytowanego zakresu stosowania normy 
jest postanowienie zawarte w ostatnim ustępie uwag wstępnych, że obowiązuje 
ona „biblioteki, placówki informacji naukowej i technicznej, instytucje prowadzące 
działalność bibliograficzną i wydające karty drukowane, wydawców, instytucje 
publikujące oraz redakcje" (s. 1). 
Norma uwzględnia następujące typy dokumentów: „książki2, wydawnictwa 
ciągłe, specjalne rodzaje dokumentów technicznych" (s. 1). Ostatni termin w innych 
miejscach normy (np. w p. 1.2 na s. 2) występuje w nieco odmiennych formach, 
najpełniejsza została użyta w tytule rozdziału 4 poświęconego dokumentom tego 
typu: „Opis bibliograficzny specjalnych rodzajów normatywno-technicznych oraz 
technicznych dokumentów i literatury" (s. 31). Rozdział ten obejmuje 7 rodzajów 
takich materiałów, np. dokumenty normalizacyjne, dokumenty patentowe,  
literaturę firmową, „niepublikowane przekłady literatury naukowo-technicznej i doku- 
1 Zastępuje 4 normy, z których 3 dotyczą opisu w katalogach bibliotecznych: książek 
(GOST 7.3-69), wydawnictw ciągłych (GOST 7.2-69), specjalnych rodzajów dokumentów  
technicznych (GOST 7. 13-70) a czwarta opisu książek 1 wydawnictw ciągłych w bibliografiach 
(GOST 7. 1-69). Unieważnia także jeden punkt normy dotyczącej skrótów tytułów czasopism 
(GOST 7. 8-70). 
• Termin „książka" nie jest w normie jednoznacznie używany: z p. 1.2 wynika, ze  
obejmuje on wydawnictwa wielotomowe zaś z p. 2.1.1 — że wydawnictwo wielotomowe to zespół 
książek. Dlatego w recenzji terminu tego nie zastąpiono naszym „wydawnictwem zwartym".
		

/pb1980z40058_0001.djvu

			RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
mentów" (p. 4.8 s. 47) itp. Uwzględnienie w normie materiałów niepublikowanych 
nie jest zgodne z jej tytułem, który sugeruje, że dotyczy ona tylko druków.  
Ponieważ jednocześnie brak w normie przepisów odnoszących się do drukowanych nut, 
map itp., tytuł jej okazuje się mało precyzyjny. Natomiast dobór uwzględnionych 
w normie rodzajów dokumentów należy uznać za trafny, ponieważ są to materiały 
najczęściej występujące w zbiorach bibliotecznych i w działalności bibliograficzno- 
informacyjnej. Jednocześnie potraktowanie ich łączne w jednej normie jest na 
pewno wygodne dla użytkownika. 
Przedstawiona wyżej ogólna koncepcja normy radzieckiej odbiega od  
dotychczasowej praktyki unifikacji zasad opisu. W praktyce tej przyjęto bowiem ujmować 
oddzielnie zasady opisywania dokumentów w zależności od przeznaczenia opisów 
(np. do katalogów bibliotecznych, do innych wykazów), co znajduje także swoje 
odbicie w zróżnicowaniu nazw tych opisów*. Ogólnie można powiedzieć, że  
nowatorstwo normy GOST 7.1-76 polega na kompleksowym ujęciu zagadnień opisu 
określonych typów dokumentów bez względu na przeznaczenie opisów. Takie  
założenie spowodowało szereg konsekwencji. Najważniejsza z nich to konieczność 
formułowania postanowień bardzo ogólnych bądź przewidywania rozwiązań  
zróżnicowanych w zależności od celu sporządzania opisu. 
Norma zawiera 7 następujących rozdziałów: 
1. Postanowienia ogólne, 
2. Opis bibliograficzny książek, 
3. Opis bibliograficzny wydawnictw ciągłych, 
4. Opis bibliograficzny specjalnych rodzajów normatywno-technicznych oraz 
technicznych dokumentów i literatury, 
5. Opis bibliograficzny analityczny, 
6. Zbiorczy opis bibliograficzny, 
7. Przypisy bibliograficzne, bibliografia załącznikowa. 
Najobszerniej i najbardziej szczegółowo przedstawiono opis bibliograficzny 
książek. Rozdział 2 ich dotyczący zawiera bowiem podstawowe zasady sporządzania 
opisu, do których odsyłają następne rozdziały koncentrując się przede wszystkim 
na specyfice opisywania materiałów lub rodzajów opisu, którym są poświęcone. 
Pierwsze' cztery punkty rozdziału 2 podają postanowienia dotyczące całości 
opisu książek, określając jego jednostkę, strefy i elementy opisu, źródła informacji 
oraz przedstawiając system znaków interpunkcyjnych oddzielających poszczególne 
składniki opisu. Kilka spraw zasługuje tu na specjalne podkreślenie. 
Jednostką opisu omawianego w tym rozdziale jest „książka w całości lub  
zespół książek (wydanie wielotomowe)" (p. 2.1.1 s. 3)4. Uwzględniono tu przy tym 
zarówno opis całego wydawnictwa wielotomowego, jak i poszczególnych jego  
tomów. 
W punkcie 2.2 należy przede wszystkim zwrócić uwagę na stwierdzenie, że 
opis bibliograficzny składa się z hasła opisu i z tekstu opisu. Istotną sprawą jest 
* W Stanach Zjednoczonych Anglo-Amerlcan Cataloglng Rulet (AACR, 2 wyd. z 1978 r.) 
podają zasady sporządzania opisów do katalogów bibliotecznych dla U gromadzonych w 
bibliotekach rodzajów materiałów. Jednocześnie bardzo obszerna norma ANSI Z 39. 29-1977 
BibWagraphlc references ustala metody opisu dokumentów dla wszystkich innych celów: 
w bibliografiach (w tym także załącznikowych), wydawnictwach abstraktowych 1  
indeksujących, na wyjściu ze skomputeryzowanych baz danych bibliograficznych. Wyodrębnia ona 
18 rodzajów dokumentów stosując nieco inne kryteria podziału niż AACR. Podobnie  
wygląda sytuacja w Wielkiej Brytanii, gdzie w stosunku do katalogów bibliotecznych  
obowiązują też same AACR, a norma BS 1829 : 1978 Btbllographtcal references dotyczy opisów we 
wszelkich Innych wykazach oraz publikacjach (w tekście, w bibliografii załącznikowej, w 
przypisach). Tego ostatniego zagadnienia dotyczy także odrębna norma BS 6605 : 1978 Citłng 
publłcations by bibllographlc references, która powtarza zwięźle najogólniejsze zasady opisu 
(odsyłając po dokładniejsze postanowienia do poprzedniej normy) oraz omawia sposoby  
powiązania pozycji bibliografii załącznikowej z tekstem. We Francji przepisy katalogowania 
wydawnictw zwartych 1 ciągłych zostały ujęte w czterech normach; odrębna norma zajmuje 
się zagadnieniami opisu tych wydawnictw występującego we wszystkich Innych przypadkach 
poza katalogami bibliotecznymi. 
* Por. przypis 2. ■
		

/pb1980z40059_0001.djvu

			RADZIECKA NORMA OPISU BIBLIOGRAFICZNEGO 
401 
również zgodność tekstu opisu z postanowieniami ISBD(M) z 1974 r.5, chociaż  
norma nie powołuje się nigdzie na to zalecenie IFLA. Podstawową częścią tego punktu 
jest wykaz wszystkich elementów opisu książek w podziale na strefy zgodnie 
z ISBD(M); także kolejność elementów w obrębie poszczególnych stref nie  
wykazuje większych różnic. W wykazie tym wyróżniono elementy niezbędne i  
fakultatywne. Zestaw elementów fakultatywnych.jest dużo obszerniejszy niż w ISBD(M)*, 
ponieważ za niezbędne elementy opisu książek uznano tylko: tytuł właściwy,  
oznaczenie autorstwa, oznaczenie wydania, nazwę miejsca wydania, nazwę wydawcy, 
rok wydania, liczbę stron, ISBN. Opisy kompletne zawierające wszystkie elementy 
wymienione w wykazie powinny być podawane w wydawnictwach bibliografii 
państwowej, w wydawnictwach informacyjnych (zwłaszcza przeznaczonych do  
międzynarodowej wymiany informacji) a także na kartach scentralizowanego  
katalogowania. W innych przypadkach dobór elementów fakultatywnych zależy od potrzeb. 
Idąc za ISBD(M) wyznaczono kolejność źródeł, wg której należy przejmować 
dane do opisu z różnych miejsc książki i spoza niej; dodano tylko drobne  
uściślenia. Z ISBD(M) przejęto także system znaków interpunkcyjnych identyfikujących 
poszczególne elementy opisu; wprowadzono tu jednak pewną zmianę, pominięto 
bowiem spacje, poprzedzające znaki przewidziane w ISBD dla nadania tym znakom 
charakteru symboli poprzez odróżnienie ich od znaków przestankowych  
stosowanych w tradycyjnej funkcji. Ten punkt kończy schemat pełnego opisu,  
powtarzający wszystkie jego elementy wymienione w wykazie na poprzedniej stronie normy 
z dodaniem ustalonej interpunkcji. Wydaje się, że jest to niepotrzebna rozrzutność: 
wykaz elementów i schemat opisu można było z powodzeniem ująć razem, tak jak 
to zrobiono w zaleceniach ISBD. 
W dalszych punktach tego rozdziału poświęconych poszczególnym strefom 
i elementom opisu powtarza się wiele postanowień zawartych w omówionych  
czterech początkowych punktach, niekiedy w tej samej formie (np. wyliczenie  
elementów danej strefy podano na początku omówienia poszczególnych stref). Można to 
usprawiedliwić względami wygody użytkownika, który dzięki temu może znaleźć 
większość przepisów dotyczących danej strefy i elementu w jednym miejscu normy. 
Należy jednak zauważyć, że metoda ta nie jest konsekwentnie stosowana oraz że 
zwiększa ona nadmiernie objętość normy. 
Następny punkt dotyczący hasła zawiera szereg interesujących ustaleń, z  
których na specjalną uwagę zasługują następujące: 
— hasłem może być tylko nazwa autora indywidualnego lub korporatywnego (tym 
samym rezygnuje się z pojęcia hasła tytułowego); 
— stosowanie hasła obowiązuje w wydawnictwach bibliografii państwowej, na 
kartach scentralizowanego katalogowania i w katalogach bibliotecznych, natomiast 
w wydawnictwach informacyjnych i w kartotekach hasło może być pomijane. To 
rozwiązanie odpowiada tendencjom występującym także w odpowiednich  
przepisach w innych krajach: przy określonym przeznaczeniu opisów dopuszcza się na 
równych prawach kolejność autor — tytuł lub tytuł — autor; 
— nazwę autora indywidualnego umieszcza się w haśle, jeżeli liczba autorów nie 
przekracza trzech; ten przepis zgodny jest z ustaleniami międzynarodowymi  
zawartymi w Zasadach katalogowania uchwalonych w 1961 r. na Międzynarodowej 
konferencji nt. zasad katalogowania. Przy dwóch autorach wymienia się w haśle 
ich obu, a w przypadku trzech należy w zasadzie podawać w haśle tylko nazwę 
pierwszego z zaznaczeniem „i dr.", dopuszcza się jednak uwzględnianie wszystkich 
* 1SBD(M) International Standard Biblioaraphłc Descriptlon for Monographtc PublłcaHons. 
London 1874. Tł. pol.: „Pr*. Blbl." 1975 R. 43 z. 1 s. 89-81. — W 1978 r. ukazało się nowe 
zmienione wydanie ISBD(M); por. M. Lenartowicz: Opis bibliograficzny wydawnictw  
zwartych. „Prz. Blbl." 1980 R. 48 z. ł s. 103-208. 
* W ISBD(M) pewna niewielka liczba elementów została określona jako fakultatywna; 
ostatnio podjęto także prace nad projektem wyznaczania niezbędnych elementów opisu.
		

/pb1980z40060_0001.djvu

			402 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
trzech autorów; te rozstrzygnięcia są częściowo sprzeczne z Zasadami, wg których 
hasłem może być nazwa tylko jednego autora; 
— odmienne są pod tym względem przepisy dla autorów korporatywnych: w haśle 
podaje się nazwę tylko jednego, niezależnie od ich liczby; 
— sprawy formy nazwy autora indywidualnego w haśle zostały ujęte bardzo  
lakonicznie: ograniczają się do wymagań, by nazwisko autora było podane w pierwszym 
przypadku, w formie ujednoliconej w obrębie danego wykazu (tym samym nie 
zawsze jest obowiązujące ustalanie oryginalnej formy nazwy autora). Można  
podawać inicjały imienia lub pełne imię i patronimik; 
— podobnie ogólnie sformułowano postanowienia dotyczące formy nazwy autora 
korporatywnego: w haśle należy podawać oficjalną formę nazwy ciała zbiorowego 
(wg Zasad katalogowania przede wszystkim nazwę najczęściej używaną); w  
przypadku zmiany nazwy — każdorazową, jednak dopuszcza się opis pod nazwą 
ostatnią. 
Ścisły związek z hasłem ma oznaczenie autorstwa stanowiące element  
pierwszej strefy opisu. W normie wyróżniono w tym oznaczeniu: podawaną na  
pierwszym miejscu informację o autorach (indywidualnych i korporatywnych) oraz na 
dalszych miejscach — informacje o innych osobach uczestniczących w tworzeniu 
książki. Dopuszcza się pomijanie informacji o autorach, jeżeli pokrywają się ściśle 
z hasłem. Warto tu też zauważyć, że nie włącza się do oznaczenia autorstwa nazwy 
instytucji sprawczej. Wymagania dotyczące liczby wymienianych w oznaczeniu 
osób i ciał zbiorowych są odmienne niż obowiązujące w stosunku do hasła. 
Omówione wyżej ustalenia dotyczące hasła i oznaczenia autorstwa skłaniają 
do wyrażenia następujących zastrzeżeń: 
— są to ustalenia bardzo ogólne, np. brak całkowicie informacji, jakie i w jakich 
przypadkach ciało zbiorowe może być uznane za autora korporatywnego, a  
przecież wiadomo, że jest to zagadnienie skomplikowane i różnie ujmowane w  
poszczególnych krajach, 
— ustalenia te przewidują rozwiązania chyba zbyt zróżnicowane, czego dowodem 
są np. różne kryteria ilościowe. 
Bardzo ogólne ujęcia można zaobserwować i w innych postanowieniach  
odnoszących się do pierwszej strefy opisu (np. brak zupełnie zasad wyboru tytułu  
właściwego). • 
Pozostałe strefy opisu książek nie budzą już takich wątpliwości. Warto jednak 
zaznaczyć następujące odstępstwa lub uściślenia w stosunku do ISBD(M) z 1974 r.: 
— w oznaczeniu wydania jego kolejny numer podaje się zawsze na pierwszym 
miejscu, 
— wymienia się najwyżej dwa miejsca wydania i dwóch wydawców, 
— obowiązuje skracanie nazw Moskwy i Leningradu do inicjałów (M.t L.), można 
skracać także nazwy innych miast, 
— oznaczenie ilustracji obejmuje zarówno ilustracje w tekście jak i liczbę tablic, 
— określono szczegółowiej kolejność podawania uwag, 
— przewidziano podawanie wysokości nakładu. 
Ostatni punkt tego rozdziału poświęconego opisowi książek zawiera zasady 
opisywania wydawnictw wielotomowych odpowiadające przewidzianemu w ISBD(M) 
opisowi na dwóch poziomach. Pierwsza część opisu obejmuje dane dotyczące całości 
wydawnictwa, druga — indywidualne cechy poszczególnych tomów. Pojedynczy 
tom wydawnictwa wielotomowego mający własny tytuł można opisać dwojako: 
— jako tytuł właściwy podać tytuł całości wydawnictwa, numer i tytuł danego 
tomu, 
— jako tytuł właściwy podać tytuł danego tomu a tytuł całości i numer tomu 
w jej obrębie podać w strefie serii. 
W tekście całego rozdziału jest bardzo niewiele przykładów, natomiast w jego
		

/pb1980z40061_0001.djvu

			RADZIECKA NOHMA OPISU BIBLIOGRAFICZNEGO 
403 
zakończeniu podano 14 opisów, przy czym tylko jeden z nich obejmuje wyłącznie 
elementy obowiązujące. 
Rozdział 3 poświęcony wydawnictwom ciągłym zbudowany jest wg tego  
samego planu, co rozdział poprzedni. Przedmiotem opisu w nim przestawianego jest 
zarówno całość wydawnictwa ciągłego (czasopisma, wydawnictwa zbiorowego, serii), 
jak i określona liczba części wydawniczych (tomów, zeszytów itp.) lub tylko jedna 
z nich. W dwóch pierwszych przypadkach podstawę opisu stanowi w zasadzie 
ostatnia część opisywanego ciągu, dopuszcza się jednak opieranie opisu na pierwszej 
jego części. Opis zazwyczaj składa się — podobnie jak opis wydawnictwa  
wielotomowego — z dwóch zrębów: z danych dotyczących całości wydawnictwa i ze 
specyfikacji zawierającej informacje o opisywanych częściach wydawnictwa. Opis 
można sporządzić pod tytułem lub pod hasłem — nazwą autora korporatywnego; 
norma nie wskazuje jednak, dla jakich wydawnictw ciągłych takie hasło ma  
zastosowanie. Tekst opisu odpowiada ISBD(S)7. Niezbędne elementy opisu to: tytuł 
właściwy, nazwa miejsca wydania, daty wydania, ISSN. Przy omawianiu  
poszczególnych elementów opisu odsyła się do postanowień poprzedniego rozdziału  
dotyczącego książek, aby uniknąć w miarę możliwości powtórzeń. Rozdział kończy się 
17 przykładami opisów różnych rodzajów wydawnictw ciągłych. 
Rozmiary recenzji nie pozwalają na szczegółowsze omówienie 4 rozdziału  
obejmującego następujące typy materiałów: „norrnatywno-techniczne dokumenty  
normalizacyjne; techniczno-ekonomiczne normatywy i normy; dokumety patentowe; 
typowe projekty i rysunki; katalogi przemysłowego sprzętu i produktów, cenniki 
materiałów, sprzętu i produktów; sprawozdania z prac naukowo-badawczych;  
niepublikowane przekłady literatury naukowo-technicznej i dokumentów" (p. 4.1.1 
s. 31). W punktach poświęconych poszczególnym typom materiałów wprowadzono 
niekiedy jeszcze dalszy ich podział, np. odrębnie omówiono: normy wydawniczo 
samoistne, zbiory norm, normy opublikowane w zbiorach. Kompozycja punktów 
i podpunktów dotyczących poszczególnych rodzajów dokumentów jest zgodna z  
kompozycją rozdziałów dotyczących książek i wydawnictw ciągłych. 
Jak wiadomo, dla tych wszystkich rodzajów materiałów nie opracowano dotąd 
odpowiednich ISBD. Wobec tego zaadaptowano dla nich na własną rękę w normie 
radzieckiej przepisy ISBD(G)». W przypadku występowania charakterystycznych 
cech omawianych typów materiałów, cechy te są wykazywane w haśle, w  
dodatkach do tytułu, w strefie specyficznych informacji o dokumencie występującej jako 
druga strefa opisu (po strefie tytułu i oznaczenia autorstwa) oraz w strefie uwag. 
Na przykład w opisie normy hasłem jest numer normy, druga strefa opisu zawiera 
numer normy zastąpionej i daty obowiązywania normy opisywanej, a strefa uwag 
m.Łn. informacje o zmianach terminu obowiązywania itp. 
Przedmiotem opisu analitycznego, któremu poświęcony jest 5 rozdział normy, 
jest materiał (artykuł, fragment) występujący w książce lub w wydawnictwie 
ciągłym (opis analityczny norm, patentów i niepublikowanych przekładów został 
omówiony w odpowiednich podpunktach dotyczących tych materiałów w  
poprzednim rozdziale). Wobec braku odpowiedniego ISBD* i tu wprowadzono samodzielnie 
podział opisu artykułu na 3 strefy: tytułu i oznaczenia autorstwa artykułu; strefę 
informacji o wydawnictwie, w którym opublikowano artykuł; strefę uwag. Na 
podkreślenie zasługuje fakt, że opis książki i wydawnictwa ciągłego w cytacie nie 
jest całkiem zgodny z opisem tych wydawnictw przewidzianym w poprzednich 
' JSBD(S) International Standard Błblłographic Description for Sertals. London 1977. 
Tl. pol.: „Prz. Błbl." 1979 R. 47 z. 1 s. 19-77. 
• 1SBD(G) General International standard Btbltographlc Descriptłon: an annotated text. 
London 1977. — Por. Mi* Lenartowicz: Ogólne zasady opisu bibliograficznego. „Prz. Blbl." 
1980 R. 48 z. 1 s. 83-86. 
• Prace nad ISBD(CP) International Standard Blbliographlc DeserIption lor Component 
Parts są w toku.
		

/pb1980z40062_0001.djvu

			404 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
rozdziałach: inny jest dobór elementów obowiązujących i fakultatywnych, inna ich 
kolejność, w zasadzie także inna interpunkcja. 
Zbiorczy opis bibliograficzny, którego dotyczy 6 rozdział normy, obejmuje  
różne wydania jednego dzieła (łącznie z przekładami) a także dotyczące go recenzje, 
analizy dokumentacyjne i inne omówienia. Pierwszą część takiego opisu stanowią 
dane dotyczące wydania przyjętego za podstawę (pierwszego, ostatniego, najbardziej\ 
cennego lub tp.). Następnie opisuje się inne wydania w sposób skrócony. Opisy 
recenzji tworzą oddzielną grupę. 
Recenzje można też opisać w inny sposób: dane dotyczące recenzji podaje się 
w pierwszej części opisu zbiorczego a informacje odnoszące się do dzieła  
recenzowanego — w drugiej. 
Ostatni 7 rozdział normy został poświęcony przypisom bibliograficznym i  
opisom w bibliografiach załącznikowych. Przypisy bibliograficzne mogą być skrócone 
(obejmują tylko elementy niezbędne) lub rozszerzone o elementy fakultatywne. 
W rozdziale podano jedynie wykazy elementów w przypisach dotyczących książek, 
wydawnictw ciągłych, artykułów i dokumentów patentowych; nie jest jasne,  
dlaczego ograniczono się do tych materiałów. Dobór elementów niezbędnych odbiega 
od doboru takichże elementów w opisach o innym przeznaczeniu omówionych w 
poprzednich rozdziałach normy. Wątpliwości mogą budzić zmienione nazwy  
niektórych elementów, zwłaszcza wobec faktu częstego odsyłania po dokładniejsze 
wyjaśnienia do poprzednich rozdziałów. Usprawiedliwione są natomiast:  
ograniczenie liczby elementów faktultatywnych oraz możliwość uproszczenia interpunkcji. 
Należy jeszcze zwrócić uwagę na postanowienia dotyczące hasła. Stosowanie 
hasła w przypisach jest konieczne, jeżeli liczba autorów indywidualnych nie  
przekracza trzech; dopuszcza się jednak podawanie go i w przypadku większej liczby 
autorów, można wówczas wymieniać ich wszystkich lub tylko trzech pierwszych 
oznaczając pominięcia skrótem „i dr." Jest to rozwiązanie uwzględniające  
wymagania projektu odpowiedniej normy ISO 690 Bibliographic references to monographs 
and serials. Natomiast odejściem od niej jest rezygnacja ze stosowania hasła kor- 
poratywnego w opisie książek. Należy jednak zauważyć, że w ogóle w  
postanowieniach dotyczących stosowania hasła występuje pewna sprzeczność: z p. 7.1.4 
wynika, że w przypisach hasła mogą zawierać jedynie nazwy osobowe, podczas 
gdy w opisie wydawnictwa ciągłego także przewiduje się hasło, a wiadomo, że 
może nim być wyłącznie nazwa ciała zbiorowego. 
Przy ogólnej końcowej ocenie omawianej normy GOST 7.1-76 nasuwają się 
następujące uwagi: 
1) Dużym mankamentem normy jest brak słownika użytych w niej terminów. 
Nazwy elementów opisu są wprawdzie objaśnione w poszczególnych punktach im 
poświęconych, ale w normie występuje ponadto wiele terminów użytych w  
specjalnym znaczeniu. Brak słownika jest tym dotkliwszy, że terminy te nie są także 
objęte odpowiednią normą terminologiczną (GOST 7.0-77 Sistema informacionno-bi- 
bliografiieskoj dokumentacii. Bibliograiia. Terminy i opredelenija). I tak np. nie 
wiadomo, co należy właściwie rozumieć przez terminy: „proizvedenie pećati", „kni- 
ga", „dokument", „literatura" i jakie są wzajemne związki między nimi. 
2) Korzystanie z normy utrudnia również nieobecność spisu treści, zwłaszcza 
wobec znacznej objętości normy. 
3) Kompozycji normy można zarzucić: 
— zbytnią liczbę niepotrzebnych powtórzeń, 
— rozproszenie postanowień dotyczących opisu analitycznego, 
— specyficzne rozczłonkowanie tekstu (m.in. w obrębie jednego rozdziału stosuje 
się oznaczenia cyfrowe tego samego rzędu dla punktów powiązanych ze sobą  
hierarchicznie, tworzy się punkty zawierające tylko jeden podpunkt), 
— niezbyt konsekwentne wyróżnienia graficzne.
		

/pb1980z40063_0001.djvu

			POLSKIE NORMY BIBLIOGRAFICZNE 
405 
4) Odpowiadając na pytanie, w jakim stopniu udało się zrealizować zamiar 
ujęcia w jednej normie zasad sporządzania opisów bibliograficznych o różnym 
przeznaczeniu dla określonych typów materiałów, należy zauważyć: 
— nie wszystkie typy materiałów zostały potraktowane jednolicie: tylko dla  
niektórych rodzajów dokumentów technicznych uwzględniono postanowienia dotyczące 
opisu analitycznego a przypisów bibliograficznych — tylko dla dokumentów  
patentowych, ' ' 
— opis tego samego dokumentu wygląda różnie, zależnie od przeznaczenia opisu; 
szczególnie istotne są różnice w doborze jego elementów obowiązujących, 
— norma podaje tylko bardzo ogólne zasady sporządzania opisów bibliograficznych, 
często ograniczając się do wymienienia elementów opisu; z punktu widzenia np. 
potrzeb katalogów bibliotecznych są to postanowienia niewystarczające (ponadto 
brak w normie wskazań dotyczących sporządzania opisów dodatkowych i  
odsyłaczy), 
— pozytywnie należy ocenić propozycje rozwiązań alternatywnych, wybieranych 
zależnie od potrzeb; wydaje się tylko, że przepisy dotyczące hasła nie są  
konsekwentne, ponieważ przewidziane w postanowieniach wstępnych (p. 1.5) pomijanie 
go nie maże zachodzić w przypadku opisu norm i opisów patentowych, 
5) Jak wskazano w recenzji, nie zawsze postanowienia normy radzieckiej są 
w pełni zgodne z odpowiednimi ustaleniami międzynarodowymi, a odstępstwa nie 
wydają się w pełni usprawiedliwione. 
Marta Lenartowicz 
POLSKIE NORMY BIBLIOGRAFICZNE 
Janina Pelc owa: Polskie normy bibliograficzne. Warszawa: Stowarzyszenie  
Bibliotekarzy Polskich 1977 (druk 1978), 453 s. 
Wiele ogólnie znanych czynników złożyło się na doceniany na forum  
międzynarodowym dorobek polskiej bibliografii w okresie Polski Ludowej, ostatnio, 
w 1978 r., tak pozytywnie podsumowany na III Ogólnokrajowej naradzie  
bibliografów w Warszawie1. Najbardziej dyskutowane są obecnie problemy związane 
z mechanizacją i automatyzacją prac bibliograficznych, których podstawą jest  
dążenie do unifikacji zasad opisu przez coraz powszechniejsze stosowanie zaleceń 
i norm o charakterze międzynarodowym. Kwestie te nabierają szczególnej wagi, 
gdy uprzytomnimy sobie, że dokonana przez Instytut Bibliograficzny Biblioteki 
Narodowej analiza 116 najważniejszych bibliografii wydanych jeszcze w latach 
1964-1965 wykazała, że „79°/» bibliografii stosuje się do norm"*, a tendencja ta 
z upływem lat znacznie się jeszcze pogłębiła. Znaczenie normalizacji "rośnie zatem 
także w' dziedzinie bibliografii. Normalizacja kształtuje bowiem „racjonalistyczną 
postawę indywidualną i społeczną. Zakładając poznawalność otoczenia [...]  
utwierdza w przekonaniu o możliwości wpływania na nasze środowisko i kształtowania 
go zgodnie z potrzebami społecznymi [...] Normalizacja jest ujarzmieniem  
przypadkowej różnorodności prowadzącej do chaosu, w szczególności zaś chroni przed  
niezamierzonymi skutkami rozwoju przemysłowej cywilizacji. W to miejsce  
wprowadza ład, porządek i racjonalne związki funkcjonalne, stając się wewnętrzną logiką 
wszelkiego działania"3. 
' III Ogólnokrajowa narada bibliografów, warszawa 5-7 czerwiec 1*78 r. Warszawa 1978. 
* H. Sawoniak: Rozwój metodyki bibliograficznej w Polsce to okresie powojennym. W: 
Ogólnokrajowa narada bibliografów. Warszawa 1967 s. 67-58. — J. Korpała: Dzieją bibliografii 
to Polsce. Warszawa 1989 s. 333. 
* M. Leska: Normalizacja to zakresie informacji naukowej. Warszawa 1871 s. 4.
		

/pb1980z40064_0001.djvu

			406 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
Mimo faktów świadczących o znaczeniu normalizacji bibliograficznej nie  
doczekała się ona dotychczas próby syntezy problematyki; informacje w zasadzie 
ograniczają się do wyrywkowych opracowań wąskiego kręgu profesjonalistów,  
poświęconych poszczególnym normom względnie typom norm, ewentualnie postępom 
prac odpowiednich komisji powołanych do ich ustalania w kraju i za granicą4. 
Takie traktowanie normalizacji bibliograficznej nie jest żadnym wyjątkiem.  
Nieuzasadniona niechęć do norm oraz bariery natury psychicznej powodują, że  
zjawisko to ma charakter znacznie ogólniejszy, występujący we wszystkich  
dziedzinach normalizacji. Oprzeć się tu można na przykładach wydawnictw  
zawierających normy z różnych dziedzin nauki i techniki, a ograniczonych na ogół do  
krótkiego wstępu autorskiego i przedruku tekstu samych norm. Uznając za zbiór norm 
w najszerszym tego słowa znaczeniu określoną grupę norm czy zespół norm  
powiązanych ze sobą w jakiś szczególny sposób5, można znaleźć przykłady takich 
zbiorów, przygotowywanych z dwu różnych punktów widzenia. Jedne, jak np. 
Rysunek techniczny i rysunek techniczny maszynowy. Zbiór polskich norm  
(Warszawa 1978) czy też Materiały ogniotrwałe. Zbiór polskich norm zakładowych  
(Warszawa 1977), są przygotowywane głównie dla studentów, którzy mają wykonywać 
ćwiczenia, opierając się na tych zbiorach. W tym przypadku dla pracowników  
dydaktycznych zadających ćwiczenia obojętna jest aktualność zbioru, ewentualnie 
zalecają oni uzupełnienie go i sprawdzenie, czy nie zaszły jakieś zmiany; chodzi 
im bowiem głównie o to, żeby studenci nauczyli się posługiwać normami przy  
wykonywaniu rysunków i projektów. Natomiast inny typ zbiorów przedstawiają  
opracowania stawiające sobie za cel podsumowanie stanu normalizacji w jakimś  
przedmiocie i stwierdzenie, jakie są braki, lub co należałoby zmienić w zespole  
istniejących norm. Do tego typu opracowań należy np. artykuł Sammlung technischer 
Regeln fur Rohrenleitung. (DIN-Mitteilungen 1969 nr 4.) 
Wydaje się, że książka Janiny Pelcowej nie należy ani do jednego, ani do 
drugiego z wymienionych tu typów opracowań. Do pierwszego dlatego, że przez 
dodanie wstępnych rozdziałów dotyczących różnych aspektów normalizacji oraz 
wyczerpujących komentarzy do poszczególnych norm stanowi zbiór norm  
pogłębiany szeregiem informacji i mający inne znaczenie. Nie można go zaliczyć  
również do zbioru drugiego typu, gdyż — mówiąc o syntezie — mamy na myśli ujęcie 
adekwatne dla tego terminu, bez względu na umieszczenie wiadomości na początku 
czy na końcu książki, mi. przedstawienie stanu problematyki normalizacyjnej 
w bibliografii, potrzeby polskiej normalizacji w tym zakresie, tendencje światowe 
i w ich kontekście prace polskie. Książka wprawdzie, tak we wprowadzeniu jak 
i w komentarzach do poszczególnych norm, omawia szereg wymienionych tu  
zagadnień, ale brak syntetycznego zebrania tych danych z podkreśleniem  
najważniejszych problemów. Należy wziąć pod uwagę możliwości recepcyjne czytelnika,  
wiadomo, że nie jest to książka, którą czyta się jednym tchem, a rozproszenie danych 
powoduje zagubienie pełnego obrazu. 
Należy jednak docenić podjęcie przez J. Pelcową pionierskiej próby  
opracowania i wydania zbioru polskich norm bibliograficznych, zwłaszcza że autorka była 
pozbawiona jakichkolwiek wzorców wydawniczych, zarówno polskich jak i obcych. 
J. Pelcowa w obszernym tomie (28,5 ark. druk.) spróbowała zanalizować aktualnie 
obowiązujące normy bibliograficzne polskie na tle tendencji międzynarodowych 
i wykazała się wszechstronnymi i wieloaspektowymi wiadomościami wynikającymi 
z jej długoletniej praktyki zawodowej jako sekretarza Podkomisji Normalizacyjnej 
i kierownika Ośrodka Normalizacji Bibliograficznej Biblioteki Narodowej, czyli 
• W Polsce przekazywane na łamach głównie Normaltzacjl, Przeglądu Bibliotecznego oraz 
Aktualnych Problemów Informacji i Dokumentacji; Informacje o nowych normach 1 zmianach 
są podawane w Biuletynie Polskiego Komitetu Normalizacji i Miar 1 w Dztenntku  
Normalizacji i Miar. 
* F. Krzemiński, B. Mrozowski: zbiory norm ł gospodarka normami, Warszawa 1967 s. 7.
		

/pb1980z40065_0001.djvu

			POLSKIE NORMY BIBLIOGRAFICZNE 
407 
placówki pełniącej w okresie powojennym funkcje centralnego ośrodka  
normalizacji w zakresie bibliografii i wydawnictw w PRL. 
Recenzowany zbiór norm składa się z 6 rozdziałów i 5 aneksów. Pierwsze 
cztery rozdziały stanowią część wstępną; zawierają skondensowane wiadomości 
ogólne o normalizacji, zarys historii i organizacji normalizacji bibliograficznej 
w Polsce, dane o międzynarodowych instytucjach normalizacyjnych i omówienie 
problematyki norm bibliograficznych w trzech grupach tematycznych:  
normalizacja czynności bibliograficznych, normalizacja konwersji pism, normalizacja  
kompozycji wydawniczej dokumentów piśmienniczych. Zasadniczy trzon opracowania 
tworzą zamieszczone w rozdziale piątym przedruki tekstów 26 norm obowiązujących 
w kraju w 1974 r. Każda z tych norm została opatrzona indywidualnym,  
obszernym komentarzem zawierającym w miarę możliwości — posługując się  
sformułowaniem autorki z przedmowy — historią danej normy, interpretację jej  
najważniejszych postanowień, porównanie z wcześniejszą wersją „w celu wykazania  
postępu w ujmowaniu zagadnień normalizacyjnych", stan normalizacji  
międzynarodowej a czasem charakterystyczne rozwiązania narodowe z podkreśleniem pionier- 
skości norm polskich. Wydobyła też autorka błędne, jej zdaniem, postanowienia 
wymagające nowelizacji i wskazała pomyłki występujące w tekstach norm. W  
rozdziale szóstym autorka zamieściła sumiennie zestawione i bardzo przydatne  
wykazy chronologiczne dokumentów normatywnych z zakresu bibliografii, zebrane 
w trzech grupach: normy i zalecenia ISO, RWPG i Polskie Normy. W posłowiu 
uzupełniła ponadto ten wykaz normami z 1. 1975-1977, 9 międzynarodowymi i 6  
polskimi, które ukazały się już po złożeniu maszynopisu do wydawnictwa (nie  
wiadomo, dlaczego podliczono je w Posłowiu jako 7 norm ISO i 5 Polskich Norm?) 
Książkę wyposażono również w wykaz symboli dokumentów normatywnych  
międzynarodowych i narodowych (niestety, bez rozwiązania skrótów), wybrane  
piśmiennictwo (z podziałem na opracowania ogólne, działalność normalizacyjną w Polsce, 
działalność międzynarodową oraz opracowania poświęcone poszczególnym normom), 
indeks rzeczowy oraz streszczenie w języku angielskim. 
Kolej zastanowić się nad zaletami i wadami takiego potraktowania tematu. 
Recenzentki nigdy nie współpracowały przy tworzeniu norm, przedstawiają zatem 
trochę odmienne spojrzenie na Polskie Normy bibliograficzne, będące raczej  
odzwierciedleniem potrzeb użytkownika norm i to w specjalnym zakresie: jako  
pracownika naukowego i organizatora procesu dydaktycznego w zakresie  
bibliotekoznawstwa i informacji naukowej, do czego predysponuje je status czynnego  
nauczyciela akademickiego. Reprezentują zatem nie przewidzianą przez J. Pelcową grupę 
odbiorców, wśród których mogłoby się znaleźć wiele innych specjalności jak  
choćby pracowników wydawnictw, co sugerowałaby problematyka norm zawarta w 
rozdziale czwartym i piątym. Przyjęcie kryterium użytkowników wskazanych przez 
autorkę budzi też pewne zastrzeżenia: jeżeli książka miała być przeznaczona tylko 
dla bibliotekarzy i bibliografów, to chyba dla bibliotekarzy i bibliografów  
dojrzałych i świadomych znaczenia normalizacji zarówno we współpracy bibliotek jak 
i krajowej i międzynarodowej wymianie informacji oraz harmonizującej roli norm 
w życiu społeczeństwa8. Pominięto tak istotny problem w codziennej pracy  
zawodowej bibliotekarzy, dokumentalistów i bibliografów, jakim jest opisywanie samych 
norm jako dokumentów; brak też definicji podstawowego pojęcia „norma  
bibliograficzna". Autorka, dodając do kręgu zainteresowanych jej książką także  
dokumentalistów (s. 19), nie uwzględniła jednak w większym stopniu odpowiednich 
norm, należących do zakresu prac Instytutu INTE. Szersze uwzględnienie potrzeb 
dokumentalistów czy pracowników informacji wydaje się specjalnie ważne w  
momencie, gdy rozwija się tendencja kompleksowego spojrzenia na sprawy biblio- 
* B. Mrozowski, S. Piasecki: Harmonizująca rota normalizacji to aospodarca narodowej. 
Warszawa 1874 8. 2-11.
		

/pb1980z40066_0001.djvu

			408 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
grafii i dokumentacji, np. przez coraz częstsze wprowadzanie analiz  
dokumentacyjnych do bibliografii, coraz popularniejsze bieżące bibliografie analityczne.  
Dawny sztucznie tworzony podział między pracami dokumentacyjnymi a pracami  
bibliograficznymi, który zaznaczał się dość długo w Polsce, ulega powoli zmianom, 
m.in. pod naporem międzynarodowych tendencji ujednolicenia przepisów  
bibliograficznych mających stanowić główny sposób opracowania dokumentu; zniknęło 
więc pojęcie „opis dokumentacyjny"7, przy wprowadzaniu zaś formatu danych 
służącego do wymiany informacji na taśmie magnetycznej zaniknie  
prawdopodobnie również pojęcie opisu katalogowego. Przy takim podejściu można by  
stwierdzić, iż zakres zbioru norm autorka potraktowała zbyt wąsko nie biorąc pod 
uwagę np. norm PN-74/N-01180 Opracowania dokumentacyjne, ark. 00, 01, 02 czy 
innych pomocniczych wykazów, jak np. Międzynarodowego Układu Jednostek 
Miar, często występujących zarówno w tytułach, jak i analizach dokumentów.  
Rozważania niniejsze prowokują do wyciągnięcia wniosku, iż kryterium doboru norm 
było jedynie konsekwencją dotychczasowego kierunku prac prowadzonych przez 
ONB BN. 
Zastrzeżenia budzi też chronologiczny układ tekstów norm będący  
powtórzeniem wykazu zamieszczonego na s. 431-433. Logiczniejszy i korzystniejszy dla 
użytkownika książki wydawałby się układ stanowiący pendant do trzech grup 
norm omówionych w rozdziale czwartym. 
Przy okazji wydobycia przez autorkę wielu nader istotnych problemów  
zakradły się też pewne błędy, jak np. na s. 435 mylnie podany numer normy  
Adnotacje i analizy dokumentacyjne: zamiast PN-77/N-01161 winien być PN-77/N-01221. 
Z innych błędów drukarskich specjalnie niebezpieczne jest omyłkowe  
sformułowanie angielskiego tłumaczenia tytułu książki, chociaż poprawione w erracie. Mimo 
wszystko błąd ten może spowodować mylne cytowanie pracy J. Pelcowej w  
literaturze zagranicznej, warto może zatem przypomnieć, że prawidłowy tytuł winien 
brzmieć: Polish Bibliographic Standards. 
Pragnąc wydać zbiór aktualnych norm autorka wytypowała z 42 Polskich Norm 
bibliograficznych ustanowionych w 1. 1952-1974 26 norm odzwierciedlających stan 
normalizacji na dz. 31.12.1974 r. (s. 6-7). Niestety, przedłużony proces wydawniczy 
(3 lata) mimo prób uzupełnienia tekstu w Posłowiu przez tytuły norm wydanych 
od chwili złożenia maszynopisu do daty publikacji, czyli pochodzących z 1. 1975-1977, 
spowodował nieuniknioną sytuację, że już w momencie otrzymania książki z  
drukarni dostarczono czytelnikowi materiał dojrzewający do nowelizacji. Świadczy 
o tym fakt, że do momentu recenzowania książki, czyli do grudnia 1979 r. ukazało 
się kilkanaście nowych norm8. 
W rezultacie w ciągu mniej więcej dwu lat, które upłynęły od wydania pracy, 
zbiór ten stracił znacznie na aktualności9: z 26 norm, których teksty opublikowano 
w rozdziale 5, wycofano całkowicie lub częściowo aż 7, czyli 26,92€/o. Jest to wynik 
naturalnego postępu prac normalizacyjnych i dlatego trzeba się 'zastanowić nad 
samą koncepcją pracy. Może słuszniejsze byłoby raczej opracowanie podręcznika 
przydatniejszego dla celów dydaktycznych w instytutach i zakładach  
bibliotekoznawstwa i informacji naukowej niż książka w dotychczasowym kształcie. W  
Polsce zbyt mało uwagi poświęca się na studiach sprawom normalizacji. Wiedza o niej 
* E. Brandalska: Opracowania dokumentacyjne i wydawnictwa informacyjne v>  
placówkach Informacji. Materiały szkoleniowe P. Warszawa 1976 s. 35-36. 
* PN-79/N-01180 Opracowania dokumentacyjne. Ark. 03 Informacja ekspresowa. Przegląd 
dokumentacyjny (obow. do 1.1.80), PN-78/N-01222 Kompozycja wydawnicza książki. Ark. 00-08,08 
(obw. od 1.1.78), PN-79/N-01222 Kompozycja wydawnicza książki. Ark. 07 Bibliografia  
załącznikowa (zamiast PN-73/N-0U52 w zakresie punktu 1.2 a) w części dot. bibliografii  
załącznikowej oraz f) 1 g) (obow. od 1.1.80), PN-77/N-0M12 Kody języków (obow. od 1.7.78), PN-78/N- 
-09015 Format do wymiany informacji bibliograficznych na taimle magnetycznej. Struktura 
rekordu (zapisu) (obow. od 1.1.81). 
* SBP przygotowuje do wydania nowe opracowanie tej samej autorki stanowiące  
kontynuację recenzowanej pracy pt. Polskie normy bibliograficzne 1975-1978 (przyp. red.).
		

/pb1980z40067_0001.djvu

			PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA KRAJOWEGO 
409 
jest rozproszona w różnych przedmiotach, odnosi się wrażenie, że studenci  
opuszczający mury uczelni nie mają odpowiednio ugruntowanych wiadomości na temat 
normalizacji. Ciekawe komentarze autorki i jej bogata wiedza na temat różnych 
niuansów a nawet ciekawostek normalizacyjnych na pewno zafrapowałaby  
studentów. Drugie rozwiązanie to wybór norm w postaci wydawnictwa luźnokartko- 
wego analogicznie do materiałów urzędowych, szybko dezaktualizujących się, które 
mogłoby być bieżąco uzupełniane nowo ustanawianymi normami; bowiem dla  
celów praktycznych najważniejszy jest problem aktualności norm. 
Można też polemizować ze słusznością decyzji wydawniczych, że książka  
mająca „upowszechnić znajomość norm wśród bibliotekarzy i bibliografów" posiada 
nakład zaledwie 3000 egzemplarzy (w samym SBP było z końcem 1979 r. ponad 
15 000 członków) oraz z jej ceną aż 200 zł. Z powyższych powodów a zwłaszcza ze 
względu na szybko postępującą dezaktualizację tego typu wydawnictw nie może 
ono służyć powszechnie studentom bibliotekoznawstwa i informacji naukowej,  
którym przecież powinno się dostarczać wzorce aktualne, specjalnie uczulając ich na 
problem nowelizacji norm. 
Reasumując, z powyższych konstatacji wynika, że w tej wykonanej dużym 
nakładem pracy książce nie do końca przemyślano sprawę jej recepcji. Nie można 
natomiast nie docenić jej obiektywnych walorów: zebrania po raz pierwszy w  
dziejach polskiej — i nie tylko polskiej — normalizacji bibliograficznej tak obszernego 
materiału oraz interesujące i ważkie przemyślenia problemów w komentarzach. 
W obecnej postaci z punktu widzenia nauczyciela akademickiego nadaje się 
ona głównie do wykorzystania materiału źródłowego w pracach naukowych nt.  
historii normalizacji bibliograficznej w Polsce oraz może stanowić pożyteczną pomoc 
w prowadzeniu zajęć dydaktycznych ze względu na informacje zawarte w  
komentarzach. 
Maria Kocójawa, Wanda Pindlowa 
PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA KRAJOWEGO 
Powszechny dostęp do źródeł informacji w skali całego świata to jeden z  
podstawowych problemów współczesnego bibliotekarstwa. O wadze tego zagadnienia 
świadczy chociażby szczególne nim zainteresowanie organizacji międzynarodowych 
(UNESCO, IFLA), częste konferencje naukowe i stale rosnący zasób literatury 
przedmiotu. Kolejny Zeszyt Przekładów Instytutu Książki i Czytelnictwa  
Biblioteki Narodowej [1] w całości poświęcony jest zagadnieniom międzynarodowej 
współpracy w zakresie gromadzenia i rozpowszechniania informacji. Główne  
założenia i cele Uniwersalnej Dostępności Informacji (UAP — Universal Availability 
of Publications) i Uniwersalnej Rejestracji Bibliograficznej (UBC — Universal 
Bibliographic Control) oraz przeszkody na drodze do realizacji obydwu programów 
stanowią tematykę otwierającego Zeszyt artykułu M. B. Line'a. T. C. Ciarkę  
charakteryzuje współzależności pomiędzy Uniwersalną Dostępnością Informacji a  
Uniwersalną Rejestracją Bibliograficzną, natomiast znaczenie UBC dla informacji 
naukowej omawia D. Anderson. Od 1895 r., kiedy powstała Międzynarodowa  
Federacja Dokumentacji (FID), aż do r. 1947 istniały zaledwie 4 międzynarodowe  
organizacje zajmujące się sprawami bibliotek, ośrodków informacji i archiwów (FID, 
IFLA, FIAF — Federation Internationale des Archives du Film, NVBF —  
Skandynawskie Stowarzyszenie Bibliotekarzy Naukowych). W 1975 r. istniały już 44  
stowarzyszenia tego rodzaju. Przeglądu ich dokonań i głównych kierunków  
działalności dokonały J. R. Fang i A. H. Songe. A. Wysocki, jedyny przedstawiciel Polski 
5 — Przegląd... 4/80
		

/pb1980z40068_0001.djvu

			410 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
w prezentowanym wyborze, charakteryzuje program UNISIST, natomiast J. Ble- 
ton udowadnia potrzebę istnienia Centrum Dokumentacji i Informacji ds. Budowy 
i Wyposażenia Bibliotek. Publikacja zawiera również obszerny wykaz  
piśmiennictwa dotyczącego omawianych zagadnień. 
Praca Józefa Korpały [2], pomyślana jako podręcznik dla bibliotekarzy, ale 
także i dla studentów bibliotekoznawstwa, stanowi kompendium na temat  
wybranych źródeł informacyjnych oraz bibliotecznej służby informacyjnej. Pierwszy  
rozdział zawiera rozważania na temat roli informacji naukowej w rozwoju  
współczesnej nauki, kultury i gospodarki narodowej. W dwu kolejnych rozdziałach  
zdefiniowano podstawowe pojęcia z zakresu informacji naukowej, przedstawiono  
organizację działalności informacyjnej w naszym kraju z podkreśleniem znaczenia 
współpracy międzynarodowej. Rozdział czwarty poświęcony jest omówieniu funkcji 
służb informacyjnych w bibliotece oraz. rodzajom bibliotecznej działalności  
informacyjnej. Kolejne rozdziały traktują o rodzajach źródeł informacyjnych, wśród 
których szczególną uwagę poświęcono bibliografii — jej genezie, istocie, rodzajom, 
kierunkom rozwoju i metodyce sporządzania spisów bibliograficznych. W  
rozdziale ostatnim, będącym przeglądem ważniejszych współczesnych bibliografii 
i wydawnictw informacyjnych, omówiono m.in.: bibliografie retrospektywne ogólne 
i specjalne, bibliografie bibliografii, bibliografie analityczne, zalecające i in. Spis 
literatury, wykaz norm bibliograficznych i skorowidz nazwisk stanowią  
uzupełnienie publikacji, której dydaktyczny charakter podkreślają umieszczone w  
zakończeniu pytania sprawdzające. 
Kolejna z omawianych publikacji to monografia Krystyny Tittenbrun na 
temat źródeł leksykograficznych z zakresu informacji naukowej [3]. Jest to w  
zasadzie bibliografia słowników, norm terminologicznych, wykazów słów kluczowych, 
tezaurusów i encyklopedii, których tytuły wskazują na powiązania (w bardzo 
zresztą szerokim zakresie) z informacją naukową. Uwzględniono zarówno  
dokumenty publikowane, jak i niepublikowane. Większość pozycji opatrzona została 
wnikliwymi adnotacjami, zawierającymi informacje nie tylko o samym  
wydawnictwie, ale także o rozwoju słownictwa informacyjnego w danym kraju czy w  
określonych latach. Poza zasadniczym rozdziałem, stanowiącym spis wybranych  
wydawnictw, praca zawiera rozważania na temat aktualnej sytuacji w terminologii 
informacyjnej na świecie i międzynarodowej współpracy w tym zakresie. 
Problemy wzajemnych powiązań między badaniami naukowymi a informacją, 
która winna stanowić źródło dla tych badań, rozpatruje na łamach swej książki 
Andrzej Pomykalski [4]. Autor omawia istotę naukowego procesu badawczego, jego 
cele, rodzaje i kierunki rozwoju oraz skierowanej na potrzeby tego procesu  
organizację sieci informacji naukowej. Przedstawiona została organizacja informacji 
w Polsce, Związku Radzieckim, Stanach Zjednoczonych, Francji i Wielkiej  
Brytanii, a także powiązania i współpraca naszego systemu informacyjnego z  
systemami zagranicznymi. Po skrótowym nakreśleniu procesu rozwoju informacji,  
zasygnalizowaniu jej podstawowych cech i rodzajów autor szczegółowo omawia  
właściwości, jakimi powinna charakteryzować się informacja, aby spełniać konkretne 
zadania w zakresie badań naukowych. 
Zbiór wiadomości na temat technik reprograficznych, ze szczególnym  
uwzględnieniem odgrywającej coraz większą rolę techniki mikrofilmowej (mikrografii), 
przynosi praca Karola Jankowskiego [5]. Po ogólnej charakterystyce metod  
uzyskiwania dokumentów wtórnych oraz objaśnieniu podstawowych terminów z  
zakresu mikrografii i reprografii, autor przechodzi do omówienia nośników  
mikrofilmowych, jako dających największe oszczędności powierzchni dla określonej ilości 
informacji. W dalszej części książki następuje prezentacja szeregu urządzeń re- 
pro- i mikrograficznych, a także przedstawienie sposobów organizowania zbiorów 
w specyficznej postaci, jaką są mikroformy. Powiązania pomiędzy techniką mikro-
		

/pb1980z40069_0001.djvu

			PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA KRAJOWEGO 
411 
filmową a elektronicznymi technikami przetwarzania danych, możliwości mikro- 
i reprografii poza inte, a także ekonomiczne problemy związane z opisanymi  
metodami stanowią tematykę końcowych rozdziałów. Wydawnictwo wzbogacają i  
ułatwiają zrozumienie zawartości treściowej liczne fotografie, rysunki i wykresy. 
Przyczyny wolnego tempa wprowadzania automatyzacji do procesów  
gromadzenia, opracowania, udostępniania i rozpowszechniania informacji  
naukowo-technicznej oraz znacznych oporów, na jakie ono natrafia, stały się tematem  
opracowania Krystyna Bernatowicza [6]. Autor wnikliwie charakteryzuje wyniki ankiety 
przeprowadzonej w wybranych ośrodkach informacyjnych na temat automatyzacji, 
a ściślej mówiąc — na temat stosunku (często negatywnego) kierownictwa tych 
ośrodków do problemów automatyzacji procesów informacyjnych. Zarazem omawia 
i klasyfikuje warunki, które muszą być spełnione, aby automatyzacja była  
przedsięwzięciem sensownym i opłacalnym. 
Wszelkiego rodzaju akta, dokumenty, fotografie, mapy, księgi, dokumentacja 
statystyczna i techniczna — wszystko to stanowi państwowy zasób archiwalny. 
Ponad 11 min jednostek archiwalnych, z których najstarsze pochodzą z XII  
stulecia, to obecny stan posiadania archiwów w Polsce. Rola archiwistyki we  
współczesnym życiu społeczno-gospodarczym, jej zadania i kierunki rozwoju stanowią 
treściową zawartość publikacji Tadeusza Walichnowskiego [7]. Pierwszy rozdział 
omawianej książki poświęcony jest funkcjom użytkowym archiwaliów, wśród  
których wyróżniono min. opracowywanie dokumentacji naukowej dla celów  
renowacji i konserwacji zabytków, współpracę ze środowiskiem naukowym i kultural- 
no-oświatowym, działalność wydawniczą. Rozwój kadry naukowej, kształtowanie 
warsztatu badawczego, wzmacnianie związku teorii z praktyką archiwistyczną oraz 
międzynarodowa współpraca archiwalna — to tematyka kolejnych części  
publikacji. Ostatni rozdział przynosi informacje na temat stanu organizacyjno-prawnego 
archiwów w naszym kraju. Ważne miejsce wśród tych zagadnień zajmuje sprawa 
miniaturyzacji archiwaliów drogą przede wszystkim mikrofilmowania, a także 
przy pomocy nowatorskiej, opracowywanej przez archiwistów wspólnie ze  
specjalistami z Wojskowej Akademii Technicznej, metody holograficznej. Zamykają  
publikację streszczenia obcojęzyczne — w językach: rosyjskim, angielskim,  
francuskim, niemieckim i hiszpańskim. 
Dzieje polskiej bibliografii literackiej od czasów Szymona Starowolskiego aż 
po lata 70-te bieżącego stulecia stały się przedmiotem pracy Jadwigi Czachow- 
skiej [8]. Dominujące w poszczególnych okresach historycznych koncepcje  
bibliografii literackiej i związane z nimi rodzaje spisów bibliograficznych przyjęła  
autorka jako kryterium podziału prezentowanego materiału. Pierwszy okres w dziejach 
polskiej bibliografii literackiej to czasy od jej początków do połowy w. XIX.  
Dominuje wówczas funkcja kulturalno-historyczna bibliografii (słowniki  
bibliograficzne Starowolskiego, Janockiego, Juszyńskiego i in.). Stopniowe kształtowanie się 
funkcji naukowej bibliografii literackiej przypada na następne półwiecze — od 
połowy w. XIX po I wojnę światową. Kolejny okres w dziejach polskiej  
bibliografii literackiej to lata od zakończenia I wojny światowej do połowy bieżącego 
wieku. Na okres ten przypadają ważne realizacje bibliografii literackiej w.  
pracach indywidualnych (Literatura polska G. Korbuta, Bibliografia literatur]/  
polskiej P. Grzegorczyka) oraz pierwsze próby pracy zespołowej nad bibliografią  
bieżącą i retrospektywną. Ostatnie lata (czwarty okres w dziejach polskiej bibliografii 
literackiej) przyniosły początek zinstytucjonalizowanej działalności bibliograficznej 
i stworzenie podstawowej bazy bibliograficznej dla badań literackich (Polska  
Bibliografia Literacka, Bibliografia Literatury Polskiej „Nowy Korbut"). W  
zakończeniu książki autorka zwraca uwagę na konieczność uzupełniania badawczego 
warsztatu filologa innymi wydawnictwami informacyjnymi, wśród których  
bibliografia zajmuje tylko jedno z miejsc, chociaż bez wątpienia jest to miejsce czołowe.
		

/pb1980z40070_0001.djvu

			412 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
Kolejną z prezentowanych pozycji [8] stanowi zbiór materiałów źródłowych 
na temat rozwoju drukarstwa w Królestwie Polskim w 1. 1869-1905. Autor  
charakteryzuje stan drukarstwa w poszczególnych guberniach i w Warszawie,  
omawiając uprzednio ogólną sytuację ówczesnego drukarstwa polskiego. Do każdego 
rozdziału dołączone są bogate przypisy, będące źródłową dokumentacją faktów 
przytaczanych w tekście. 
Popularnym przewodnikiem po najcenniejszych polskich książkach  
drukowanych z XVI i XVII w. jest publikacja Krajowej Agencji Wydawniczej [10].  
Autorka książki, Ewa Chojecka, omawia ogólną funkcję ilustracji książkowych,  
charakteryzuje rozmaite techniki ilustratorskie, pisze o źródłach twórczych inspiracji 
ilustratorów. Charakteryzując XVI-wieczne ilustratorstwo, autorka zwraca uwagę 
na wpływ panujących wówczas prądów kulturalno-umysłowych na treściową  
zawartość ilustracji, wymienia główne kierunki rozwoju ilustratorstwa. Wiele  
cennych i interesujących przykładów ilustracji książkowej przyniósł również w. XVII, 
chociaż w całości stanowił on obniżenie poziomu w opisywanej dziedzinie w  
stosunku do wieku poprzedniego. Starannie wydana, z bogatymi kolorowymi  
ilustracjami, przedstawiona tu książeczka stanowi wartościową pozycję popularyzatorską 
na temat historii polskiej sztuki drukarskiej. 
Z okazji 30-lecia zorganizowanej działalności informacyjnej odbyła się w maju 
b.r. w Warszawie sesja naukowa. Materiały z tej sesji, obejmujące komplet  
przedstawionych na niej referatów, ukazały się nakładem Instytutu INTE [11]. Referat 
wprowadzający na temat kierunków rozwoju prac naukowo-badawczych w SINTO 
wygłosił Konrad Fiałkowski. Referat dyrektora Instytutu INTE koncentrował się 
wokół trzech podstawowych problemów: zastosowanie informatyki w informacji, 
badania podstawowe oraz zagadnienia metodologiczno-organizacyjne. Maria  
Dembowska scharakteryzowała badania podstawowe przeprowdzone w zakresie  
informacji naukowej. Dwuszczeblowy system języków informacyjnych dla SINTO to 
temat wystąpienia Mirosława Dąbrowskiego, natomiast aspekty społeczne,  
polityczne i ideologiczne rozwoju informacji naukowej oraz społeczna problematyka  
dostępu do dóbr nauki, kultury i sztuki stały się obiektem referatu Bronisława  
Ługowskiego. Jacek Bańkowski przedstawił systemy informacyjne realizowane w  
ciągu kilku ostatnich lat w Instytucie INTE. Scharakteryzowane zostały m.in. takie 
systemy, jak: SYNABA — System Informacji o Pracach Naukowo-Badawczych 
(kilka wariantów), system informacyjno-wyszukiwawczy INFORMATOR (nie  
eksploatowany, po wprowadzonych zmianach otrzymał nazwę CYKLOP), system 
KONFERENCJE i jego udoskonalona wersja SINFO i in. Omówieniem wybranych 
problemów automatyzacji działań bibliotecznych opartej na doświadczeniach  
zagranicznych zajął się w swoim wystąpieniu Radosław Cybulski, Adam Wysocki 
zaś scharakteryzował tendencje rozwojowe systemów informacji naukowej w  
zbliżającej się postindustrialnej fazie rozwoju społecznego. Ponadto na Sesji  
zaprezentowano następujące tematy: systemy SDI w obsłudze badań naukowych  
(Czesław Daniłowicz), informacja organizacyjna w systemie SINTO (Juliusz Lech  
Kulikowski), osiągnięcia i perspektywy systemu informacji chemicznej (Marian Sur- 
dyk,_-Krzysztof Nowak), koncepcja tezaurusa terminów prawnych i prawniczych 
(Jerzy Wróblewski). 
Wśród artykułów kolejnego zeszytu Roczników Bibliotecznych [12] na uwagę 
zasługuje min. opracowanie dziejów książki polskiej na Śląsku w XIX w. pióra 
Aleksandry Mendykowej. Autorka omawia produkcję oficyn wydawniczych z  
terenu Wrocławia, Dolnego (Głogów, Syców) i Górnego Śląska (Mikołów, Bytom) 
oraz Śląska Cieszyńskiego. Książka polska na tych obszarach spełniła doniosłą 
rolę w okresie budzenia się i odradzania świadomości narodowej, chociaż  
charakter i znaczenie polskiego słowa drukowanego dla ówczesnych społeczeństw  
kształtowały się nieco odmiennie w poszczególnych częściach Śląska. Na sąsiadującym
		

/pb1980z40071_0001.djvu

			PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA KRAJOWEGO 
413 
z Hradczanami wzgórzu Strahov, w polowie XII w. założony został klasztor nor- 
bertanów. Zbiory biblioteki tego klasztoru, ze wspaniałymi rękopisami i  
inkunabułami na czele, stały się przedmiotem opracowania Ryszarda Ergetowskiego. 
W kolejnym artykule Roczników Józef Mandziuk przedstawia dzieła Erazma 
z Rotterdamu ze zbiorów biblioteki parafialnej w Nysie. Edward Różycki omawia 
znaczenie opraw ksiąg archiwalnych jako źródeł do historii bibliofilstwa.  
Rozprawa Marka Czechowskiego poświęcona jest działalności Klubu Miłośników Książki 
przy SBP Okręg Łódź-Miasto, istniejącego w 1. 1958-1967. Początki drukarstwa 
w Sanoku prezentuje Anna Majkowska-Aleksiewicz, natomiast Janina Jaworska 
jest autorką artykułu na temat dziejów wydawnictw łódzkich w 1. 1868-1918. Dział 
Materiały przynosi charakterystykę bibliotek zakładowych szkół wyższych w r. 1974 
pióra Adama Wróblewskiego. Charakterystyka ta oparta została na  
sprawozdaniach z przeszło tysiąca bibliotek instytutów i zakładów uniwersystetów,  
politechnik, akademii rolniczych, ekonomicznych, wyższych szkół pedagogicznych i  
inżynierskich. 
Znaczną część kolejnego półrocznika Ze Skarbca Kultury [13] zajmują  
materiały konferencji naukowej, jaka odbyła się w Warszawie w dn. 23-24 kwietnia 
1979 r. z okazji 60-lecia istnienia serii wydawniczych (rodzimej i obcej) Biblioteka 
Warodoioa. Treny Jana Kochanowskiego w opracowaniu Tadeusza Sinki  
zapoczątkowały serię w 1919 r. Od tego czasu w obydwu seriach pojawiło się 435 tytułów 
w 800 wydaniach i 2 min egzemplarzy. Szczególne miejsce Biblioteki Narodowej we 
współczesnej kulturze polskiej, założenia określające tzw. „profil wydawniczy", 
dobór i kryteria doboru tekstów omówił w swoim wystąpieniu Zdzisław Libera. 
Aleksander Gieysztor, z punktu widzenia uczonego-historyka, scharakteryzował tę 
część dorobku edytorskiego Biblioteki Narodowej, która może być zaliczona do 
źródeł historycznych. Kolejne referaty poświęcone zostały udziałowi, jaki w  
dorobku wydawnictwa przypada dziełom pochodzącym z poszczególnych okresów 
historyczno-literackich literatury polskiej i powszechnej. I tak, literaturę  
staropolską i XVIII-wieczną w tomikach Biblioteki Narodowej omawia Janusz Pelc, 
tematem wystąpienia Stefana Treugutta była literatura polska w. XIX, udział zaś 
w obchodzącym jubileusz wydawnictwie literatury XX-wiecznej scharakteryzował 
Zbigniew Jarosiński. Omówieniem arcydzieł literatury powszechnej, jakie ukazały 
się w serii II Biblioteki Narodowej, zajął się Marian Jakóbiec, natomiast Marian 
Plezia poświęcił swoje wystąpienie udziałowi literatury antycznej w tejże serii. 
Rola tomików Biblioteki Narodowej w szkolnej edukacji polonistycznej stanowiła 
temat referatu Stanisława Frycie. 
WYKAZ OMÓWIONYCH PUBLIKACJI 
1. Międzynarodowe problemy bibliotekarstwa. Warszawa: Biblioteka Narodowa 
^— 1980, 81 s. Instytut Książki i Czytelnictwa, Zeszyty Przekładów nr 40. 
2. Józef Korpała: Bibliografia i biblioteczna służba informacyjna. Warszawa: 
^— Centrum Ustawicznego Kształcenia Bibliotekarzy 1979, 144 s. 
3. Krystyna Tittenbrun: Podstawowe źródła leksykograficzne z zakresu, in- 
	
			

/pb1980z40072_0001.djvu

			414 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
6. Krystyn Bernatowicz: Warunki automatyzacji plac&wek informacji.  
Warszawa: IINTE 1979, 54 s. Prace IINTE nr 28. 
7. Tadeusz Walichnowski: Kierunki rozwoju archiwistyki polskiej.  
Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1979, 212 s. 
8. Jadwiga Czachowska: Rozwój bibliografii literackiej w Polsce. Wrocław: 
Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1979, 217 s. 
9. Marian J. Lech: Drukarze i drukarnie w Królestwie Polskim 1869-1905.  
Materiały ze źródeł archiwalnych. Warszawa: Biblioteka Narodowa 1979, 294 s. 
10. Ewa Chojecka: Ilustracja polskiej książki drukowanej XVI i XVII w. 
Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza 1979, 47 s. 
11. Sesja naukowa IINTE. Warszawa: IINTE 1980. 
12. Roczniki Biblioteczne 1978 R. 22 z. 3/4 641 s. 
13. Ze Skarbca Kultury 1980 z. 33, 252 s. 
Jerzy Hlawiczka
		

/pb1980z40073_0001.djvu

			Z PRAC BIBLIOTEKI PAN W WARSZAWIE 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY IWO 4 
FL ISSN O033-202X 
SEMINARIUM POŚWIĘCONE PROBLEMATYCE KATALOGOWANIA KSIĄŻEK 
Warszawa, kwiecień 1979 — czerwiec 1980 
Biblioteka Polskiej Akademii Nauk w Warszawie zorganizowała w 1979 r.  
ogólnopolskie seminarium poświęcone problematyce katalogowania. Celem seminarium 
było przygotowanie bibliotekarzy zajmujących się katalogami bibliotecznymi w  
dużych bibliotekach do stosowania międzynarodowych zasad opisywania wydawnictw 
zwartych. 
Kierownictwo seminarium spoczywało w rękach jego inicjatorki, mgr Marii 
Lenartowicz, która opracowuje nowe polskie przepisy katalogowania książek.  
Zajęcia seminarium odbywały się raz w miesiącu w okresie od kwietnia 1979 r. do 
czerwca 1980 r.; ogółem zorganizowano 11 posiedzeń. Były one poświęcone  
następującym tematom: t 
1. Aktualny stan prac IFLA nad międzynarodowym ujednoliceniem zasad  
katalogowania omówiła M. Lenartowicz. Przedstawiono przebieg i wyniki  
dotychczasowych starań zmierzających do ujednolicenia hasła, podkreślono przy tym 
znaczenie Zasad katalogowania uchwalonych na Międzynarodowej konferencji IFLA 
na temat zasad katalogowania w 1961 r. jako pierwszego istotnego kroku w tym 
zakresie. Zwrócono jednocześnie uwagę na fakt, że brak rozstrzygnięć wielu  
istotnych zagadnień zbyt ogólnikowo ujętych w Zasadach katalogowania powoduje  
rozbieżności w rozwiązywaniu tych zagadnień w poszczególnych krajach. Następnie 
referentka przedstawiła realizowany przez IFLA program ISBD, którego celem jest 
ujednolicenie zasad podawania informacji bibliograficznych o różnych rodzajach 
materiałów bibliotecznych. 
2. Prace ISO w zakresie normalizacji bibliograficznej omówiła dr Janina Pel- 
cowa (Biblioteka PAN w Warszawie). Po zwięzłym przedstawieniu historii i zadań 
ISO scharakteryzowano główne kierunki prac normalizacyjnych w zakresie  
szeroko pojętej informacji naukowej: normalizacji opisu bibliograficznego, konwersji 
pism oraz kompozycji wydawniczej dokumentów piśmienniczych. 
Prace normalizacyjne Międzynarodowego Centrum Informacji  
Naukowo-Technicznej (MCNTI) w Moskwie były przedmiotem referatu mgr Marii Nowackiej 
(Instytut Informacji Naukowej, Technicznej i Ekonomicznej). Sporo uwagi  
poświęcono w nim organizacji tych prac, wymagającej czynnego współudziału  
przedstawicieli krajów członkowskich MCNTI. Omówiono tryb planowania, opracowywania, 
uzgadniania i ustanawiania dokumentów normalizacyjnych MCNTI i RWPG.  
Przedstawiono etapy budowy Międzynarodowego Systemu Informacji  
Naukowo-Technicznej, którego funkcjonowanie wymaga uregulowania wielu spraw drogą  
normalizacji. Następnie referentka zwięźle omówiła ustanowione już dokumenty  
normalizacyjne (normy RWPG i przepisy normatywno-techniczne MCNTI) dotyczące 
opisu bibliograficznego, transliteracji oraz formatu wymiany danych  
bibliograficznych na taśmach magnetycznych. 
3. Działalność normalizacyjną Biblioteki Narodowej przedstawiła mgr Barbara 
Karamać, kierownik Ośrodka Normalizacji Bibliograficznej BN. Omówiła ona za-
		

/pb1980z40074_0001.djvu

			416 
Z PRAC BIBLIOTEKI PAN W WARSZAWIE 
kres działalności Ośrodka oraz podejmowane w nim tematy prac normalizacyjnych. 
Przedstawiono normy ostatnio opracowane i dopiero przygotowywane. 
4. Zagadnienia hasła korporatywnego zostały omówione przez 3 osoby. Mgr 
Zbigniew Daszkowski (Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie) przedstawił  
postanowienia dotyczące hasła korporatywnego zawarte w niemieckich przepisach  
katalogowania Regeln fiir die Alphabetische Katalogisierung (RAK) stosowanych w 
państwach niemieckojęzycznych. Mgr Agnieszka Paszkowska (Biblioteka PAN w 
Warszawie) omówiła takież postanowienia odpowiedniej normy francuskiej, a M.  
Lenartowicz zreferowała rozwiązania przyjęte w najnowszym wydaniu Anglo-Ame- 
rican Catologing Rules (AACR) z 1978 r. 
Zestawienie zawartych w tych trzech dokumentach postanowień dotyczących 
hasła korporatywnego zobrazowało rozbieżności istniejące zarówno w kryteriach 
wyboru tego typu haseł, jak i jego formułowania. Pewną nadzieję na  
zniwelowanie tych różnic daje podjęcie przez IFLA prac nad ujednoliceniem formy i  
struktury hasła korporatywnego; pierwszy projekt odpowiedniego dokumentu został 
szczegółowiej scharakteryzowany. 
5. Stosowanie hasła korporatywnego w Przewodniku Bibliograficznym  
omówiła mgr Helena Grabowska (Biblioteka Narodowa) przedstawiając rozwiązania 
w zakresie wyboru i formy tego typu hasła przyjęte w naszej bieżącej bibliografii 
narodowej. Referentka zwracała przy tym uwagę na trudności poszukiwania  
najwłaściwszych dla nas rozwiązań i apelowała o zgłaszanie uwag przez bibliotekarzy 
korzystających z opisów Przewodnika Bibliograficznego. 
6. Zagadnienia tytułu ujednoliconego zostały omówione na podstawie  
odpowiedniego zalecenia międzynarodowego oraz AACR. Mgr Jadwiga Olczakowa  
(Biblioteka Główna UMCS) zreferowała opracowany w IFLA dokument The arran- 
gement of entries for complex materiał under headings for persona! authors  
wyjaśniając, czym jest tytuł ujednolicony i jakie jest jego zastosowanie. Mgr Barbara 
Litwiniukowa (Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie) omówiła rozdział AACR 
poświęcony tytułowi ujednoliconemu. Mgr Wojciech Tomaszewski (Biblioteka  
Narodowa) przedstawił zastosowanie tytułu ujednoliconego w opisach materiałów 
muzycznych; w katalogach muzykaliów tytuł ujednolicony odgrywa bardzo istotną 
rolę umożliwiając identyfikację dzieła muzycznego. 
7. Problemy automatyzacji katalogów bibliotecznych omówiła mgr Zofia Mosz- 
czyńska koncentrując się na przedstawieniu formatów wymiany danych  
bibliograficznych. Referentka wyjaśniła pojęcia struktury i zawartości formatu oraz 
scharakteryzowała wybrane formaty, m.in. projektowany dla Biblioteki Narodowej. 
8-11. Cztery posiedzenia seminarium zostały poświęcone w całości omówieniu 
projektu nowych polskich przepisów katalogowania książek. M. Lenartowicz  
przedstawiła najpierw ogólne założenia projektu a następnie omówiła szczegółowiej 
proponowane postanowienia odpowiednio je uzasadniając. 
Przeciętnie w zajęciach seminarium brało udział 100 osób. Uczestnikami  
seminarium byli bibliotekarze z bibliotek różnych typów oraz pracownicy naukowi 
ośrodków kształcenia bibliotekarzy. Najliczniejszą grupę stanowili pracownicy  
instytucji podlegających Ministerstwu Szkolnictwa Wyższego, Nauki i Techniki: z 2  
instytutów resortowych i 15 uczelni (15 bibliotek oraz 10 instytutów i zakładów 
bibliotekoznawstwa) uczestniczyło 80 osób. 5 instytucji (3 biblioteki i 2 ośrodki 
kształcenia bibliotekarzy) podlegające Ministerstwu Kultury i Sztuki  
reprezentowały 24 osoby. Z 16 bibliotek Polskiej Akademii Nauk brało udział w zajęciach 
45 osób. Pozostali uczestnicy rekrutowali się z 12 innych naukowych bibliotek  
specjalnych (np. z 3 bibliotek wojskowych uczestniczyło 16 osób, z 3 bibliotek  
medycznych — 5 osób, z Centralnej Biblioteki Rolniczej — 4 osoby, z Biblioteki  
Sejmowej — 2 osoby).
		

/pb1980z40075_0001.djvu

			Z PRAC BIBLIOTEKI PAN W WARSZAWIE 4^7 
Ze względu na dużą liczbę uczestników i różny poziom ich przygotowania 
zawodowego seminarium nie stało się, niestety, forum dyskusyjnym, jak  
początkowo projektowano. Zajęcia seminarium miały wobec tego głównie charakter  
informacyjny. Wydaje się nam jednak, że seminarium spełniło swój cel, zapoznając 
uczestników z najnowszymi tendencjami międzynarodowymi w zakresie  
katalogowania książek i *przygotowując- ich dd zmiany naszych dotychczasowych obyczajów 
katalogowych.
		

/pb1980z40077_0001.djvu

			Z Ż,AŁQBNEJ KARTY 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1980 4 
PL ISSN 0033-302X 
JANINA JAWORSKA 
(1927-1979) 
Dnia 9 września 1979 r. zmarła dr Janina Jaworska, starszy kustosz  
dyplomowany, kierownik Sekcji Dokumentacji w Oddziale Informacji Naukowej Biblioteki 
Głównej Uniwersytetu Łódzkiego. 
Jej niespodziewana, nagła śmierć, niezmiernie bolesna dla licznych Jej  
przyjaciół i współpracowników, jest wielką stratą dla polskiego bibliotekarstwa  
naukowego. 
Janina Jaworska urodziła się dn. 17.04.1927 r. w Łodzi. W 1948 r. ukończyła 
IV Państwowe Gimnazjum i Liceum im. Emilii Sczanieckiej uzyskując świadectwo 
dojrzałości. W tym też roku rozpoczęła studia 
na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu 
Łódzkiego na kierunku księgoznawstwa.  
Jednocześnie od dn. 15.01.1949 podjęła pracę 
w Miejskiej Bibliotece Publicznej im. L.  
Waryńskiego w Łodzi, początkowo jako  
bibliotekarka w VII Rejonowej Wypożyczalni 
Książek dla Dzieci i Młodzieży, a od  
kwietnia 1950 r. w bibliotece centralnej. 
Po przedstawieniu pracy magisterskiej 
„Bibliografia osobowa. Próba systematyki", 
napisanej pod kierunkiem prof. Jana Musz- 
kowskiego i po zdaniu egzaminów uzyskała 
w 1952 r. tytuł magistra filozofii w zakresie 
filologii polskiej ze specjalizacją  
bibliotekoznawstwa. 
Dnia 1.01.1955 zmieniła pracę  
przechodząc do Biblioteki Głównej Akademii  
Medycznej w Łodzi. Chcąc jednak pracować 
zgodnie ze swoimi zainteresowaniami z  
okresu studiów i poświęcić się pracy naukowej przeniosła się dn. 1.09.1957 do 
Biblioteki Uniwersyteckiej w Łodzi. Od tego momentu zaczyna się okres dużych 
osiągnięć J. Jaworskiej zarówno na polu zawodowym, jak i naukowym. Należała 
Ona do współorganizatorów Oddziału Informacji Naukowej w młodej, bo liczącej 
wówczas 12 lat Bibliotece. Opracowała przedmiotowo cały księgozbiór  
informacyjny. Korzystając ze Słownika tematów J. Kossonogi, przygotowała na użytek swego 
Oddziału wewnętrzny słownik tematów, który na bieżąco uzupełniała.  
Zapoczątkowała kartoteki bibliograficzne (biograficzną; bibliografii załącznikowych;  
doktoratów i habilitacji na UŁ; przedmiotową i podmiotową BUŁ i in.), które z dużym 
powodzeniem prowadziła do końca swych dni. 
W pierwszej fazie swej działalności w Bibliotece Uniwersyteckiej zajmowała 
się organizowaniem pracy w Sekcji Informacji Oddziału Informacji Naukowej. Tu
		

/pb1980z40078_0001.djvu

			420 
Z ŻAŁOBNEJ KARTY 
wykazała ogromne zdolności organizacyjne. Projektowała i opracowywała wielkie 
wystawy rocznicowe. Miała także duży talent pedagogiczny, co pozwoliło Jej  
wzorowo prowadzić zajęcia z przysposobienia bibliotecznego dla studentów  
pierwszych lat studiów oraz ćwiczenia bibliograficzne dla magistrantów. Uczestniczyła 
także aktywnie w prowadzeniu praktyk dla studentów bibliotekoznawstwa różnych 
uczelni. W 1969 r. objęła kierownictwo Sekcji Dokumentacji. Prowadziła kartoteki 
dokumentacyjne rejestrujące dorobek naukowy Uniwersytetu Łódzkiego. 
Dnia 27.11.1969 na podstawie rozprawy „Łódzka produkcja wydawnicza 1863- 
-1918" napisanej pod kierunkiem prof. Antoniego Knota uzyskała na Uniwersytecie 
Wrocławskim tytuł doktora nauk humanistycznych, a dn. 1.10.1970 otrzymała za 
nią nagrodę indywidualną III stopnia ministra oświaty i szkolnictwa wyższego, 
zyskując sobie jednocześnie wielkie uznanie w kręgu wybitnych bibliotekoznawców, 
historyków drukarstwa i historyków książki. Szkoda, że ta entuzjastycznie  
przyjęta przez recenzentów praca nie ukazała się drukiem. 
Dnia 1.01.1970 J. Jaworska została kustoszem dyplomowanym a dn. 1.01.1978 
starszym kustoszem dyplomowanym. Za osiągnięcia w pracy naukowej i  
zawodowej odznaczono Ją w 1976 r. Złotym Krzyżem Zasługi, a w 1977 r. Złotą Odznaką 
Uniwersytetu Łódzkiego. r 
Zainteresowania naukowe dr J. Jaworskiej były dwukierunkowe. Zajmowała 
się bibliografią zarówno teoretycznie, jak i praktycznie. Drugi kierunek Jej  
zainteresowań to historia książki, księgarstwa, drukarstwa, czasopiśmiennictwa. Przede 
wszystkim pasjonowały Ją sprawy łódzkiej działalności wydawniczej, w  
szczególności zaś lata 1863-1918. Zajmując się tym trudnym okresem w dziejach Polski 
sięgała także do spraw ówczesnej cenzury, co znalazło wyraz w Jej publikacjach. 
Na całokształt twórczości J. Jaworskiej składa się: ponad 30 rozpraw i  
artykułów z zakresu historii bibliotek, księgarstwa, a głównie łódzkiego ruchu  
wydawniczego i cenzury; 37 haseł encyklopedycznych i biograficznych w Encyklopedii 
wiedzy o książce (Wrocław 1971) i Słowniku pracowników książki polskiej  
(Warszawa 1972); 7 bibliografii; 2 katalogi wystaw; 7 recenzji. Ponadto opracowała 
3 biogramy w Polskim Słowniku Biograficznym (z czego 2 są jeszcze w druku). 
Była też współpracownikiem Przeglądu Bibliotecznego*. 
Na szczególną uwagę zasługuje Bibliografia łódzkiej produkcji wydawniczej 
(do 1918 r.) Łódź 1975, 335 s., za którą J. Jaworska uzyskała w 1976 r. nagrpdę 
rektora UŁ. Bibliografia obejmuje druki samoistne wydane w Łodzi w latach 
1863-1918. Zawiera ponad 1900 pozycji. Jest pierwszą tak obszerną i dokładną  
rejestracją łódzkiego dorobku wydawniczego, dostarczającą materiałów do badań nad 
przeszłością Łodzi. 
W każdej dziedzinie działalności cechowała J. Jaworską dokładność,  
systematyczność, głębokie zrozumienie pracy, a jednocześnie szacunek dla pracy innych. 
Była wielkim przyjacielem młodych, początkujących bibliotekarzy. 
Odszedł od nas nie tylko zasłużony dla łódzkiego i ogólnopolskiego  
bibliotekarstwa naukowego pracownik, ale przede wszystkim prawy, szlachetny Człowiek. 
Barbara Włodarczyk 
* Szersze omówienie twórczości i bibliografia prac J. Jaworskiej ukażą się na lamach 
Roczników Bibliotecznych.
		

/pb1980z40079_0001.djvu

			KRONIKA KRAJOWA I ZAGRANICZNA 
PKZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1980 4 
PL ISSN 0033-202X 
KRONIKA KRAJOWA 
Z PRAC PAŃSTWOWEJ RADY BIBLIOTECZNEJ 
Dnia 10.04.1980 pod przewodnictwem wiceprzewodniczącego PRB prof. dra 
hab. Witolda Stankiewicza odbyło się posiedzenie plenarne, na którym zostało 
przedstawione sprawozdanie z działalności PRB za rok ubiegły oraz plan pracy 
na rok 1980. Doc. dr hab. Jadwiga Kołodziejska wygłosiła referat: „Sieć bibliotek 
publicznych w nowym podziale administracyjnym". 
Dnia 25.06.1980 pod przewodnictwem wicemin. kultury i sztuki dra Józefa Faj- 
kowskiego odbyło się zebranie Prezydium a następnie posiedzenie plenarne PRB. 
Na zebraniu Prezydium doc. dr Adam Wysocki z Centrum INTE podał informację 
o zasadach i trybie działania Międzyresortowej Komisji ds. Importu Wydawnictw. 
Na zebraniu plenarnym mgr Maria Mazurowa z Ministerstwa Oświaty i  
Wychowania przedstawiła Raport o stanie bibliotek resortu oświaty. Podana została  
również informacja o aktualnej sytuacji w ruchu wydawniczym. 
Z PRAC ZESPOŁU DYDAKTYCZNO-WYCHOWAWCZEGO 
BIBLIOTEKOZNAWSTWA I INFORMACJI NAUKOWEJ PRZY MNSzWiT 
Dnia 28.04.1980 odbyło się posiedzenie Zespołu z następującym porządkiem 
dziennym: 1) Sprawa przygotowania planu wydawnictw dydaktycznych na lata 
1981-1985; 2) Zmiany w programie studiów — dyskusja nad propozycjami  
przygotowanymi dla profilu matematycznego i humanistycznego. Posiedzenie Zespołu 
dn. 20.06.1980 poświęcone było zatwierdzeniu planu wydawnictw dydaktycznych na 
lata 1981-1985. * 
NARADA WYKŁADOWCÓW PRZEDMIOTU „PODSTAWY INFORMACJI 
NAUKOWEJ" 
W dniach 9-13.04.1980 Centrum INTE oraz Biblioteka Główna Uniwersytetu 
im. A. Mickiewicza w Poznaniu zorganizowały w Państwowym Ośrodku  
Kształcenia Bibliotekarzy w Jarocinie roboczą naradę wykładowców przedmiotu  
„Podstawy informacji naukowej". Referaty dotyczyły trzech zagadnień: 1) Program 
nauczania „Podstaw informacji naukowej" (analiza treści, ocena 1 perspektywy 
realizacji); 2) Środki dydaktyczne słowne i wzrokowe; 3) Środki techniczne. 
Narada miała na celu przedstawienie problematyki kształcenia studentów 
jako użytkowników informacji naukowej. Udział w niej wzięli przedstawiciele 
bibliotek głównych szkół wyższych — uniwersytetów, politechnik, akademii  
ekonomicznych i akademii rolniczych.
		

/pb1980z40080_0001.djvu

			422 
KRONIKA KRAJOWA 
POSIEDZENIE DYREKTORÓW BIBLIOTEK CENTRALNYCH 
Dnia 6.05.1980 odbyło się pod przewodnictwem dr Hanny Uniejewskiej  
zebranie dyrektorów bibliotek centralnych z następującym porządkiem dziennym: 
1) informacja Centrum INTE o powołaniu i zasadach działania Międzyresortowej 
Komisji ds. Importu Wydawnictw z krajów II obszaru płatniczego (referowała 
mgr Elżbieta Malinowska, 2) informacje przedstawicieli wybranych bibliotek 
centralnych na temat organizacji sieci bibliotek dziedzinowych. W dyskusji nad 
punktem pierwszym szczególny nacisk położono na formy współpracy Komisji 
z bibliotekami centralnymi. Sprawozdanie z prac nad budową sieci bibliotek  
dziedzinowych złożyli: dr Hanna Uniejewska (Centralna Biblioteka Ekonomiczna), 
mgr Anna Romańska (I Centralna Biblioteka Nauk Społecznych), dr Elżbieta 
Łuszczewska (Centralna Biblioteka Morska), dr Regina Hancko (Centralna  
Biblioteka Rolnicza). 
XXX-LECIE DZIAŁALNOŚCI INFORMACYJNEJ W PRL 
Kontynuowano spotkania z okazji XXX-lecia działalności informacyjnej. Dnia 
22.05.1980 odbyła się sesja naukowa Instytutu Informacji Naukowej, Technicznej 
i Ekonomicznej. Wygłoszono następujące referaty: 1) Kierunki rozwoju prac  
naukowo-badawczych w SINTO (prof. dr hab. Konrad Fiałkowski); 2) Tendencje  
rozwojowe systemów informacji naukowej (doc. dr Adam Wysocki); 3) Systemy  
informacyjne realizowane w Instytucie INTE (prof. dr hab. Jacek Bańkowski); 4)  
Badania podstawowe w zakresie informacji naukowej (prof. dr hab. Maria  
Dembowska); 5) Języki informacyjne dla SINTO (doc. dr hab. Mirosław Dąbrowski); 
6) Informacja organizacyjna w systemie SINTO (prof. dr hab. inż. Juliusz  
Kulikowski); 7) Problemy automatyzacji działalności bibliotecznej (doc. dr Radosław 
Cybulski); 8) Systemy SDI w obsłudze badań naukowych (doc. dr inż. Czesław 
Daniłowicz); 9) Koncepcja tezaurusa terminów prawnych i prawniczych (prof. dr  
Jerzy Wróblewski); System informacji chemicznej — osiągnięcia i perspektywy  
rozwoju (mgr inż. Marian Surdyk i mgr Krzysztof Nowak). 
Dnia 12.06.1980 odbyła się we Wrocławiu konferencja na temat „Informacja 
w służbie nauki i techniki" zorganizowana przez Centrum INTE, Bibliotekę 
Główną i OINT Politechniki Wrocławskiej, Wojewódzki Ośrodek INTE, Komitet 
Naukowo-Techniczny ds. INTE i Bibliotek Naczelnej Organizacji Technicznej we 
Wrocławiu oraz Kolegium Dyrektorów Bibliotek Naukowych m. Wrocławia.  
Wygłoszono referaty: 1) Podstawowe problemy budowy systemu informacji naukowej, 
technicznej i organizacyjnej SINTO (inż Mieczysław Derentowicz); 2)  
Działalność informacyjna we Wrocławiu na tle doświadczeń WOINTE (mgr inż. Tadeusz 
Górecki); 3) Koordynacyjna działalność Kolegium Dyrektorów Bibliotek  
Naukowych m. Wrocławia (dr Leszek Barg); 4) SDI w służbie nauki i techniki (doc. dr 
inż. Czesław Daniłowicz). 
ZEBRANIE ZESPOŁU KOMISJI PRACOWNIKÓW INFORMACJI 
NAUKOWEJ ZNP 
Dnia 30.05.1980 odbyło się zebranie zespołu Komisji Pracowników Informacji 
Naukowej Sekcji Nauki ZNP, na którym dr Hanna Unijewska i mgr Alfreda  
Łuczyńska przedstawiły główne tezy referatów, opracowanych na naradę w sprawie 
katalogów centralnych (3-4.06.1980). Omawiano również aktualne zagadnienia  
socjalno-bytowe pracowników informacji.
		

/pb1980z40081_0001.djvu

			KRONIKA KRAJOWA 
423 
NARADA W SPRAWIE KATALOGÓW CENTRALNYCH 
W dniach 3-4.06.1980 Centrum INTE i Biblioteka Narodowa zorganizowały 
ogólnopolską naradę poświęconą zagadnieniom związanym z funkcjonowaniem i  
organizacją krajowych katalogów centralnych. Przedstawiono tezy referatów: 1)  
Główne problemy organizacji i funkcjonowania centralnych katalogów w systemach 
informacyjnych (doc. dr Radosław Cybulski); 2) Założenia rozwoju centralnych 
katalogów piśmiennictwa zagranicznego (mgr Danuta Rymsza-Zalewska); 3)  
Potrzeby bibliotek centralnych w zakresie centralnych katalogów (dr Hanna Unie- 
jewska); 4) Centralne katalogi BN — katalogi regionalne (dr Józef Czerni); 5)  
Centralne katalogi wydawnictw zagranicznych w systemie informatycznym BN 
(mgr Czesław Wrzesień); 6) Problemy słownika haseł przedmiotowych (języków 
informacyjnych centralnych katalogów) (mgr Halina Zaręba); 7) Języki informacyjne 
dla potrzeb katalogów centralnych w warunkach SINTO (dr Eugeniusz Scibor). 
Dyskusja uczestników narady dotyczyła zarówno tez referatów jak i  
opracowanych wniosków. 
SESJA EGZAMINACYJNA DLA KANDYDATÓW NA BIBLIOTEKARZY 
DYPLOMOWANYCH 
W dniach 12-14.06.1980 w Bibliotece Głównej Wyższej Szkoły Pedagogicznej 
im. J. Kochanowskiego w Kielcach odbyła się sesja egzaminacyjna dla  
kandydatów na bibliotekarzy dyplomowanych. Do egzaminu przystąpiło 18 osób, wynik 
pozytywny uzyskało 16 osób. Tematy pracy pisemnej były następujące: 1) Rola 
wybitnych drukarzy w polskiej kulturze narodowej; 2) Idea powszechnej  
dostępności do zbiorów; 3) Płaszczyzny współpracy Biblioteki Narodowej z innymi  
bibliotekami naukowymi w kraju; 4) Organizacja zasobów piśmienniczych w kraju 
w perspektywie rozwoju centralnych bibliotek naukowych oraz Narodowego  
Zasobu Bibliotecznego; 5) Problematyka unifikacji w bibliografii, bibliotekarstwie 
i informacji naukowej; 6) Problemy organizacyjne i metodyczne katalogów  
centralnych w Polsce. Następną, jesienną sesję przewiduje się w październiku 1980. 
MIĘDZYNARODOWE SEMINARIUM NT. „KSIĄŻKA I BIBLIOTEKA 
W SPOŁECZEŃSTWIE" 
W dniach 15-21.06.1980 Instytut Książki i Czytelnictwa Biblioteki Narodowej oraz 
Sekcja Teorii i Badań Bibliotekoznawczych IFLA zorganizowały w  
Radziejowicach międzynarodowe seminarium „Książka i biblioteka w społeczeństwie".  
Przemówienia powitalne wygłosili: dyrektor BN prof. dr hab. Witold Stankiewicz i w 
imieniu podsekretarza stanu w MKiSz dra Józefa Fajkowskiego — dr Edward 
Paliński, oraz przewodniczący Sekcji Teorii i Badań Bibliotekoznawczych IFLA 
prof. dr Paul Kaegbein. Na seminarium przygotowane zostały następujące  
referaty: W. Stankiewicz (Polska) — Kierunki prac badawczych prowadzonych w  
Bibliotece Narodowej; R. Escarpit (Francja) — Metody badań czytelnictwa; L.  
Władimirów (ZSRR) — Biblioteki wobec światowej produkcji wydawniczej; R. Usher- 
wood (W. Brytania) — Biblioteka i'książka w stosunku do innych środków  
komunikacji społecznej; J. Ankudowicz (Polska) — Teoretyczne i metodologiczne 
problemy badań czytelnictwa; M. Kling (USA) — Zachowania czytelnicze dorosłych; 
J. Karwowski (Polska) — Wybrane problemy uwarunkowań odbioru; B. Luckham 
(W. Brytania) — Oczekiwania i doświadczenia czytelników; I. Kamaras (Węgry) — 
Struktura literackiego smaku użytkowników węgierskich bibliotek; A. R.  
Zieliński (Polska) — Problematyka kompetencji czytelniczych — perspektywa typologii 
publiczności czytającej; H. Steinberg (Berlin Zachodni) — Badania czytelnicze w
		

/pb1980z40082_0001.djvu

			424 
KRONIKA ZAGRANICZNA 
RFN i w innych krajach; R. Cybulski (Polska) — Badania rynku księgarskiego 
a badania czytelnicze; E. Słodkowska (Polska) — Problemy badań nad historią 
książki; J. Kostecki (Polska) — Model badań nad historią czytelnictwa; D. Escar- 
pit (Francja) — Stan i perspektywy badań nad czytelnictwem dzieci i młodzieży; 
W. Stelmach (ZSRR) — Prestiż książki i czytelnictwa jako rezultat radzieckiej 
polityki kulturalnej: G. Straus (Polska) — Społeczno-zawodowe uwarunkowania 
kształtowania się publiczności literatury profesjonalnej; H. Gohler (NRD) —  
Metodologiczne problemy badania czytelników i użytkowników bibliotek w NRD; 
O. Harbo (Dania) — Korzystanie z biblioteki — aktualne wyniki duńskich badań 
oraz kilka uwag metodologicznych; F. Hogg (W. Brytania) —. Miejsce naukowych 
badań bibliotekoznawczych w metodach nauczania; P. Kaegbein (RFN) — Model 
badań bibliotekoznawczych na przykładzie Uniwersytetu w Kolonii; B. Rugaas 
(Norwegia) — Wiedza o książce i bibliotece w programach szkół bibliotekarskich; 
J. Kołodziejska (Polska) — Biblioteka jako przedmiot badań naukowych. 
W dyskusji niektórzy uczestnicy informowali o pracach naukowych  
prowadzonych obecnie w reprezentowanych przez nich instytucjach*. 
SEMINARIUM POLSKO-RADZIECKIE 
W dniach 17-19.06.1980 zorganizowane zostało w Centrum INTE  
polsko-radzieckie seminarium: „Metody planowania oraz próba oceny efektywności  
działalności informacyjnej". Wygłoszono następujące referaty: 1) Z. D. Czekulajewa 
(ZSRR) — Efektywność wydawnictw informacyjnych; 2) K. Bełkowska (Polska) — 
Wybrane aspekty oceny efektywności działalności informacyjnej na świecie i w 
Polsce; B. P. Judin (ZSRR) — Planowanie i ocena efektywności działalności  
informacyjnej; J. Klauze (Polska) — Zasady planowania i sprawozdawczości  
informacyjnej w PRL. Ostatni dzień seminarium poświęcono na dyskusję i wymianę 
doświadczeń. 
KRONIKA ZAGRANICZNA 
GENERALNY PROGRAM INFORMACYJNY UNESCO 
W dniach 29.10-2.11.1979 odbyła się w Paryżu druga sesja Międzyrządowej 
Rady ds. Generalnego Programu Informacyjnego, powołanej w 1976 r. podczas 
19 sesji Konferencji Generalnej UNESCO. Spośród jej 20 członków wybranych 
na 20 sesji w 1978 r. obecni byli przedstawiciele 26 krajów. Polskę reprezentowali: 
Mieczysław Derentowicz, Zinajda Jancewicz i Adam Wysocki. Obecni byli  
przedstawiciele licznych organizacji międzynarodowych, w tym IFLA i FID, oraz  
niektórych agend ONZ. 
Podczas dyskusji na temat planu prac Generalnego Programu Informacyjnego 
na. 1981 r. liczni delegaci podkreślali rozszerzanie się zakresu działania UNESCO, 
coraz większe przeciążenie jego personelu, wzrost trudności w koncentrowaniu 
prac wokół nielicznych dobrze opłacanych projektów. Zwracano uwagę na  
konieczność koncentracji wysiłków na realizacji projektów o znaczeniu  
priorytetowym. Stwierdzono, że przeciążenie personelu można złagodzić przez przesunięcie 
możliwie wielu prac do organizacji współpracujących, szczególnie  
międzynarodowych organizacji pozarządowych, organizacji regionalnych i narodowych, grup 
ad hoc, prywatnego sektora informacyjnego oraz ekspertów indywidualnych. 
* IKlCz przewiduje opublikowanie materiałów z seminarium.
		

/pb1980z40083_0001.djvu

			KRONIKA ZAGRANICZNA 
425 
W wyniku dyskusji Rada potwierdziła potrzebę uznania pierwszeństwa, jakie 
należy nadać sprawom infrastruktur informacyjnych i kształceniu personelu  
informacyjnego; stwierdzono też, iż działalność mająca na celu popieranie polityki 
i planów rozwoju informacji oraz rozpowszechnianie metod i norm pracy jest 
wstępnym warunkiem powodzenia realizacji programu informacyjnego. Niektórzy 
mówcy sądzili, że współpraca z innymi sektorami UNESCO i agencjami ONZ  
powinna stawać się coraz ważniejszą częścią programu. 
Podczas debaty na temat infrastruktury informacyjnej przedstawiciel IFLA 
zaproponował, aby popierać rozszerzanie zakresu centralnych katalogów poza nauki 
ścisłe i technikę. 
IFLA Journal 1980 Vol. 6 nr 1 s. 55-56 
IZBA KLIRINGOWA (CLEARINGHOUSE) MATERIAŁÓW SZKOLENIOWYCH 
DLA PRACOWNIKÓW BIBLIOTEK, PLACÓWEK INFORMACYJNYCH 
I ARCHIWÓW 
Komitet FID ds. Oświaty i Kształcenia (FID/ET) powołał międzynarodową  
placówkę, której zadaniem jest gromadzenie i przechowywanie materiałów służących 
szkoleniu bibliotekarzy, pracowników informacji i archiwistów, informowanie 
o tych materiałach oraz rozpowszechnianie ich kopii zgłaszającym  
zapotrzebowanie organizacjom i użytkownikom indywidualnym. Gromadzone będą następujące 
rodzaje materiałów: programy, spisy literatury, konspekty kursów  
bibliograficznych, projekty kursów przygotowane przez wykładowców, pytania egzaminacyjne, 
streszczenia ■wykładów, pomoce audiowizualne itp. Izba kliringowa zabiega obecnie 
o odpowiednie dokumenty, które będą stanowiły jej zbiory. Informacja o  
zebranych materiałach ukazuje się w formie dodatku kwartalnego do FID News Bulle- 
tin pt. Newsletter on Education and Training Programmes for Specialized  
Information Personnel. Poza tym materiały będą wysyłane w odpowiedzi na  
zapotrzebowanie indywidualnych użytkowników. 
Prace omawianej placówki stanowią jeden z bieżących programów FID/ET 
realizowanych we współpracy z innymi organizacjami międzynarodowymi i  
narodowymi w dziedzinie informacji. Kieruje nimi komisja doradcza utworzona 
z członków Komitetu FID/ET, w skład którego wchodzą przedstawiciele ponad 
30 państw. Projekt izby kliringowej został opracowany pod kierunkiem prof. Paula 
Wassermana, przewodniczącego Komitetu FID/ET. Zlokalizowana jest w  
Bibliotece i Ośrodku Informacji Uniwersytetu Maryland (adres: College of Library and 
Information Services, Undergraduate Library Building, University of Maryland, 
College Park, Maryland 20742, USA). 
FID News Bulletin 1980 Vol. 30 nr 3 s. 27 
BIBLIOTEKI DLA NIEWIDOMYCH 
Grupa Okrągłego Stołu Bibliotek dla Niewidomych IFLA podczas spotkania 
w Kopenhadze dn. 31.08.1979 zajęła się problemem materiałów dla niewidomych 
czytelników. Przypomniano art. 27 § 2 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, 
ktÓTy głosi, iż każdy człowiek ma prawo do uczestnictwa w kulturalnym życiu 
społeczeństwa, cieszenia się dziełami sztuki i udziału w korzyściach, jakie  
przynoszą postępy nauki. Dostęp do tego jest jednak utrudniony dla milionów osób 
niesprawnych fizycznie, w tym także dla niewidomych. Uzależnieni są oni od  
upowszechniania materiałów pisanych brajlem lub nagrywanych na taśmach. Ilość 
tych materiałów jest zbyt mała, aby mogły one służyć celom oświatowym,  
informacyjnym i kulturalnym. Jedną z przyczyn tego stanu rzeczy jest prawo autorskie 
ograniczające produkcję i rozpowszechnianie materiałów. 
6 — Przegląd... 4/80
		

/pb1980z40084_0001.djvu

			426 
KRONIKA ZAGRANICZNA 
W celu poprawienia sytuacji przyjęto następujące rezolucje: 
1. Przepisy prawa autorskiego oraz czynności, które opóźniają, utrudniają lub 
ograniczają produkcję i rozpowszechnianie materiałów umożliwiających  
niewidomym czytanie, powinny zostać zmienione. Autorom nie powinno przysługiwać 
prawo odmowy wydawania ich dzieł w piśmie brajlowskim lub na taśmach  
dźwiękowych. 
2. Należy zachęcić wszystkie państwa do podjęcia kroków zmierzających do 
usunięcia lub zmniejszenia przeszkód w uzyskiwaniu praw autorskich do  
ogłaszania dzieł w formie dostępnej dla niewidomych. 
3. Firmy, które produkują tego typu materiały, powinny móc korzystać z tych 
źródeł w skali międzynarodowej, aby zmniejszyć dublowanie czynności przy  
opracowywaniu i rozpowszechnianiu dzieł. Należy usunąć wszelkie bariery w  
wypożyczaniu międzynarodowym, wymianie i niehandlowym rozpowszechnianiu  
materiałów dla osób niepełnosprawnych. 
IFLA Journal 1980 Vol. 6 nr 1 s. 42-43 
VI ŚWIATOWY KONGRES IAALD 
Kongres Międzynarodowego Stowarzyszenia Bibliotekarzy i Dokumentalistów 
Rolniczych (International Association of Agricułtural Librarians and Documenta- 
lists — IAALD) odbył się w Manili w marcu 1980 r. Jego tematem przewodnim 
była „Informacja rolnicza dla przyspieszenia rozwoju". Specjaliści z krajów  
rozwiniętych i rozwijających się z godną uwagi zgodnością ocenili technologię  
informacji i potrzeby różnych grup użytkowników. Wezwano do większego  
przywiązywania wagi do potrzeb pracowników pomocniczych rolnictwa i administratorów 
a także indywidualnych farmerów. 
Dr Herbert Buntrock z Komisji Państw Europejskich stwierdził w  
podsumowaniu obrad Kongresu, że na całym świecie wzrasta znaczenie produkcji  
rolniczej, informacja w tej dziedzinie powinna więc wyjść naprzeciw tym problemom; 
w związku z tym specjaliści ds. informacji rolniczej będą pełnili ważną rolę w 
przyspieszeniu rozwoju gospodarczego świata. 
Przewodniczącym Stowarzyszenia został wybrany Ernest Mann. 
FID News Bulletin 1980 Vol. 30 nr 3 s. 26'
		

/pb1980z40085_0001.djvu

			WYDAWNICTWA OTRZYMANE 
Wydawnictwa zwarte 
Beitrage zur Ińkunabelkunde. Dritte Folgę. 7. Herausgegeben von Hans Lulfing, 
Ursula Altmann, Heinrich Roloff. Berlin: Akademie Verlag 1079. ' 
Inventario dei Manoscritti delia Biblioteca Comunale di Stena a cura di Gino 
Garosi. II (mss. 151-346). Firenze: Giunta Regionale Toscana-La Nuova Italia 1980. 
Andrzej Kłossowski: Historia książki polskiej za granicą. Problemy badawcze. 
Warszawa: Biblioteka Narodowa 1980. 
Anna Lewicka-Kamińska: O trzech introligatorach krakowskich z przełomu XV 
i XVI wieku. Kraków: Biblioteka Jagiellońska 1980. 
Zdzisław Szkutnik: Badania czytelnicze w bibliotece szkolnej. Metody i techniki. 
Poznań: Instytut Kształcenia Nauczycieli i Badań Oświatowych 1979. 
Wydawnictwa ciągłe 
Citatel 1980 R. 29 ćis. 3-5 
ECSSID Buttetin 1980 Vol. nr 1 
Injorm&ce Techntckeho tJstfedi Knihoven 1979 Cis. 4 
Kniźnice a vedecke informdcie 1980 R. 12 ćis. 2 
Mitteilungen aus dem Wissenschaflichen Bibliothekwesen der Deutschen Demo- 
kratischen Republik 1979 Jg. 17 H. 11/12; 1980 Jg. 18 H. 1/2
		

/pb1980z40086_0001.djvu

			AUTORZY 
Wiesława DZIECHCIOWSKA, mgr 
Jerzy HŁAWICZKA, mgr 
Bolesław HOWORKA, mgr 
Maria KOCOJOWA, mgr 
Hanna KŁODNICKA, mgr 
Jadwiga KOŁODZIEJSKA, doc. dr hab. 
Maria LENARTOWICZ, mgr 
Elżbieta MALINOWSKA, mgr 
Adam NOWAK, mgr 
Józef PARUCH, dr 
Wanda PINDLOWA, mgr 
Maria PROKOPOWICZ, mgr 
Barbara WŁODARCZYK, mgr 
- Woj. i Miejska Biblioteka Publiczna w Szczecinie 
- Biblioteka PAN w Warszawie 
- Biblioteka Główna Akademii Medycznej w Pozna- 
" niu 
- Zakł. Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej 
UJ 
- Centralny Ośrodek Informacji Normalizacyjnej 
i Metrologicznej w Warszawie 
- Biblioteka Narodowa 
- Biblioteka PAN w Warszawie 
- Centrum INTE 
- Instytut Historii UMCS w Lublinie 
- Biblioteka Jagiellońska 
- Zakł. Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej 
UJ 
- Sekcja Bibliotek Muzycznych SBP 
- Biblioteka Uniwersytecka w Łodzi 
Kronikę krajową oprać. 
Hanna ZASADOWA, mgr 
Biblioteka Uniwersytecka w warszawie 
Kronikę zagraniczną oprać. 
Mirosława KOCIĘCKA, mgr 
— Biblioteka Narodowa 
Tłumaczenia angielskie: 
Mirosław KOŁAKOWSKI, mgr 
— Instytut INTE
		

/pb1980z40087_0001.djvu

			WSKAZÓWKI DLA AUTORÓW 
Redakcja Przeglądu Bibliotecznego uprzejmie prosi Autorów o przestrzeganie  
następujących zasad przy nadsyłaniu materiałów: 
Artykuł nie powinien przekraczać 15 stron maszynopisu formatu A4 wraz z przypisami 
1 ewentualnymi tablicami. Tekst maszynopisu winien być pisany z podwójnym odstępem 
uniędzy wierszami (ok. 30 wierszy na stronie, margines ok. 5 cm). 
Maszynopis artykułu należy dostarczać w 3 egz. Inne materiały jak recenzje,  
sprawozdania itp. — w 2 egz. Materiały ilustracyjne (np. tablice, wykresy) powinny być umieszczone 
na osobnych ponumerowanych stronach z zaznaczeniem ich miejsca w tekście. 
' Przypisy należy umieszczać na końcu tekstu na osobnych stronach. Opis w przypisie 
winien składać się z: imienia i nazwiska autora, tytułu publikacji, miejsca wydania, nazwy 
wydawnictwa i roku wydania oraz stron na których znajduje się cytowany fragment. W  
przypadku, powoływania się na artykuł opis powinien zawierać: imię i nazwisko autora, tytuł 
artykułu, nazwę czasopisma, rok, tom, strony (od - do), lub stronę cytowanego fragmentu. 
Każdy artykuł winien być zaopatrzony w streszczenie autorskie na ok. >/i strony  
maszynopisu. 
Autorzy proszeni są o podawanie (prócz imienia i nazwiska) również tytułu naukowego, 
nazwy i adresu instytucji, w której pracują, adresu prywatnego, numeru telefonu. 
Redakcja zamawia materiały na podstawie wcześniejszego zgłoszenia tematu lub  
konspektu. * 
Materiałów nie zamówionych Redakcja nie zwraca. 
Redakcja zastrzega sobie prawo skracania materiałów oraz wprowadzania zmian.
		

/pb1980z40088_0001.djvu

			ERRATA DO ISBD(S) 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1979 R. 47 z. 1 s. 19—77 
str. 
19 
28 
32 
32 
33 
40 
42 
52 
54 
54 
56 
58 
58 
59 
■ 59 
59 
71 
71 
§ 
przyp.**** 
0.3 
przyp.4 
przyp.4 
przyp.5 
przyp.7 
1.3.4 
4.1.1. 
4.2.1. 
4.3. 
4.4.1 
4.5.1 
4.7.1 
4.7.3 
7.3.10 
7.5 
wiersz 
1 d. 
9 d. 
2 d. 
1 d. 
1 
1 g. 
1 g.- 
4 d. 
15 d. 
11 g- 
17 g. 
5 g. 
18 g. 
16 d. 
1 g- 
23 d. 
jest 
af all 
0.3.1 Zarys ISBD(G) 
poprzedza sekcja 
zob. przykład s. 60 
odstę 
zob. s. 71 
■w przypadku selekcji 
Numer [....] — 
A Strefę wydania 
strefy wydania 
strefy wydania 
strefy wydania 
strefy wydania 
strefy wydania 
strefy wydania 
Publikowany w: Revue 
de 1'histoire des re- 
strefy wydania 
powinno być 
of all 
[opuszczono:] 0.3  
Porównawczy zarys kolejności 
stref i elementów oraz 
ustalonej dla nich  
interpunkcji w ISBD(G) i 
ISBD(S) 
0.3.1 Zarys [. ] 
poprzedza spacja 
zob. przykład s. 62 
odstęp 
zob. s. 73 
w przypadku sekcji 
Numer ostatniego zeszytu 
(data ostatniego zeszytu) 
A. Strefę wydawnictwa 
strefy wydawnictwa 
strefy wydawnictwa 
strefy wydawnictwa 
strefy wydawnictwa 
strefy wydawnictwa 
strefy wydawnictwa 
[opuszczono przykład:] 
Np. . — [Paris] : F. Nathan, 
1975— (Asnieres : impr. 
Kopp et Lahure, 1976—) 
lub 
.— [Paris] : F. Nathan, 
1975— (druk. 1976—) 
Zawiera: Bulletin de la 
Societe Ernest-Renan 
strefy wydawnictwa
		

/pb1980z40089_0001.djvu

			PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 
Warunki prenumeraty 
Cena prenumeraty rocznej zl 120.— 
Cena prenumeraty półrocznej zł 60.— 
Sprzedaż numerów bieżących i archiwalnych: 
— w Księgarni Ośrodka Rozpowszechniania Wydawnictw Naukowych PAN; płatność 
gotówką, przelewem lub za zaliczeniem pocztowym. 
Adres: OR PAN, Pałac Kultury i Nauki, 00-901 Warszawa, konto PKO 1065-420 
VI O. NBP Warszawa 
Zakład Narodowy Im. Ossolińskich — Wydawnictwo. Wrocław 1981. 
Nakład: 6.100 egz. Objętość: ark. wyd. 12,80, ark. druk. 6,5 + 3,75 
wkładka, ark. Al 11,6. Papier druk. sat. ki. IV, 70 g, 70 X 100.  
Oddano do składania 15.11.1980. Podpisano do druku 26.VIII.1980. Druk 
ukończono w styczniu 1981. Wrocławskie Zakłady Graficzne,  
Wrocław, ul. Oławska U. Zam. 1331/80 B-25. Cena zł 30,—