/p0002_0001.djvu

			RADA REDAKCYJNA 
Elżbieta Barbara Zybert — przewodnicząca, Sabina Cisek, Jerzy Franke, 
Ewa Głowacka, Elżbieta Gondek, Henryk Hollender, Artur Jazdon, 
Maria Lenartowicz, Marek Nahotko, Alina Nowińska, 
Joanna Pasztaleniec-Jarzyńska, Jadwiga Sadowska, Marta Skalska-Zlat, 
Elżbieta Stefańczyk, Jolanta Stępniak, Jacek Wojciechowski 
REDAKCJA 
Barbara SOSIŃSKA-KALATA - redaktor naczelny 
Marianna BANACKA - z-ca red. naczelnego 
Ewa CHUCHRO - sekretarz redakcji 
Agnieszka KASPRZYK - tłumaczenie na język angielski 
Anna LIS - redakcja techniczna i korekta 
Stali współpracownicy: Barbara KORYS -Przeglądpiśmiennictwa krajowego 
Jacek WOJCIECHOWSKI - Z lektur zagranicznych 
Zdzisław GĘBOŁYŚ - Kronika 
Stały dodatek do „Przeglądu Bibliotecznego" 
BIBLIOGRAFIA ANALITYCZNA BIBLIOTEKOZNAWSTWA 
I INFORMACJI NAUKOWEJ 
Opracowanie: Instytut Bibliograficzny Biblioteki Narodowej 
Redaktor: Alina NOWIŃSKA 
Adres redakcji i wydawcy: 
Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich 
00-335 Warszawa, ul. Konopczyńskiego 5/7 
tel.: ( + 48 22) 827-52-96 
e-mail: przeglad.biblioteczny.iinsb@uw.edu.pl 
Zrealizowano w ramach Programu Operacyjnego Promocja Czytelnictwa 
ogłoszonego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 
Zawartość „Przeglądu Bibliotecznego"jest cytowana w czasopiśmie 
abstraktowym „Library Information Science and Technology Abstracts '
		

/p0003_0001.djvu

			PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 
LIBRARY REVIEW 
Rocznik 75 2007 zeszyt 3 
TREŚĆ 
Ar t у к u ł y 
MAŁGORZATA KORCZYŃSKA-DERKACZ: Państwowy Instytut Książki po 
60 latach - stan badań, problemy, pytania 341 
BOŻENA JASKOWSKA, ADAM DUDCZAK: Library 2.0 - rewolucja i  
przełom, czy kolejny etap rozwoju współczesnego bibliotekarstwa? 354 
IWONA SWOBODA: Rola stowarzyszeń bibliotekarskich w kształtowaniu  
działalności informacyjnej w zakresie medycyny 366 
IWONA PUGACEWICZ: Kobiety w IFLA 383 
MAŁGORZATA FEDOROWICZ: Projektowanie uniwersalne. Implementacja 
w obszarze edukacji i bibliotekarstwa szkolnego 399 
Doniesienia.Komunikaty 
Bibliotekarze bibliotek akademickich w krajach Unii Europejskiej. Suplement (Anna 
Chadaj, Maria Garczyńska, Ewa Szaflarska) 409 
Sprawozdania 
Przenikanie i rozpowszechnianie idei oraz doświadczeń: Zagadnienia  
międzynarodowego bibliotekoznawstwa porównawczego. XIII Międzynarodowa Naukowa 
i Środowiskowa. Konferencja Instytutu Informacji Naukowej i  
Bibliotekoznawstwa UJ (Kraków, 4-5.06.2007) {Remigiusz Sapa) 413 
Kultura organizacyjna w bibliotece. Konferencja naukowa (Białystok, 4-6 czerwca 
2007 r.) {Halina Brzezińska-Stec) 416 
Informacja mobilna w nauce i biznesie. II Ogólnopolska Konferencja Instytutu  
Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytetu Warszawskiego 
(Warszawa, 12 czerwca 2007 r.) {Teresa Święćkowska) 419 
Recenzje i przeglądy piśmiennictwa 
Ryszard Nowicki: Działalność Aleksandra Birkenmajera na rzecz ochrony zbiorów 
bibliotecznych. Ziemie zachodniej i północnej Polski w latach 1945-1947.  
Poznań 2006 {Barbara Bieńkowska) 423 
Maria Dembowska. W kręgu bibliografii, bibliotekarstwa i informacji naukowej. 
Księga jubileuszowa w 70-lecie pracy zawodowej. Red. J. Sadowska. Warszawa 
2007 {Bożenna Bojar) 427 
Jacek Puchalski: Źródła do historii bibliotek w Polsce wiatach 1918-1947.  
Warszawa 2007 (Agnieszka Chamera-Nowak) 431 
Jan Grzenia: Komunikacja językowa w Internecie. Warszawa 2006 {Ewa Chuchro) 435 
Ewa Bagłajewska-Miglus, Rainer Berg: Polnisch Wörterbuch für Bibliotheken. 
Deutsch-Polnisch. Polnisch-Deutsch (Wiesbaden 2006) {Zdzisław Gębofyś). 437 
Przegląd piśmiennictwa krajowego {Barbara Koryś) 441 
Z lektur zagranicznych (Jacek Wojciechowski) 445
		

/p0004_0001.djvu

			338 
TREŚĆ 
Zżycia SBP 
Uroczystości Jubileuszowe z okazji 90-lecia Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich 
i 80-lecia „Przeglądu Bibliotecznego" 452 
Z żałobnej karty 
Profesor Janusz Dunin-Horkawicz (1931- 2007) (Hanna Tadeusiewicz) 455 
Kronika (Zdzisław Gębofyś) 459 
Wydawnictwa otrzymane 469 
Wskazówki dla autorów 470
		

/p0005_0001.djvu

			PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 
LIBRARY REVIEW 
Volume 75 2007 Number 3 
TABLE OF CONTENTS 
Articles 
MAŁGORZATA KORCZYŃSKA-DERKACZ: Państwowy Instytut Książki (the 
State Institute of the Book) After 60 Years - Evolution of Research, Problems, 
Questions 341 
BOŻENA JASKOWSKA, ADAM DUDCZAK: Library 2.0 - Revolution and 
Breakthrough or a Next Stage in the Development of Contemporary 
Librarianship? 354 
IWONA SWOBODA: The Role of Library Associations in Shaping Information 
Services in the Field of Medicine 366 
IWONA PUGACEWICZ: Women in IFLA. Women's Studies in Activities of the 
Units of the International Federation of Library Associations and Institutions in 
the Years 1990-2005 383 
MAŁGORZATA FEDOROWICZ: Universal Design and its Implementation 
in the Field of Education and School Librarianship 399 
Reports. Messages 
Academic librarians in the countries of the European Union. A supplement (Anna 
Chadaj, Maria Garczyńska, Ewa Szaflarska) 409 
Reports 
Diffusion and dissemination of ideas and experiences: issues of international  
comparative library science. Thirteenth international conference of the Institute of 
Information and Library Science of the Jagiellonian University (Kraków, June 
4-5, 2007) (Remigiusz Sapa) 413 
Organizational culture in libraries. Scientific conference (Białystok, June 4-6, 2007) 
(Halina Brzezińska-Stec) 416 
Mobile information in science and business. Second national conference of the  
Institute of Information and Book Studies of Warsaw University (Warszawa, 
June 12, 2007) (Teresa Święćkowska) 419 
Reviews and literature surveys 
Ryszard Nowicki: Działalność Aleksandra Birkenmajera na rzecz ochrony zbiorów 
bibliotecznych. Ziemie zachodniej i północnej Polski w latach 1945-1947 
(Aleksander Birkenmajer's Activity for the Protection of Library Collections. 
Western and Northern Poland in the Years 1945-1947). Poznań 2006  
(Barbara Bieńkowska) 423 
Maria Dembowska. W kręgu bibliografii, bibliotekarstwa i informacji naukowej 
(Maria Dembowska. Bibliography, Librarianship and Scientific Information). 
Księga jubileuszowa w 70-lecie pracy zawodowej (Essays presented to Maria 
Dembowska on the 70th anniversary of her professional activity). Red. 
J. Sadowska. Warszawa 2007 (Bożenna Bojar) 427
		

/p0006_0001.djvu

			340 
CONTENTS 
Jacek Puchalski: Źródła do historii bibliotek w Polsce wiatach 1918-1947 (Sources 
for the History of Polish Libraries in the Years 1918-1947). Warszawa 2007 
(Agnieszka Chamera-Nowak) 431 
Jan Grzenia: Komunikacja językowa w Internecie (Verbal Communication on 
Internet). Warszawa 2006 {Ewa Chuchro) 435 
Ewa Baglajewska-Miglus, Rainer Berg: Polnisch Wörterbuch für Bibliotheken. 
Deutsch-Polnisch. Polnisch-Deutsch. Wiesbaden 2006 (Zdzisław Gębołyś)... 437 
Polish literature survey (Barbara Koryś) 441 
Foreign publications (Jacek Wojciechowski) 445 
News from S В P (P о 1 i s h Librarians Association) 
Celebrations of the 90th anniversary of SBP and 80th anniversary of „Przegląd 
Biblioteczny" 452 
Obituaries 
Professor Janusz Dunin-Horkawicz (1931-2007) (Hanna Tadeusiewicz) 455 
Chronicle (Zdzisław Gębołyś) 459 
Publications received 469 
Guidelines for Authors 470
		

/p0007_0001.djvu

			ARTYKUŁY 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 2007 z. 3 
PL ISSN 0033-202X 
MAŁGORZATA KORCZYŃSKA-DERKACZ 
Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa 
Uniwersytetu Wrocławskiego 
e-mail: mderkacz@liber.ibi.uni.wroc.pl 
PAŃSTWOWY INSTYTUT KSIĄŻKI 
PO 60 LATACH. 
STAN BADAŃ, PROBLEMY, PYTANIA 
i Małgorzata Korczyńska-Derkacz jest pracownikiem Instytutu 
! Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Wro- 
. clawskiego. Interesuje się prasoznawstwem (czasopisma  
naukowe, jednodniówki), działalnością wydawniczą towarzystw  
naukowych, współczesnym rynkiem wydawniczym publikacji  
naukowych. Przykładowe publikacje: Problematyka badań nad 
czasopiśmiennictwem naukowym (Roczniki Biblioteczne 1987, 
z. 2, s. 281-303); Czasopiśmiennictwo naukowe XIX wieku - 
f „- "» ~" definicje i typologia (Roczniki Biblioteczne 1992 z. 1-2, s. 209- 
< • *_ , t ' \4- 218); „Roczniki Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk" 
^ ^\ »*t "^ (1802-1831) źródłem informacji o nauce (Acta Universitatis 
'- ' ' Wratislaviensis. Bibliotekoznawstwo 2000, nr 23, s. 111-125); 
Informacja o nauce na łamach czasopisma Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we 
Lwowie (1828-1869) (Acta Universitatis Wratislaviensis. Bibliotekoznawstwo 2006, t. 26, 
s.l 11-130); Tendencje rozwojowe polskiego czasopiśmiennictwa naukowego w latach 
1991-2005 (Zagadnienia Informacji Naukowej 2006, nr 1 (87), s. 75-92); Książka  
naukowa w Polsce w latach 1991-2005 — tendencje rozwojowe (Zagadnienia Informacji  
Naukowej 2006, nr 2, s. 91-112). 
SŁOWA KLUCZOWE: Państwowy Instytut Książki. Adam Łysakowski. Bibliotekarstwo 
polskie. Historia bibliotekarstwa polskiego. Bibliologia w Polsce. 
ABSTRAKT: W artykule przedstawiono program i zadania Państwowego Instytutu 
Książki (PIK) w zakresie bibliologii, bibliografii, dokumentacji i prac stosowanych w  
bibliotekarstwie autorstwa jego dyrektora - Adama Łysakowskiego. Scharakteryzowano 
piśmiennictwo oraz przeprowadzono analizę aktualnego stanu wiedzy na temat Instytutu. 
Wskazano najważniejsze zagadnienia wymagające pogłębionych studiów, do których  
zaliczono: ocenę działalności naukowo-badawczej PIK w kontekście koncepcji nauki o książce 
Adama Łysakowskiego i prac teoretycznych powstających w europejskim środowisku 
naukowym; relacje PIK z innymi organizacjami i instytucjami (rządowymi, naukowymi 
i społecznymi); genezę i okoliczności likwidacji PIK; analizę działalności instytucji  
kontynuujących zadania PIK; zawodowe losy ludzi związanych z PIK po jego likwidacji. 
Bibliotekarstwo polskie wyszło z II wojny światowej ze znacznymi  
stratami osobowymi i rzeczowymi. Straty wojenne księgozbiorów bibliotek  
powszechnych, szkolnych i naukowych szacowane były na blisko 15 milionów
		

/p0008_0001.djvu

			342 
ARTYKUŁY 
tomów1. W tej sytuacji, najpilniejszą sprawą stało się zorganizowanie prac nad 
zabezpieczeniem ocalałych księgozbiorów. Do akcji włączyły się czynniki  
rządowe. W listopadzie 1944 r. resort oświaty rządu lubelskiego polecił  
inspektorom szkolnym roztoczenie opieki nad bibliotekami i księgozbiorami poprzez 
zwiezienie ich i umieszczenie w nadających się do tego celu lokalach. Ustawa 
z 6 maja 1945 r. (Dz. U. RP Nr 17. poz. 97) o majątkach opuszczonych i  
porzuconych dała podstawę Ministerstwu Oświaty do wydania 4 sierpnia tego 
roku zarządzenia w sprawie zabezpieczania i zużytkowania księgozbiorów 
opuszczonych lub porzuconych - w grudniu powołano specjalnego delegata 
Ministerstwa Oświaty do tych spraw. Akcja objęła także zbiory rozproszone 
i zbiory poniemieckie z terenu Ziem Odzyskanych2. 
W zakresie spraw organizacyjnych, w lutym 1945 r. w Ministerstwie 
Oświaty powołano do życia Wydział Bibliotek, który dzielił się na cztery  
referaty: a) ogólnoorganizacyjny, w którym pracowali: Józef Grycz, Janina Czer- 
niatowicz, W. Ładniewska, b) bibliotek szkolnych, który prowadziła Emilia 
Markiewicz-Białkowska, c) bibliotek powszechnych, w którym pracowała 
Zofia Hryniewicz, d) bibliotek naukowych, w którym zatrudniony był Adam 
Łysakowski. Na mocy zarządzenia Ministra Oświaty przy Wydziale  
powołany został również Oddział Dawnej Książki, w którym pracowała Alodia Gry- 
czowa i Kazimierz Budzyk, oraz Centralna Zbiornica Książek, w której  
zatrudniony był Czesław Gutry3. W marcu 1946 r. Wydział został podniesiony 
do stopnia departamentu pod nazwą Naczelnej Dyrekcji Bibliotek (NDB) 
z wydziałami: bibliotek szkolnych i powszechnych, bibliotek naukowych i wy- 
dawniczo-księgarskim4. Przy ministrze oświaty powołano Radę Książki jako 
czynnik społeczny i opiniodawczo-doradczy (Dz. Urz. Min. Ośw. nr 5, poz. 
209). Do jej zadań należało m.in. opiniowanie projektów dotyczących  
wyrównywania szkód spowodowanych wojną w zakresie książki i bibliotek,  
opracowanie podstaw ich odbudowy i dalszego rozwoju. Rada miała opiniować  
również sprawy związane z ustrojem i rozmieszczeniem bibliotek oraz innych  
instytucji książki (wydawnictw, księgarń, czytelń), kształceniem kadr dla tych 
instytucji, koordynacją interesów twórców, producentów, księgarzy, bibliotek 
i czytelnictwa oraz opiniować i oceniać plany dotyczące czytelnictwa i  
popularyzacji (propagandy) książki. We wszystkich tych sprawach miała składać 
ministrowi oświaty stosowne wnioski. 
Rok 1946 rozpoczął się dla polskiego bibliotekarstwa pomyślnie. Po  
wielu latach starań środowiska bibliotekarskiego, 31 stycznia Rada Ministrów 
uchwaliła Dekret o bibliotekach i opiece nad zbiorami bibliotecznymi,  
ostatecznie zatwierdzony przez Prezydium KRN 16 kwietnia (Dz. U. RP. Nr 1, 
poz. I)5. Poza tym, obok czynnika władzy (NDB) i czynnika opinii społecznej 
(Rada Książki), Dekretem Prezydium Krajowej Rady Narodowej z 22 marca 
1946 r. (Dz. U. RP. Nr 12, poz. 78) powołano do życia Państwowy Instytut 
Książki, podległy Ministrowi Oświaty działającemu w porozumieniu z  
Ministrem Kultury i Sztuki oraz Ministrem Informacji i Propagandy. Miał on 
stać się ośrodkiem prac teoretycznych i planowania w zakresie spraw  
związanych z książką. Jak pisał Józef Janiczek „Punktem wyjścia jego działalności 
1 Na temat strat wojennych zob. m. in.: Wodzinowska, 1947b; Janiczek, 1946; Baumgart, 1970. 
2 O tzw. akcji bibliotecznej najpełniejsza jest wypowiedź J. Grycza (Grycz, 1961). 
3 Szerzej na temat działalności poszczególnych referatów i oddziałów zob. Janiczek, 1946, s. 12-13. 
4 Dokumenty dotyczące powołania i zakresu działań Naczelnej Dyrekcji Bibliotek, Rady Książki i  
Państwowego Instytutu Książki zob.: Polskie prawo biblioteczne..., 1947. 
5 Pełny tekst Dekretu zob.: Polskie prawo biblioteczne..., 1947, s. 9-18; druk także: Bibliotekarz 
R.14: 1947, nr 3-4 , s. 56-59.
		

/p0009_0001.djvu

			PAŃSTWOWY INSTYTUT KSIĄŻKI PO 60 LATACH 
343 
byłyby prace badawcze, dotyczące systematyki, historii i socjologii książek 
i księgozbiorów, następnie prace bibliograficzne, a nadto udoskonalenie  
książki, jako narzędzia akcji kulturalnej, przystosowanie jej do potrzeb czytelnika 
i ustalenia metod wychowawczego działania na społeczeństwo za  
pośrednictwem słowa drukowanego. Potrzeba osobnego Instytutu do prowadzenia prac 
tego rodzaju jest uzasadniona dwoma względami: 
a) Instytut zatrudni pracowników naukowych, którzy będą mogli całą swą 
siłę twórczą, poświęcić omówionym zagadnieniom, 
b) Instytut stanie się punktem ośrodkowym, który będzie programowo 
inicjował i koordynował badania na terenie całego kraju. 
Ośrodek badawczy - pisał dalej Janiczek - stanie się zarazem  
ogólnokrajowym ośrodkiem informacji bibliograficznej, informującym ludzi nauki 
o tym, jakie istnieją materiały piśmiennicze i gdzie są one do znalezienia. 
W stosunku do władz byłby Instytut generalnym biurem planowania 
w zakresie spraw książki. Wobec bibliotek oraz instytucji wydawniczo-księ- 
garskich byłby poradnią, która niesie pomoc praktyczną w zakresie ich  
organizacji, wpływa na program wydawniczy, przygotowuje i wykonywa  
centralnie urządzenia i pomoce techniczne, przez co ułatwia ich służbę dla  
czytelnika" (Janiczek, 1946, s. 11). 
Powołanie Państwowego Instytutu Książki było ważnym aktem  
prawnym dotyczącym spraw książki i bibliotek po II wojnie światowej. Obok tak 
szeroko zakrojonych zadań wobec ludzi nauki, czytelników, wobec władzy 
i całego bibliotekarstwa, Instytut miał także przyjąć jako swoją część  
składową Oddział Dawnej Książki (Janiczek, 1946, s. 11). Pomyślany był jako 
placówka naukowo-badawczą, ogólnokrajowy ośrodek dokumentacji i badań, 
ale także instytucja mająca planować i prowadzić poradnictwo w zakresie 
szeroko pojętych spraw książki i zagadnień pokrewnych. Wobec ogromnych 
trudności ze znalezieniem odpowiedniej siedziby w Warszawie, PIK rozpoczął 
działalność we wrześniu 1946 r. w Łodzi, w lokalu użyczonym przez Rektora 
Uniwersytetu, w sąsiedztwie Biblioteki Uniwersyteckiej i Zakładu Księgo- 
znawczego Uniwersytetu Łódzkiego. 
Szczegółowy program prac PIK-u, autorstwa Adama Łysakowskiego 
mianowanego na stanowisko dyrektora Instytutu, został ogłoszony jako 
„Komunikat PIK" nr 1 (6.11.1946 r.) i opublikowany w nr 11/12  
„Bibliotekarza" z 1946 r. w artykule pt. Pierwsze wieści o Państwowym Instytucie 
Książki. Był także rozesłany do ok. 1000 instytucji i osób w kraju i za granicą. 
Program PIK-u przedstawiał się następująco: 
„1. Dokumentacja bibliologiczna; utworzenie centralnej biblioteki księgo- 
znawczej oraz muzeum książki i bibliotekarstwa; opracowanie katalogu  
zbiorowego dzieł bibliologicznych posiadanych przez biblioteki polskie. 
2. Podejmowanie, inicjowanie oraz ogłaszanie zbiorowych i  
jednostkowych prac badawczych we wszystkich dziedzinach nauki o książce, 
a w szczególności studia nad życiem społecznym książki i organizacją  
czytelnictwa. 
3. Stosowanie wyników wiedzy bibliologicznej dla potrzeb praktycznych 
celem udoskonalenia książki jako czynnika kultury umysłowej przez  
planowanie zasad ustroju i działalności bibliotek, pracowni bibliograficznych i  
zakładów wydawniczo-księgarskich; poradnictwo wydawnicze w zakresie  
planu, typów i struktury publikacji; udzielanie porad instrukcyjnych bibliotekom 
każdego rodzaju; rozwijanie zawodowej działalności dydaktycznej (programy 
i pomoce nauczania, kształcenie pracowników).
		

/p0010_0001.djvu

			344 
ARTYKUŁY 
4. Udzielanie informacji bibliograficznych we wszystkich dziedzinach 
piśmiennictwa; sporządzanie i gromadzenie w tym celu źródłowych kartotek; 
opieka nad zbiorami zabytkowymi i specjalnymi w bibliotekach polskich 
(pracownia konserwatorska i fotograficzna); wreszcie — utrzymanie łączności 
z zagranicą w zakresie bibliografii i dokumentacji" (Łysakowski, 1946, 
s.227). 
Adam Łysakowski podkreślał, że powyższe zadania są odmienne od tych, 
jakie mają do spełnienia Naczelna Dyrekcja Bibliotek (czynnik władzy) 
i Rada Książki (czynnik społeczny). Poza współpracą z wymienionymi  
instytucjami, wskazano także na konieczność podjęcia współdziałania z  
instytucjami pokrewnymi, tj. Zakładem Księgoznawstwa i Bibliotekarstwa  
Uniwersytetu Łódzkiego, Instytutem Bibliograficznym Biblioteki Narodowej,  
Związkiem Bibliotekarzy i Archiwistów Polskich, Naczelną Radą Księgarską, 
Wydziałem Książki i Czytelnictwa Ludowego Instytutu Oświaty i Kultury 
(L.I.O.K), Instytutem Badania Czytelnictwa w wydawnictwie „Czytelnik". 
Łysakowski stwierdzał także, że celem PIK-u jest „nie tylko wykonywać 
wymienione zadania bezpośrednio własnymi siłami, ale również — planować 
i ogniskować, uzgadniać i popierać zamierzenia i prace bibliologiczne i  
bibliograficzne, podejmowane w bibliotekach, pracowniach bibliograficznych,  
zakładach naukowych i społecznych na obszarze całego państwa, a nadto  
powierzać wykonanie oznaczonych prac poszczególnym osobom jako  
współpracownikom Instytutu i tworzyć w razie potrzeby komisje dla opracowania 
określonych zagadnień" (Łysakowski, 1946, s. 228). 
Tak nakreślonym zadaniom PIK-u odpowiadała struktura organizacyjna 
Instytutu składającego się z czterech wydziałów, których kolejność, jak się 
wydaje, odpowiadała wyznaczonym priorytetom działalności (Dembowska, 
red.,1993, s. 86-87): 
I. Dokumentacji — kierowany przez mgr Marię Dembowską 
II. Prac Badawczych - kierowany przez dr Helenę Hleb-Koszańską 
III. Prac Stosowanych - kierowany przez mgr. Witolda Nowodworskiego 
IV. Wydawnictw - kierowany przez mgr Janinę Gruszecką. 
Prace wydziału pierwszego6 miały na celu zbudowanie warsztatu  
naukowego dla prac badawczych i stosowanych w zakresie nauki o książce.  
Warsztat ten miały tworzyć: 
1. Centralna Biblioteka Księgoznawcza. 
2. Zespół tek i kartotek dokumentacyjnych, który obejmował: wycinki 
prasowe dotyczące książki i bibliotek oraz recenzje dzieł literatury  
współczesnej; teki dokumentacyjne dotyczące organizacji i działalności bibliotek i  
instytucji związanych z książką; kartoteki współczesnych bibliotek, wydawców, 
księgarzy, drukarń; materiały biobibliograficzne dotyczące współczesnych 
bibliotekarzy i archiwistów; materiały do słownika historycznego  
pracowników książki; zestawienie źródeł i piśmiennictwa znajdującego się w  
bibliotekach i archiwach polskich z zakresu wybranych dyscyplin naukowych  
(rozpoczęto od historii). 
3. Centralny katalog dzieł bibliologicznych, który zawierał karty dzieł 
znajdujących się w 56 bibliotekach. 
4. Kartoteki bibliograficzne, zawierające materiały z zakresu bibliografii 
bibliografii i nauki o książce, zestawienie polskich wydawnictw powojennych 
6 Szczegółowo prace wszystkich wydziałów omawia w swoim artykule M. Dembowska (Dembowska, 
1971).
		

/p0011_0001.djvu

			PAŃSTWOWY INSTYTUT KSIĄŻKI PO 60 LATACH 
345 
(książek i czasopism) wykonywane dla potrzeb planowania wydawniczego na 
zlecenie NDB oraz wykaz polskich bibliografii specjalnych. 
5. Bibliografia Bibliografii i Nauki o Książce jako kontynuacja  
przedwojennej Bibliografii Bibliografii, Bibliotekarstwa i Bibliofilstwa. 
6. Muzeum Książki i Bibliotekarstwa. 
Wydział Prac Badawczych koncentrował się przede wszystkim wokół 
problematyki czytelniczej, ale reprezentowana była także problematyka bi- 
bliologiczna, teoria i metodyka bibliografii specjalnych, zagadnienia związane 
ze szkolnictwem bibliotekarskim i księgarskim. Oprócz prac badawczych 
własnych PIK dążył do organizowania badań zespołowych, czego wyrazem 
może być m. in. Komunikat 15. Komisje w zakresie nauki o książce 
(z 11.12.1948 г.). 
Wydział Prac Stosowanych zajmował się głównie pracami  
normalizacyjnymi w zakresie bibliotekarstwa i bibliografii oraz organizacji sieci bibliotek 
naukowych i ośrodków dokumentacji. Organizował także konferencje i kursy 
dokształcające dla bibliotekarzy i księgarzy, udzielał porad w zakresie  
organizacji pracy bibliotecznej, pełnił funkcje ośrodka informacji bibliograficznej, 
współpracując z wieloma instytucjami w kraju i za granicą. 
Państwowy Instytut Książki zatrudniał 17 osób, korzystał z niezbyt  
wysokiego budżetu, borykał się z brakiem odpowiednich pomieszczeń. Nie miał też 
statutu, którego mimo istniejących projektów i stałych zabiegów dyrektora 
Łysakowskiego nie udało się zatwierdzić. Działalność PIK-u została  
zawieszona w połowie września 1949 г., a rozporządzenie Rady Ministrów „w sprawie 
zniesienia Państwowego Instytutu Książki" ukazało się w połowie marca 
1950 r.7 Przekazywało ono zadania PIK-u Instytutowi Badań Literackich, 
Bibliotece Narodowej oraz Ministerstwu Oświaty (Naczelna Dyrekcja  
Bibliotek). 
Działalność PIK-u znajdowała odzwierciedlenie w prasie fachowej lat 
1945-1949. W „Bibliotekarzu" (1946, nr 11/12) Adam Łysakowski  
opublikował wspomniany już artykuł Pierwsze wieści o Państwowym Instytucie 
Książki (Łysakowski, 1946), w którym przedstawił dokładnie drogi prawne 
zmierzające do powołania Instytutu, jego podstawowe założenia, działalność 
oraz plany na przyszłość. Podobny charakter miał artykuł Toki wyniki prac 
Instytutu 1946/1947 zamieszczony w „Biuletynie Państwowego Instytutu 
Książki" (t. 1 nr 1 1947, s. 1-6). Artykuły autorstwa pracowników PIK, 
przede wszystkim Łysakowskiego i M. Dembowskiej [Wodzinowskiej]  
ukazywały się na łamach czasopism naukowych, takich jak: „Nauka Polska" 
(Wodzinowska, 1947a), „Zycie Nauki" (Dembowska, 1947). Były też pisane 
przez innych autorów w czasopismach społeczno-kulturalnych, jak: „Prasa 
Polska" (Poznański, 1948), „Oświata i Kultura" (Prace Państwowego..., 
1948), „ZiemiaPomorska" (Współpracabibliotek..., 1947). 
Po 1949 r. w piśmiennictwie fachowym nie znajdujemy informacji o PIK-u. 
Pewne, niewielkie wzmianki znaleźć można w opracowaniach ogólnych  
dotyczących bibliotekarstwa, bibliografii lub czytelnictwa okresu pierwszych lat 
powojennych. Wymienić tu należy m.in. artykuły Jana Baumgarta (Baum- 
gart, 1970), Marka Skwarnickiego (Skwarnicki, 1961), Aliny Wajdy  
(Wajda, 1983) oraz opracowanie Stanisława Kondka (Kondek, 1999)  
zajmującego się obiegiem książki w Polsce w latach 1948-1955. Wzmianki o PIK-u 
znajdujemy także w kontekście omawiania działalności bibliograficznej 
7Dz.U.Nr7,poz. 65.
		

/p0012_0001.djvu

			346 
ARTYKUŁY 
w okresie powojennym. Zamieszczali je w swoich opracowaniach m.in. Józef 
Korpala (Korpała, 1969), Marta Skalska-Zlat (Skalska-Zlat, 2002),  
Jadwiga Sadowska (Sadowska, 2003). 
Najpełniejsze informacje o PIK-u znaleźć można w monograficznym  
wydaniu „Przeglądu Bibliotecznego" z 1971 r. (z. 1-4) poświęconym pamięci 
Adama Łysakowskiego w 20. rocznicę śmierci. Na szczególną uwagę  
zasługuje artykuł Marii Dembowskiej (Dembowska, 1971), w którym przedstawiła 
genezę Instytutu i jego działalność. Zwróciła także uwagę na instytucje, które 
przejęły spuściznę PIK-u. Jest to najpełniejsze do tej pory opracowanie  
dotyczące Instytutu. Uzupełnieniem tego artykułu jest Sprawozdanie  
Państwowego Instytutu Książki (1946-1949) autorstwa Adama Łysakowskiego,  
przygotowane do druku także przez M. Dembowską w 1993 r. (Dembowska, 
red., 1993). 
Interesującym materiałem źródłowym jest korespondencja Adama  
Łysakowskiego z Marianem Łodyńskim i Heleną Hleb-Koszańską oraz listy  
Józefa Grycza do Łysakowskiego (Dembowska, red., 1995). We wszystkich  
opracowaniach i dokumentach wiele uwagi poświęca się zadaniom PIK-u. Brak 
jednak wyjaśnienia powodów likwidacji Instytutu, charakterystyki relacji 
PIK-u z innymi instytucjami w kraju (zwłaszcza z NDB) i za granicą (np. 
z FID, którego PIK był członkiem). Dokumenty wskazują wręcz na pewne 
świadome niedomówienia. 
O PIK-u mówi się najczęściej przy okazji historii Instytutu  
Bibliograficznego. Przypomnijmy, że nie było jednomyślności co do koncepcji i zadań  
Instytutu Bibliograficznego, jeszcze przed jego powstaniem. I tak, Stefan Vrtel- 
Wierczyński zakładał oddzielenie urzędowej rejestracji bibliograficznej od 
Biblioteki Narodowej. Uważał, że powinna się tym zająć instytucja  
państwowa, która potrafiłaby stworzyć własną sieć biur bibliograficznych i która  
podlegałaby Ministerstwu Oświaty. Inaczej zakres działań Instytutu  
Bibliograficznego widział Stefan Demby, który w 1919 r. jako naczelnik Wydziału 
Bibliotek Państwowych zmierzał do „zespolenia bibliografii narodowej 
z przyszłą Biblioteką Narodową" (Cybulski, 1978, s. 80). Rozporządzenie  
prezydenta Rzeczypospolitej z 24 lutego 1928 г., powołujące Bibliotekę  
Narodową połączyło z nią Instytut Bibliograficzny, który miał inicjować i  
prowadzić prace nad urzędową bibliografią narodową opartą na egzemplarzu  
obowiązkowym. Na pograniczu tych koncepcji, jak przypomina Radosław 
Cybulski, pojawiła się myśl oddzielenia teorii od praktyki bibliograficznej. 
„W pierwszym etapie rozwoju bibliografii w Polsce Ludowej nastąpił rozdział 
pól zainteresowań między Instytut Bibliograficzny, któremu wyznaczono  
zadanie rejestracji i wydawania spisów bibliograficznych, a Państwowy  
Instytut Książki, działający w Łodzi w latach 1946-1949, który zorganizował 
warsztat naukowo-badawczy w zakresie bibliografii i zajmował się  
problemami metodycznymi oraz koordynacją prac bibliograficznych w skali krajowej" 
(Cybulski, 1978, s. 81). 
Elżbieta Słodkowska, autorka obszernego opracowania na temat  
Instytutu Bibliograficznego8, również nawiązuje do PIK-u. Stwierdza, że placówka 
ta „pomyślana jako zakład naukowy w zakresie prac bibliologicznych, miała 
8 Zob. Słodkowska, 1964. Należy uznać, że opinia wyrażona przez Słodkowską była również opinią 
Heleny Hleb-Koszańskiej i Marii Dembowskiej, które były pracowniczkami PIK-u, a następnie Instytutu 
Bibliograficznego, a także redaktorkami tekstu Słodkowskiej zamieszczonego w ostatnim numerze  
„Biuletynu Instytutu Bibliograficznego". Wiadomo, że tekst ten był gruntownie dyskutowany z H.  
Hleb-Koszańską i zaakceptowany przez nią.
		

/p0013_0001.djvu

			PAŃSTWOWY INSTYTUT KSIĄŻKI PO 60 LATACH 
347 
też zająć się w określonym stopniu zagadnieniami bibliograficznymi", ale że 
unikać powinna „[...] wkraczania w kompetencje istniejącego nadal IB BN" 
(Słodkowska, 1964, s. 302). W efekcie porozumienia z Dyrekcją Biblioteki 
Narodowej ustalono, że PIK będzie zajmował się sprawami związanymi 
z zagadnieniami bibliologicznymi i koordynacją prac bibliograficznych, a IB 
będzie prowadził ogólnopolską bibliografię bieżącą i retrospektywną. Autorka 
zauważa, że „prace bibliograficzne PIK, obejmujące badania teoretyczne, 
sporządzanie bibliografii księgoznawczych i koordynację bibliografii  
specjalnych nie zostały wydzielone organizacyjnie, ale były prowadzone przez 
wszystkie jego wydziały [...]" (Słodkowska, 1964, s. 306). Autorka  
potwierdza ważność działań prowadzonych w PIK-u: „Prace PIK w zakresie  
koordynacji bibliografii specjalnej, prac teoretyczno-metodycznych i  
dokumentacyjnych miały ogromne znaczenie ze względu na panującą ówcześnie dowolność 
w metodach bibliograficznych, a niekiedy i ze względu na zupełną  
nieporadność w opracowaniu wszelkiego rodzaju spisów bibliograficznych. Specjalne 
znaczenie mają prace PIK w zakresie ustalania pojęć i terminów  
bibliograficznych, a zwłaszcza prace dotyczące klasyfikacji typów bibliografii i zasad 
poprawnej kompozycji spisu bibliograficznego" (Słodkowska, 1964, s. 309). 
Podsumowując działalność Państwowego Instytutu Książki, E.  
Słodkowska do najważniejszych zaliczyła (Słodkowska, 1964, s. 306-309): założenie 
Centralnego Katalogu Dzieł Bibliologicznych; założenie rejestracyjnej  
Kartoteki Bibliografii i Nauki o Książce; przystąpienie do opracowywania i  
wydawania Bibliografii Bibliografii i Nauki o Książce ; roztoczenie opieki nad 
pracami bibliograficznymi; podjęcie prac nad koordynacją i normalizacją 
prac bibliograficznych; prace w zakresie metodyki bibliograficznej; prace  
dokumentacyjne, do których w szczególności należeć miało: gromadzenie 
i opracowanie wycinków prasowych w zakresie bibliologii, prowadzenie tek 
dokumentacyjnych z materiałami dotyczącymi bibliotek i instytucji  
księgoznawczych, stworzenie specjalistycznego księgozbioru bibliologicznego, 
zwłaszcza katalogów księgarskich i wydawniczych. 
Celowe wydaje się zatem ponowne przeanalizowanie wszystkich  
dokumentów, które pozostały po działalności PIK-u. Są to wydawane przez PIK 
„Komunikaty" oraz artykuły publikowane na łamach „Biuletynu  
Państwowego Instytutu Książki". Dodatkowo, wobec stwierdzenia Słodkowskiej, że 
działalność PIK spotykała się z „brakiem zrozumienia w społeczeństwie", 
konieczne byłyby badania zmierzające do wyjaśnienia tej kwestii. Być może 
odpowiedzi należy szukać na łamach prasy fachowej z lat 1946-1952, w  
korespondencji, w materiałach archiwalnych pozostałych po działalności urzędów 
i organizacji związanych z PIK-iem (np. Naczelnej Dyrekcji Bibliotek). 
Niewątpliwie badanie spraw PIK-u musi być połączone z badaniem  
działalności osób z nim związanych. Najpełniejszego opracowania, choć ciągle 
jeszcze niekompletnego, doczekał się Adam Łysakowski (Adam  
Łysakowski..., 2003). Z całą pewnością był on głównym „budowniczym" koncepcji 
PIK-u jako naukowej placówki bibliologicznej. Interesującym problemem 
badawczym byłoby więc spojrzenie na działalność naukowo-badawczą 
PIK-u, w szczególności na bibliologię, bibliografię, czytelnictwo i  
bibliotekarstwo, przez pryzmat zainteresowań Łysakowskiego teoretycznymi pracami 
Paula Otleta i Ladislava Zivnego, którego pracę przetłumaczył i wydał pod 
tytułem Bibliografia i bibliologja. Pojęcie, przedmiot, rozwój. Przekład z  
czeskiego przerobił i uzupełnił [...]. Wiele wskazuje na to, że poglądy obydwu 
bibliologów były bliskie Łysakowskiemu, a zatem można sądzić, że PIK reali-
		

/p0014_0001.djvu

			348 
ARTYKUŁY 
zował koncepcję nauki o książce przyjętą w europejskim środowisku  
naukowym. Łysakowski uzupełnił książkę Zivnego o informacje dotyczące  
bibliografii w Polsce, a także dokonał w pewnym stopniu swojej interpretacji tekstu 
czeskiego autora. Marian Łodyński w liście do Łysakowskiego pisał o niej 
z uznaniem: „Niezmiernie jestem Panu zobowiązany za egzemplarz Zivnego. 
Jak z przejrzenia można wnioskować, trudno rozeznać, gdzie się kończy dzieło 
Zivnego, a zaczyna Pańska praca. Musiał się Pan diablo przy tym namozolić" 
(Dembowska, red., 1995, s. 110). Dalsze dociekania badawcze  
Łysakowskiego, o których szerzej pisze Krzysztof Migoń (Migoń, 2003, s. 43-52),  
skrystalizowały się właśnie w okresie prowadzenia przez niego Państwowego  
Instytutu Książki. Autor stwierdza: „Wskazuje na to kształtowany przezeń  
[Łysakowskiego] program działań Instytutu i rzeczywisty dorobek praktyczny 
i badawczy tej placówki. W wydanym przez Marię Dembowską w 1993 r. 
sprawozdaniu PIK obejmującym całość jego działalności w latach 1946-1949 
znajdujemy wprawdzie zaledwie wzmiankę explicite o pracach teoretycznych 
[...], ale przecież cały ten Instytut powstał z ducha integracji wiedzy o książce 
w jednej placówce naukowej, i zarówno jego struktura, jak i funkcjonowanie 
były głęboko umotywowane teoretycznymi koncepcjami bibliologii" (Migoń, 
2003, s. 46-47). Trudno nie zgodzić się ze stwierdzeniem autora: „Osobowość 
i stanowisko teoretyczne Łysakowskiego tak dominowały w PIK, że nie  
pomylimy się chyba, przypisując jemu właśnie ogłaszane przez Instytut  
projekty i schematy [...]" (Migoń, 2003, s. 47). Analiza działalności PIK z tego 
punktu widzenia wydaje się być niezwykle ważna. 
Bezpośredni związek PIK z koncepcją bibliologii w ujęciu Łysakowskiego 
każe poszukiwać genezy Instytutu w dyskusjach nad kształtem  
bibliotekarstwa polskiego okresu międzywojennego, jak również w dyskusjach nad 
nauką o książce. Wskazuje na to Zofia Gaca-Dąbrowska w pracy  
Bibliotekarstwo II Rzeczypospolitej. Zarys problemów organizacyjnych i  
badawczych (Wrocław 1983). W rozdziale zatytułowanym Nauka o bibliotece  
autorka pisze o nowych podówczas kierunkach badań i metodach badawczych 
oraz o organizacji działalności naukowej. Wśród wielu niezwykle ważnych 
kwestii stwierdza także: „Jeszcze na III Zjeździe Bibliotekarzy Polskich  
[Wilno, 26-28.06.1932 г.] zapadła uchwała (na wniosek Radlińskiej) założenia 
przy Związku Bibliotekarzy Polskich instytutu badań czytelnictwa [...]. Do 
projektu wrócono dopiero w 1938 r. z inicjatywy Wandy Dąbrowskiej na 
konferencji poświęconej sprawie utworzenia Społecznego Funduszu  
Wydawniczego. Postanowiono wówczas, że zostanie zorganizowany samodzielny  
Instytut Książki i Czytelnictwa, a program jego działania miał być następujący: 
«Działalność instytucji rozwijać się winna w 3 kierunkach: 1. wydawniczym 
(podejmowanie nowych wydawnictw, koordynacja zamierzeń  
wydawniczych, popieranie wydawnictw nadających się do masowego  
rozpowszechniania za pośrednictwem bibliotek oświatowych); 2. instruktorskim (szkolenie 
bibliotekarzy, akcja poradnictwa, rozbudowa akcji dotychczasowej Poradni 
ZBP); 3. naukowo-badawczym w zakresie czytelnictwa i bibliologii».  
Rozpoczęte prace nad organizacją tej placówki przerwały działania wojenne. Po 
wojnie jej koncepcja znalazła wyraz w Państwowym Instytucie Książki" 
(Gaca-Dąbrowska, 1983, s. 236). Adam Łysakowski w cytowanym już  
artykule Pierwsze wieści o Państwowym Instytucie Książki (Łysakowski, 1946, 
s. 226-229) wskazuje, że idea Instytutu wyrosła z dyskusji, która toczyła się 
na kolejnych Zjazdach Bibliotekarzy Polskich wokół koncepcji Instytutu  
Bibliograficznego i zakładu naukowego, w którym prace z zakresu teorii książki
		

/p0015_0001.djvu

			PAŃSTWOWY INSTYTUT KSIĄŻKI PO 60 LATACH 349 
przybrałyby formy organizacyjne. „Później (1936) - pisał - wysunięto w  
piśmiennictwie projekt zorganizowania ogólnopolskiej centrali bibliotekarskiej, 
a w niej niektóre sekcje -jak naukowo-badawczą, informacyjna,  
wydawnicza - miały charakter odpowiadający idei Instytutu Książki. Wreszcie  
Związek Bibliotekarzy Polskich powziął w r. 1938 myśl zorganizowania Instytutu 
Książki i Czytelnictwa, zamierzając przekształcić działającą od roku 1929 
Poradnię Biblioteczną, która faktycznie wykonywała pewne czynności  
bibliograficzne i instrukcyjne, należące do zakresu badań zakładu bibliologicznego" 
(Łysakowski, 1946, s. 226). 
Zmierzając do monograficznego opracowania działalności PIK-u, należy 
dążyć do wskazania wszystkich wątków mogących wyjaśnić rodowód  
Instytutu, wszystkich problemów organizacyjnych i koncepcyjnych jeszcze z okresu 
międzywojennego, które wskazywały na potrzebę powołania do życia  
instytucji typu PIK. Najwybitniejsi bibliotekarze polscy dyskutowali te kwestie, 
widząc dla Instytutu różną lokalizację - przy Instytucie Bibliograficznym lub 
obok niego - ale sama idea pozostawała bezsporna (zob. Dembowska, red., 
1995). Baczne przyjrzenie się tym dyskusjom na forum Związku  
Bibliotekarzy Polskich, w piśmiennictwie fachowym i w prywatnej korespondencji jest 
nieodzowne dla wyjaśnienia wszystkich problemów związanych z PIK.  
Należy także podjąć próbę zobaczenia PIK na tle instytutów naukowych za  
granicą zajmujących się książką. Jaki wpływ na koncepcję PIK-u miała  
działalność Międzynarodowego Instytutu Bibliograficznego w Brukseli? 
Działalność PIK została zawieszona w połowie września 1949 г., a w  
marcu 1950 r. w Dzienniku Ustaw Nr 7, poz. 65 ukazało się rozporządzenie Rady 
Ministrów „w sprawie zniesienia Państwowego Instytutu Książki".  
Chronologicznie poprzedziła je konferencja bibliograficzna, która odbyła się w  
Bibliotece Narodowej 18 czerwca 1949 r. i w znacznym stopniu poświęcona była 
reorganizacji Instytutu Bibliograficznego. Zarówno referat J. Baumgarta 
Obecny stan bibliografii i zagadnienia bibliograficzne w Polsce (organizacja, 
metody, tematyka i zasięg zagadnienia) oraz przewidywane drogi rozwoju 
tego zagadnienia w najbliższej przyszłości (Baumgart, 1974), jak też koreferat 
S. Vrtela-Wierczynskiego, wystąpienie Witolda Nowodworskiego (Wszech- 
związkowa Izba Książki) i Wandy Michalskiej {O katalogu centralnym 
w ZSRR) mogą być dziś odczytywane jako sygnały nadchodzących zmian 
w ogólnej polityce państwa, a co za tym idzie - również w polityce  
bibliotecznej. Dziś wydaje się rzeczą konieczną ponowne przeanalizowanie tych  
tekstów i ich interpretacja w kontekście dostępnych źródeł. Zanim się to jednak 
stanie, bez większego błędu powiedzieć przecież można, że konferencja  
czerwcowa była początkiem końca PIK i „zasadniczej reorganizacji Instytutu  
Bibliograficznego Biblioteki Narodowej, która rozpoczęła się na większą skalę 
w chwili przeniesienia części personelu i prac Państwowego Instytutu Książki 
do Warszawy oraz objęcia stanowiska dyrektora Instytutu Bibliograficznego 
BN przez Adama Łysakowskiego [...]" (Baumgart, 1974, s. 109).  
Dyrektorem Biblioteki Narodowej był wówczas Władysław Bieńkowski. Jego osoba 
budzi wiele sprzecznych opinii (Migoń, 2003, s. 49; Chamerska, 1995, s. 135, 
138, 155; Muszyńska, 1995, s.100-101; Piętka, 1995, s. 213). Wyjaśnienie 
jego roli w likwidacji PIK-u i reorganizacji IB BN, którą powierzył przecież 
byłemu już dyrektorowi PIK - wydaje się być sprawą niezmiernie ważną. 
O likwidacji PIK-u dwie byłe pracownice Instytutu i wieloletnie  
współpracowniczki Łysakowskiego wypowiedziały się dość zdawkowo. Helena Hleb- 
Koszańska stwierdziła: „Przedwczesne byłoby badanie, jakie dyskusje toczy-
		

/p0016_0001.djvu

			350 
ARTYKUŁY 
ły się około jego [PIK-u] losów" (Hleb-Koszańska, 1971, s. 39), a M.  
Dembowska stawiała pytanie: „Jakie były motywy i przyczyny tej decyzji  
przerywającej istnienie Instytutu?" i odpowiadała na nie w podobnym tonie:  
„Wydaje się, że za wcześnie jeszcze na pełne i obiektywne wyjaśnienie tej sprawy" 
(Dembowska, 1971, s. 96). 
W 1990 r. Andrzej Mężyński w publikacji na temat białych plam w  
powojennej historii polskiego bibliotekarstwa (Mężyński, 1990) napisał:  
„Najwięcej zagadek niesie ze sobą okres nazwany umownie stalinowskim [...]" i dalej 
w odniesieniu do bibliotekarstwa „[...] spróbujmy postawić pytania o jego 
genezę, zakres i czas trwania". Stwierdził także: „Nie było dziełem  
przypadku, że podobne kłopoty [mowa o Naczelnej Dyrekcji Bibliotek, którą 
31.10.1951 roku zastąpił Centralny Zarząd Bibliotek] zaczęła przeżywać 
w tym okresie instytucja powstała również z ducha Dekretu - Państwowy  
Instytut Książki [...]". Zapoczątkowana w latach dziewięćdziesiątych nowa 
rzeczywistość polityczna, otwarcie dla badaczy wielu archiwów, w tym dostęp 
do dokumentów znajdujących się w Archiwum Akt Nowych, daje nadzieje na 
rozwiązanie i tej sprawy. Na wyjaśnienie czeka także ocena konferencji  
krynickiej z 1951 г., której przebieg i postanowienia końcowe mogą przynieść 
ważne i interesujące ustalenia także w kwestii likwidacji Państwowego  
Instytutu Książki. Jeszcze raz przytoczmy słowa Mężyńskiego: „Zarysowane wyżej 
pole stalinowskich deformacji w polskim bibliotekarstwie można  
prawdopodobnie rozszerzyć i pogłębić, a także wskazać i inne godne analizy obszary. 
Na odpowiedź czeka zasadnicze pytanie o skutki, jakie wywarły wspomniane 
operacje ideologiczne na «żywym ciele bibliotek». Inaczej -jakie rzeczywiste 
koszty poniosło wtedy polskie bibliotekarstwo" (Mężyński, 1990, s. 23).  
Należy żywić nadzieję, że podjęte badania dotyczące działalności PIK wpisują 
się w tak zakreślone pole dociekań. 
W kręgu problematyki badawczej pozostają jeszcze dwie sprawy. 
Pierwszą z nich jest zagadnienie kontynuacji dokonań PIK. Zarządzenie 
„w sprawie zniesienia Państwowego Instytutu Książki" przekazywało jego  
zadania Instytutowi Badań Literackich w zakresie „prowadzenia badań  
naukowych dotyczących książki, bibliotekarstwa i czytelnictwa; gromadzenia, 
opracowania, udostępniania i ogłaszania materiałów naukowych"  
(Dembowska, 1971, s. 97). Bibliotece Narodowej w zakresie „zbierania i udzielania 
źródłowych informacji bibliograficznych we wszystkich dziedzinach  
piśmiennictwa i w zakresie polskich zbiorów bibliotecznych" (Dembowska, 1971, 
s. 97) oraz Ministerstwu Oświaty w zakresie kształcenia sił fachowych jak też 
planowania, uzgadniania i popierania prac dotyczących szeroko rozumianej 
nauki o książce. Najpełniej powierzone zadania były realizowane w Bibliotece 
Narodowej, a w szczególności w IB, do którego przeszły zbiory, kartoteki, 
a przede wszystkim wybitni specjaliści. W ocenie R. Cybulskiego fakt ten 
umożliwił „stworzenie silnego ośrodka skupiającego wysoko  
wykwalifikowanych bibliografów. Pod kierownictwem Adama Łysakowskiego, a później 
Heleny Hleb-Koszańskiej Instytut Bibliograficzny rozwinął szeroką  
działalność, zyskując powszechne uznanie użytkowników" (Cybulski, 1978, s. 82). 
Dokonania i zamierzenia PIK oraz sposób ich realizacji, po jego  
zlikwidowaniu, przez wszystkie wyznaczone do tego instytucje, oczekuje na pełną  
weryfikację. 
Warto więc dokładniej przeanalizować, jak, przez kogo i w jakim stopniu 
realizowane były i są zadania wytyczone lub zainicjowane przez PIK. Na 
pewno mieści się tu działalność takich instytucji, jak: Instytut Bibliograficzny,
		

/p0017_0001.djvu

			PAŃSTWOWY INSTYTUT KSIĄŻKI PO 60 LATACH 
351 
Instytut Książki i Czytelnictwa, Instytut Badań Literackich, Pracownia 
Słownika Pracowników Książki Polskiej. Warto też zastanowić się nad losami 
specjalizacji bibliotek, koordynacji prac bibliograficznych, badań  
czytelniczych, szkolnictwa bibliotekarskiego - bowiem wszystkie te sprawy były 
przedmiotem planów badawczych PIK-u, pomyślanego jako bibliologiczny 
zakład naukowo-badawczy, w którego centrum znajdowała się książka. 
I jeszcze jedna kwestia. Mowa o ludziach związanych z Państwowym  
Instytutem Książki. Interesujące byłoby prześledzenie, w jakim stopniu wizja 
roli książki i bibliotekarstwa nakreślone w PIK oraz przyjęte tam metody 
badawcze zostały przeniesione przez ludzi PIK do bibliotek, w których  
przyszło im pracować. W wyniku likwidacji PIK do Biblioteki Narodowej  
przeszli: Adam Łysakowski, Helena Hleb-Koszańska, Maria Dembowska,  
Janina Czerniatowicz i Janina Gruszecka, nieco później także Pelagia Girwiców- 
na. Jak już wspomniano, Adam Łysakowski, wybitny bibliotekarz, bibliograf 
i bibliolog, twórca i dyrektor PIK, doczekał się wielu opracowań (Adam 
Łysakowski..., 2003). Helena Hleb-Koszańska nieoficjalnie pełniła  
obowiązki zastępcy dyrektora PIK, była kierownikiem Wydziału Prac Badawczych, 
prowadziła sprawy związane ze współpracą zagraniczną PIK-u oraz przy 
współpracy Kseni Kostenicz, sprawy Bibliotekarskiej Komisji  
Normalizacyjnej. Ojej działalności w PIK mamy pełniejszy obraz dzięki artykułowi 
M. Dembowskiej pt. Helena Hleb-Koszańska w Państwowym Instytucie 
Książki i jej niepublikowana praca o rękopisach w bibliografii (Dembowska, 
1988). Dalsze losy, działalność na stanowisku kierownika IB oraz jej  
dokonania naukowe zostały przybliżone czytelnikom dzięki materiałom z sesji  
zorganizowanej w Bibliotece Narodowej w setną rocznicę urodzin (Helena Hleb- 
Koszańska..., 2003). 
Sporo wiemy o Marii Dembowskiej, której praca zawodowa, naukowa 
i dydaktyczna, w tym także w zespole PIK, została uhonorowana księgąjubi- 
leuszową (Sadowska, red., 2007). O pozostałych pracownikach PIK-u wiemy 
stosunkowo niewiele, a przecież „ludzie PIK-u" przenieśli w świat  
bibliotekarski swoją działalnością zawodową, doświadczenie pracy w Instytucie. 
Janina Czerniatowicz - kustosz w Bibliotece Narodowej, organizowała  
katalog centralny piśmiennictwa zagranicznego; Witold Nowodworski, autor  
znakomitej pracy Bibliograficznych ksiąg dwoje Joachima Lelewela. Studium 
historyczno-bibliograficzne na tle epoki (Wrocław 1959) pracował w  
Bibliotece KUL; Janina Gruszecka - zajmowała się w BN zagadnieniami instruk- 
cyjno-metodycznymi w IKiCz; Pelagia Girwicówna pracowała w Zakładzie 
„Przewodnika Bibliograficznego", Krystyna Pieńkowska pozostała w  
Bibliotece Uniwersyteckiej w Łodzi, Wiesław Mincer pracował w bibliotekach 
Torunia. O innych: Kseni Kostenicz, Krystynie Suffczyńskiej, Zofii  
Makowieckiej, Marii Michaleckiej, Halinie Spiszównie - nie wiemy nic. Co działo 
się z pracownikami Państwowego Instytutu Książki po wrześniu 1949 г.? 
Także i to pytanie czeka na odpowiedź. 
BIBLIOGRAFIA 
Adam Łysakowski - bibliotekarz, bibliograf, bibliolog. Materiały z Sesji Jubileuszowej. 
Warszawa, 10 września 2002. (2003). Warszawa: BN. 
Baumgart, Jan ( 1970). Bibliotekarstwo polskie w 25-leciu Polskiej Rzeczypospolitej  
Ludowej. Roczniki Biblioteczne, z. 1-2, s. 365-397. 
Baumgart, Jan (1974). Z dziejów Instytutu Bibliograficznego. U progu reorganizacji prac 
wr. 1949. Biuletyn BibliotekiJagiellońskiej, s. 107-128.
		

/p0018_0001.djvu

			352 
ARTYKUŁY 
Chamerska, Halina (1995). Z moich wspomnień o Bibliotece Narodowej. W:  
Wspomnienia o Bibliotece Narodowej. Opieka edytorska i przedmowa Andrzej Kłossowski.  
Warszawa: BN, s. 108-159. 
Cybulski, Radosław (1978). Instytut Bibliograficzny jako narodowa centrala  
bibliograficzna. Rocznik Biblioteki Narodowej, t. 14, s. 77-85. 
Dembowska, Maria (1947). Rok działalności Państwowego Instytutu Książki. Zycie  
Nauki, nr 23/24, s. 323-327. 
Dembowska, Maria (1971). Państwowy Instytut Książki 1946-1949. Przegląd  
Biblioteczny, z. 1-4, s. 86-97. 
Dembowska, Maria (1988). Helena Hleb-Koszańska w Państwowym Instytucie Książki 
i jej niepublikowana praca o rękopisach w bibliografii. Rocznik Biblioteki Narodowej, 
T. 20, s. 29-39. 
Dembowska, Maria, red. (1993). Karta z historii polskiej bibliologii. Sprawozdanie  
Państwowego Instytutu Książki (1946-1949). Opracowane przez Adama Łysakowskiego. 
Do druku przygotowała i wstępem opatrzyła Maria Dembowska. Rocznik Biblioteki 
Narodowej, R. 26, s. 73-108. 
Dembowska, Maria, red. (1995). Bibliotekarstwo polskie 1925-1951 w świetle  
korespondencji jego współtwórców. Wyboru z listów Adama Łysakowskiego, Mariana Łodyń- 
skiego, Józefa Grycza i Heleny Hleb-Koszańskiej dokonała, wstępem, przypisami 
i indeksem opatrzyła Maria Dembowska. Warszawa: Wydaw. SBP. 
Gaca-Dąbrowska, Zofia (1983). Bibliotekarstwo II Rzeczypospolitej. Zarys problemów 
organizacyjnych i badawczych. Wrocław: Wydaw. UWr. 
Grycz, Józef (1961). Polska polityka biblioteczna w latach powojennych. W: Z zagadnień 
teorii i praktyki bibliotekarskiej. Studia poświęcone pamięci Józefa Grycza. Wrocław: 
Wydaw. Ossolineum, s. 71-88. 
Hleb-Koszańska, Helena (1971). Adam Łysakowski. Zycie i działalność. Przegląd  
Biblioteczny, z. 1-4, s. 5-52. 
Janiczek, Józef ( 1946). Sprawy biblioteczne w ramach Ministerstwa Oświaty. Bibliotekarz, 
nr 1/2 , s. 1-13. 
Knot, Antoni (1947). Polskie prawo biblioteczne. Zbiór przepisów prawnych dotyczących 
biblioteki. Zebrał i wydał dr Antoni Knot [...]. Wrocław-Warszawa: Książnica Atlas. 
Kondek, Stanisław Adam (1999). Papierowa rewolucja. Oficjalny obieg książek w Polsce 
wiatach 1948-1955. Warszawa: BN. 
Korpała, Józef (1969). Dzieje bibliografii w Polsce. Warszawa: SBP. 
Łysakowski, Adam (1946). Pierwsze wieści o Państwowym Instytucie Książki.  
Bibliotekarz, nr 11/12, s. 226-229. 
Mężyński, Andrzej (1990). Bibliotekarstwo polskie 1948-1956. Kłopoty historyków. 
Poradnik Bibliotekarza, z. 1-3, s. 19-23. 
Migoń, Krzysztof (2003). Centralne kategorie bibliologii Adama Łysakowskiego. W: 
Adam Łysakowski —bibliotekarz, bibliograf, bibliolog. Materiały z Sesji Jubileuszowej. 
Warszawa, 10 września 2002. Warszawa: BN, s. 43-52. 
Muszyńska, Krystyna (1995). Z pierwszych lat mojej pracy w Bibliotece Narodowej 
(1945-1949). W: Wspomnienia o Bibliotece Narodowej. Opieka edytorska i  
przedmowa Andrzej Kłossowski. Warszawa: BN, s. 62-107. 
Piętka, Anna (1995). Od stalówki do komputera. W: Wspomnienia o Bibliotece  
Narodowej. Opieka edytorska i przedmowa Andrzej Kłossowski. Warszawa: BN, s. 196-251. 
Polskie prawo biblioteczne. Zbiór przepisów prawnych dotyczących bibliotek (1947). 
Zebrał i wydał dr Antoni Knot dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu. 
Wrocław-Warszawa, s. 26-33. 
Poznański, Marceli (1948). Sprawy prasy w Państwowym Instytucie Książki. Prasa ■ 
Polska, nr 12/13, s. 3-5. 
Prace Państwowego Instytutu Książki w r. 1946/1947 (1948). Oświata i Kultura, nr 1/2, 
s. 67-68. 
Sadowska, Jadwiga (2003). Adam Łysakowski - bibliograf i organizator narodowej centrali 
bibliograficznej. 'W: Adam Łysakowski -bibliotekarz, bibliograf, bibliolog. Materiały 
z Sesji Jubileuszowej. Warszawa, 10 września 2002. Warszawa: BN, s. 27-31. 
Sadowska, Jadwiga, red. (2007). Maria Dembowska. W kręgu bibliografii, bibliotekarstwa 
i informacji naukowej. Księga jubileuszowa w 70-lecie pracy zawodowej. Warszawa: 
BN. 
Skalska-Zlat, Marta (2002). Bibliografia w Polsce 1945-1996. Naukoznawcza analiza 
dyscypliny. Wrocław: Wydaw. UWr.
		

/p0019_0001.djvu

			PAŃSTWOWY INSTYTUT KSIĄŻKI PO 60 LATACH 
353 
Skwarnicki, Marek (1961). Zarys rozwoju koncepcji i organizacji biblioteki narodowej 
w Warszawie (1918-1954). W: Z zagadnień teorii i praktyki bibliotekarskiej. Studia 
poświęcone pamięci Józefa Grycza. Wroclaw: Wydaw. Ossolineum, s. 89-130. 
Słodkowska, Elżbieta ( 1964). Instytut Bibliograficzny w Polsce. Biuletyn Instytutu  
Bibliograficznego, T. 7, nr 4, s. 257-328. 
Wajda, Alina (1983). Metodyka i organizacja czytelnictwa. Warszawa: Państ. Wydaw. 
Naukowe. 
Wodzinowska, Maria (1947a). Państwowy Instytut Książki. Nauka Polska, s. 352-355. 
Wodzinowska, Maria (1947b). Stan bibliotek polskich. Przegląd Biblioteczny, s. 12-23. 
Współpraca bibliotek toruńskich z PIK (1947). Ziemia Pomorska, nr 51, s. 3. 
MAŁGORZATA KORCZYŃSKA-DERKACZ 
Institute of Library and Information Science 
Wroclaw University 
e-mail: mderkacz@liber.ibi.uni.wroc.pl 
PAŃSTWOWY INSTYTUT KSIĄŻKI (THE STATE INSTITUTE OF THE BOOK) 
AFTER 60 YEARS - EVOLUTION OF RESEARCH, PROBLEMS, QUESTIONS 
KEYWORDS: Państwowy Instytut Książki. Adam Łysakowski. Polish librarianship. 
History of Polish librarianship. Book studies in Poland. 
ABSTRACT: The author discusses the program and mission of Państwowy Instytut 
Książki (PIK) concerning book studies, bibliography, documentary activities and works 
about tasks performed in the field of librarianship authored by the director of the Institute 
- Adam Łysakowski. She describes the literature of the subject and analyzes current state 
of knowledge about the Institute. Finally, she points to most important issues requiring 
further detailed studies: the evaluation of scientific and research activity of the Institute 
within the context of the idea of book studies developed by Adam Łysakowski and  
theoretical studies run by European scientific community; the relationships of the Institute with 
other governmental, scientific and social organizations and institutions; the origin and  
circumstances for the dissolution of the Institute; the analysis of the activity of institutions 
continuing the tasks of the Institute; professional history of people related to the Institute 
after its dissolution. 
Artykuł wpłynął do redakcji 13 czerwca 2007 г.
		

/p0020_0001.djvu

			PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 2007 z. 3 
PL ISSN 0033-202X 
BOŻENA JASKOWSKA 
Biblioteka Uniwersytetu Rzeszowskiego 
bjasko@univ.rzeszow.pl 
ADAM DUDCZAK 
Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe 
maneo@man.poznan.pl 
LIBRARY 2.0 - REWOLUCJA I PRZEŁOM, 
CZY KOLEJNY ETAP ROZWOJU 
WSPÓŁCZESNEGO BIBLIOTEKARSTWA? 
Bożena Jaskowska jest absolwentką Instytutu Informacji  
Naukowej i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pracuje 
w Oddziale Informacji Naukowej Biblioteki Uniwersytetu  
Rzeszowskiego oraz przygotowuje się do obrony pracy doktorskiej 
napisanej pod kierunkiem prof. UJ dr hab. Wandy Pindlowej. Jej 
. zainteresowania naukowe koncentrują się wokół problematyki 
ł zarządzania zasobami ludzkimi oraz kapitałem intelektualnym 
\ w służbach informacyjnych i bibliotekach akademickich, a także 
wokół najnowszych trendów w rozwoju komunikacji naukowej 
i î i bibliotekarstwa cyfrowego. Ważniejsze publikacje: Kultura  
organizacyjna wspierająca procesy uczenia się biblioteki  
akademickiej Przegląd Biblioteczny 2005, R. 73, z. 2, s. 176-185;  
Dzielenie się władzą i partnerstwo - czy to możliwe w bibliotece  
akademickiej? W: Biblioteki XXI w. Czy przetrwamy? Materiały 
konferencyjne. Łódź 2006, s. 143-156; Ukryty Internet-jakie 
korzyści mogą mieć z niego naukowcy i praktycy? Zarządzanie 
Zasobami Ludzkimi 2007, nr 1, s. 79-87. 
Adam Dudczak jest absolwentem Politechniki Poznańskiej -  
kierunek: Informatyka, specjalność: Technologie wytwarzania, 
oprogramowanie. Od lipca 2005 r. pracuje jako programista 
w Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym przy 
tworzeniu oprogramowania do budowy bibliotek cyfrowych 
dLibra. 
SŁOWA KLUCZOWE: Web 2.0. Internet drugiej generacji. Konwergencja. Kultura 
uczestnictwa. Komunikacja. Library 2.0. Biblioteki. Biblioteki drugiej generacji.  
Użytkownicy. 
ABSTRAKT: W artykule zaprezentowano koncepcję rozwoju usług informacyjno-biblio- 
tecznych w oparciu o paradygmat Web 2.0. Scharakteryzowano najważniejsze cechy  
biblioteki drugiej generacji (Library 2.0), przedstawiono idee dotyczące przyszłości tego  
zjawiska. Koncepcja Library 2.0 opiera się na kilku podstawowych zasadach, w tym przede 
wszystkim na wykorzystaniu narzędzi Web 2.0 i innych nowoczesnych technologii infor- 
macyjno-komunikacyjnych, szerokim włączeniu użytkowników w kształtowanie usług oraz
		

/p0021_0001.djvu

			LIBRARY 2.0 - REWOLUCJA I PRZEŁOM 
355 
filozofii stałej i permanentnej zmiany. W artykule podjęto próbę nakreślenia rozwoju  
koncepcji Library 2.0 w polskim bibliotekarstwie. Scharakteryzowano projekt rozproszonej 
platformy bibliotek cyfrowych, działających w oparciu o oprogramowanie dLibra, opisano 
zaimplementowane w nim narzędzia Web 2.0, zaproponowano działania, których podjęcie 
pozwoli polskim bibliotekom na realizację koncepcji Library 2.0. 
WPROWADZENIE 
Współczesną rzeczywistość komunikacyjną kształtują nowe technologie. 
Ich ingerencja w sferę społeczną, kulturalną, naukową, także gospodarczą 
i polityczną, jest coraz bardziej widoczna. Działania człowieka na tak wielu 
płaszczyznach stymulowane są przez trzy przenikające się wzajemnie  
zjawiska: konwergencję, kulturę uczestnictwa oraz zbiorową inteligencję (Jenkins, 
2006, s. 9). 
Konwergencja to przepływ treści i informacji pomiędzy różnymi  
platformami medialnymi. Docierają one do odbiorcy, gdy tylko ten wyrazi taką  
gotowość. Konwergencja to również proces zachodzący w umysłach członków 
społeczeństwa informacyjnego. Swoją wiedzę, mającą nadać sens ich życiu, 
budują oni z fragmentów informacji płynących z niezliczonej liczby źródeł. 
Kultura uczestnictwa, charakteryzująca współczesny układ sił  
społecznych i kulturowych, oznacza aktywny udział członków określonej grupy  
społecznej w procesie komunikacji masowej. Dziś nie obowiązuje już klasyczny 
podział na nadawcę oraz odbiorcę informacji. Prawie każdy może być  
zarówno autorem, jak i adresatem komunikatów. Choć dostęp do nowych  
technologii jest jeszcze niekiedy utrudniony, to jednak ich rozwój niesie ze sobąe-wy- 
kluczenie, przyczyniając się tym samym do podziałów w społeczeństwie: 
rodzą się nowe, sieciowe grupy społeczne, np. konsumtariat i netokracja 
(Bard i Soderqvist, 2006). 
Zbiorowa inteligencja dotyczy kolektywnego wykorzystywania informacji 
i wiedzy, jakimi dysponują poszczególne jednostki. Dzięki synergii  
umiejętności intelektualne i wiedza członków danej społeczności są czymś więcej niźli 
tylko ich sumą. To przede wszystkim dzięki zdobyczom technologii, zespołowe 
szukanie rozwiązań i tworzenie nowych znaczeń staje się powszechne i  
dostępne w zasadzie dla wszystkich. 
Zauważyć można, iż triangulacja opisanych trzech koncepcji dokonuje się 
w zjawisku zwanym Web 2.0. Web 2.0 łączy w sobie konwergencję  
komunikacji (w zakresie technologicznym, kulturowym i społecznym), kulturę  
uczestnictwa (dającą wolność wyrażania swych opinii i kształtowania  
rzeczywistości, głównie rzeczywistości medialnej i wirtualnej) oraz zbiorową inteligencję 
i mądrość (sieciowe społeczności wymieniają swe myśli, opinie, dzielą się 
doświadczeniem, szukają nowej filozofii życia). 
WEB 2.0 
Filozofia Web 2.0 (termin wprowadzony przez Tima O'Reillya i Johna 
Battelle'a) zrodziła się na początku obecnego stulecia, zyskała popularność 
po serii konferencji na temat nowych technik internetowych organizowanych 
przez firmę O'Reilly w 2004 i 2005 r. (O'Reilly 2005). W miarę rozwoju  
technologii internetowych zjawisko Internetu drugiej generacji doczekało się wielu 
definicji i interpretacji. Dziś najczęściej rozumie się je jako zbiór założeń doty-
		

/p0022_0001.djvu

			356 
ARTYKUŁY 
czących tworzenia aplikacji zarówno tych bardziej tradycyjnych, które mogą 
działać bez dostępu do Internetu, jak i stron WWW. Opiera się ono na  
interakcji i uczestnictwie użytkowników. 
W 2001 r. Web 2.0 zaczął zastępować tradycyjne dot-comy firm  
oferujących różnego rodzaju usługi w sieci. Zamknięte i statyczne składowiska  
informacji ustępowały miejsca nowym, interaktywnym, demokratycznym 
i otwartym platformom cyfrowym, współtworzonym przez skupione wokół 
nich społeczności internetowe (tzw. społeczności fanowskie). 
W Wikipedii, sztandarowym produkcie Web 2.0, zwrócono uwagę, iż sieć 
drugiej generacji charakteryzuje: 
- sposób jej tworzenia (wykorzystanie dobrze zdefiniowanych, często  
bezpłatnych i sprawdzonych standardów), 
- szybkość działania i sprzężenia zwrotne, 
- architektura partycypacji (wzbudzanie i zwiększanie zaangażowania 
użytkowników), 
- treść tworzona przez całą społeczność, 
- decentralizacja władzy, 
- otwartość (każdy ma dostęp do treści i może ją dowolnie przetwarzać), 
-łatwość użytkowania (Web 2.0, 2007). 
W tabeli 1 zestawiono zaproponowane przez Tima O'Reillyego  
podstawowe cechy różniące sieć pierwszej generacji od drugiej (O'Reilly, 2005). 
Tabela 1 
Różnice między Internetem pierwszej i drugiej generacji 
Web 1.0 
DoubleClick 
mp3.com 
évite 
page views (łączna liczba 
odsłon wszystkich stron 
serwisu) 
screen scraping (technika, 
za pomocą której program 
komputerowy wydobywa 
dane z wyjścia innego 
programu) 
Britannica Online 
prywatne strony WWW 
katalogi stron (taksonomia) 
uwaga przykładana do 
nazwy domeny 
publikowanie, 
udostępnianie 
systemy zarządzania 
zawartością strony 
treść „przywiązana" do 
strony (utrudnione użycie 
zasobów przez inne usługi) 
Web 2.0 
Google AdSense (reklama 
kontekstowa) 
Napster 
upgoing.com 
(idziemy.net, wkrotce.pl) 
cost per click (koszt 
nakłonienia internauty do 
kliknięcia w baner 
reklamowy) 
web service (usługa 
sieciowa) 
Wikipedia 
błogi 
tagowanie (folksonomia) 
uwaga przykładana do 
optymalizacji wyszukiwarek 
partycypacja i uczestnictwo 
wiki (oprogramowania 
umożliwiające wspólną 
pracę wielu użytkowników 
przy tworzeniu zawartości 
strony) 
syndication (abonowanie 
pewnych treści np. w 
formacie RSS) 
Źródło: O'Reilly, 2005; przekład własny.
		

/p0023_0001.djvu

			LIBRARY 2.0 - REWOLUCJA I PRZEŁOM 
357 
Zwięźle i trafnie różnice pomiędzy Web 1.0 a Web 2.0 ujął Paul Miller, 
cytując jednego ze swoich współpracowników lana Davisa: „Web 1.0  
gromadzi ludzi, aby dać im informacje, Web 2.0 gromadzi informacje, by dać je  
ludziom" (Miller, 2007). 
Odwołując się do informacji zawartych w blogu Diona Hinchcliffe'a  
poświęconym fenomenowi Web 2.0, można ustalić cechy produktów  
powstających według filozofii Internetu drugiej generacji. Należą do nich: 
- zachęcanie użytkowników do aktywnego uczestnictwa w tworzeniu  
serwisu i wspólnego dzielenia się informacją i wiedzą (попе o fus is as smart as all 
o fus); 
- dążenie do tego, aby użytkownik mógł wszystko edytować; 
- treść strony powinna być udostępniana w formie przyjaznej dla maszyn 
i łatwej w korzystaniu przez użytkowników (np. RSS, RDF, OAI-PMH, 
OpenURL); w jej tworzeniu trzeba wykorzystywać istniejące komponenty 
w jak najszerszym zakresie; 
- szybkie ładowanie się strony; 
- reputacja: użytkownicy powinni mieć możliwość budowania swojej  
reputacji oraz oceniania innych (ludzie zachowują się o wiele rozsądniej, gdy nie 
występują w sieci anonimowo); 
- tworzenie ułatwień dla użytkowników (możliwość zamieszczania  
zarówno treści długich, jak i proponowanie prostszych metod uczestnictwa, np. 
w postaci tagowania, oceniania i komentowania); 
- możliwość dostosowywania oferowanych treści do indywidualnych  
potrzeb użytkowników (Hinchcliffe, 2006). 
Angielskojęzyczny Internet jest pełen serwisów odnoszących się do filozofii 
Web 2.0. Symbolami Web 2.0 można nazwać takie serwisy, jak: Del.icio.us 
(http://del.icio.us/; serwis oferuje m.in. gromadzenie na zdalnym serwerze 
zakładek stron internetowych, możliwość przydzielania każdej stronie  
dowolnej liczby etykiet oraz udostępnianie innym ulubionych przez siebie stron), 
Digg.com (http://www.digg.com/; daje możliwość oceniania stron), Youtu- 
be.com (http://www.youtube.com/; można umieszczać w nim własne  
materiały audiowizualne), Wikipedia (http://www.wikipedia.org; zawiera ponad 
7 min haseł w 200 wersjach językowych). 
Również i w polskiej wirtualnej przestrzeni można odnaleźć kilka  
ciekawych inicjatyw Web 2.0, пр.: LinkBox.pl, pytamy.pl, spych.pl, abytaniej.pl. 
Aktualna oferta polskiego Web 2.0 jest dostępna m.in. w blogu AntyWeb 
(http://www.antyweb.pl). 
Środowisko bibliotekarskie nie może lekceważyć zjawiska Web 2.0,  
będącego już nie tylko przejawem pasji czy hobby rozwijanego przez grupę  
miłośników nowoczesnych technologii. Internet drugiej generacji, obok wielkiej  
popularności w sferach komunikacji fanowskiej, zmienia oblicze gospodarki,  
polityki oraz — co nas, bibliotekarzy i pracowników informacji, interesuje 
najbardziej - także nauki i kultury. Prestiżowy tygodnik „Time" (2006 Vol. 
176, No. 51, Dec. 25) na człowieka 2006 r. wybrał... internautę. Na okładce 
czasopisma umieszczono ilustrację przedstawiającą człowieka  
przeglądającego się w lustrze i czytającego słowa: „Yes, you. You control the information 
age. Welcome to your word".
		

/p0024_0001.djvu

			358 
ARTYKUŁY 
LIBRARY 2.0 - TEORIA I WIZJA 
Nie ma zgodności w środowisku bibliotekarzy i pracowników informacji co 
do definicji terminu Library 2.0. Przez jednych rozumiany jest on jako model 
lub paradygmat; autorzy niniejszego artykułu bardziej przychylają się do 
opinii tych, którzy traktują go kompleksowo i wieloaspektowo -jako filozofię. 
Nie wdając się w głębsze rozważania terminologiczne, podkreślić należy, iż 
najważniejsze przesłanki koncepcji Library 2.0 nie są pomysłami nowymi 
w bibliotekoznawstwie i informacji naukowej. Przeciwnie - takie postulaty, 
jak eksponowanie roli użytkownika i ukierunkowanie działań na zaspokajanie 
jego potrzeb czytelniczych i informacyjnych formułowane są od dawna.  
Jednak dopiero dziś, dzięki zaawansowanej technologii informatycznej mogą one 
być tak twórczo realizowane. 
Walt Crawford, który dokonał analizy i charakterystyki porównawczej 
najczęściej występujących opinii i teorii na temat Library 2.0, w jej wyniku 
wyróżnił aż 62 punkty widzenia i 7 definicji tego terminu (Crawford, 2006). 
Trudno zatem przyjąć, że Library 2.0 oznacza jakiś spójny program  
działania, należy więc raczej mówić o filozofii Library 2.0, tj. o zespole założeń, opinii 
i hipotez dotyczących przyszłości biblioteki w przestrzeni wirtualnej,  
działającej m.in. w oparciu o wzorce i standardy wypracowane w ramach Web 2.0 
oraz partycypację użytkowników. Library 2.0 to filozofia, której wnikliwa 
analiza być może pozwoli bibliotekarzom realizować swą misję w świecie 
dynamicznych transformacji i zmieniających się potrzeb użytkowników. To 
filozofia ciągłych i zaplanowanych zmian, elastycznych struktur  
organizacyjnych, wykorzystywania narzędzi Web 2.0 oraz partycypacji i  
współuczestnictwa użytkowników w działalności informacyjno-bibliotecznej (Casey, Savasti- 
nuk, 2006). Rdzeń idei Library 2.0 stanowi przekonanie, że efektywnie  
wykorzystując technologie komputerowe użytkownikom należy zapewnić stały 
dostęp do informacji, likwidując bariery geograficzne (przestrzenne), czasowe 
i formalne (prawo, polityka itp.) (Stephens, 2006). Michael Casey twierdzi: 
„Library 2.0 - rzecz jest wciąż o użytkownikach: jak zatrzymać tych, których 
mamy, i jak równocześnie aktywnie poszukiwać tych, którzy aktualnie nie 
korzystają z naszego serwisu" (Casey, 2006). Library 2.0 to zorientowana na 
użytkownika idea oparta na wiedzy, doświadczeniu, współpracy, tworzeniu 
nowych treści oraz budowaniu zaangażowania i motywacji w podejmowanych 
działaniach (Casey, 2007). 
Kształt Library 2.0 tworzą cztery podstawowe elementy: 
- stała i zaplanowana zmiana, 
- partycypacja użytkowników i współpraca z nimi, 
- koncepcja Long Tail (tzw. długiego ogona), 
-wdrażanie nowych technologii (Casey, 2006). 
W Internecie cały czas toczy się dyskusja (nie tylko bibliotekarze biorą 
w niej udział) dotycząca Library 2.0: jej przyszłości i sposobów implementacji 
założeń do codziennej działalności informacyjno-bibliotecznej1. Podkreśla się 
znaczenie koncepcji Long Tail, tj. pewnej statystycznej prawidłowości  
polegającej na tym, że w danej kategorii rynku sumaryczna wartość rynków niszo- 
1 Glos w dyskusjach zabierają m. in. M. Stephens, M. Casey, P. Miller, M. Gorlick, J. Levine, L. B. 
Cohen i in. Zob. m.in.: blogi tych autorów: Michael Stephens http://tametheweb.com/, Michael Casey 
http://www.librarycrunch.com, John Blyberg http://www.blyberg.net/, Thomas Brevik http://liblpo- 
int5.wordpress.com/, Meredith Farkas http://meredith.wolrwater.com/wordpress/index.php, Laura B. 
Cohen http://libblogs.albany.edu/library20 oraz dyskusje toczone na http://www.techsource.ala.org/blog.
		

/p0025_0001.djvu

			LIBRARY 2.0 - REWOLUCJA I PRZEŁOM 
359 
Rysunek 1. Model Library 2.0 
Rysunek 1. Mode) Library 2.0 
Pracownicy L2.0 tworzą 
społeczność rozumiejącą 
technologie 
Integracja ze środowiskami 
nauczania na odległość 
L2.0jest wszędzie 
L2.0 jest dla ludzi 
L2.0 zaprasza użytkowników do 
współuczestnictwa i współpracy 
Integracja zmian na wszystkich 
poziomach procedur bibliotecznych 
..Użytkownik jest najważniejszy" 
- Technologia 
- .Long Tail" 
Możliwość łatwego użycia treści w innym kontekście 
Elastyczne i modułowe oprogramowanie 
Ciągłe dążenie do poprawy jakości usług 
Wykorzystanie narzędzi Web 2.0 
Otwarte standardy 
OPAC 
- wyszukiwanie rozproszone 
- RSS wykorzystywany w katalogowaniu 
i w wynikach wyszukiwania 
- tagowanie rekordów 
- recenzje użytkowników 
Tradycyjna biblioteka - dużo 
ma miejsca dla współpracy 
i rozmowy; oferowanie 
mobilnych usług: 
IM (instant messaging) 
L2.0 wykorzystuje 
elastyczne systemy 
L2.0, która: 
spełnia potrzeby 
- doradza 
- uczy 
- gromadzi 
łączy 
organizuje 
L2 0 bez barier 
Odbiorca treści 
przekształca się 
w ich nadawcę 
Zródlo: B. Biancu, 2006. 
Technologiczne zaplecze 
do obsługi użytkownika 
kiedykolwiek i gdziekolwiek 
on potrzebuje usług 
informacyjno-bibliotecznych 
wych jest większa od dominującego rynku masowego. W sferze działań  
bibliotekarskich należy dążyć do zaspokojenia nie tylko najpopularniejszych  
potrzeb informacyjnych naszych czytelników, ale również (a może i przede 
wszystkim) próbować zaoferować swe usługi tym, którzy nigdy z bibliotek nie 
korzystali i nawet nie przyszłoby im do głowy, aby potrzebnych źródeł  
poszukiwać właśnie w tych placówkach i ich zasobach (Mossman, 2006). Stephen 
Abram zwraca uwagę na integrację oraz zdolność do współpracy, a także na 
zadania i podstawowe umiejętności bibliotekarza drugiej generacji, wśród 
których można wymienić m. in.: 
- znajomość podstawowych narzędzi Web 2.0, 
- łączenie zasobów cyfrowych i tradycyjnych, 
- integrowanie ludzi, technologii i informacji w odpowiednim kontekście, 
- szukanie sposobów efektywnego wykorzystania techniki tagowania, folk- 
sonomii, komentarzy użytkowników i rankingów, 
- wzbogacanie zawartości tekstowej dokumentów elementami obrazów, 
animacji, dźwięków itp., 
- zrozumienie koncepcji Long Tail, 
- partycypację, tj. wykorzystywanie często unikalnej i eksperckiej wiedzy 
użytkowników,
		

/p0026_0001.djvu

			360 
ARTYKUŁY 
-wykorzystywanie najnowszych sposobów komunikacji (np. Skype, SMS, 
e-mail, virtual reference service -z możliwością wyboru najdogodniejszego 
kanału) do integrowania, opiniowania, szkolenia zarówno bibliotekarzy, jak 
i użytkowników, 
— zachęcanie użytkowników do tworzenia własnych metadanych i  
komentarzy, ^ 
— uświadomienie sobie roli i wartości, jaką niesie ze sobą wiedza  
społeczności wirtualnych (blogosfera, wikisfera). 
Bibliotekarz 2.0 musi posiąść umiejętność wszechstronnego i dogłębnego 
rozumienia użytkownika, jego celów i aspiracji, pracy, potrzeb społecznych 
i informacyjnych: za pomocą zaawansowanych technologii powinien być tam 
i wtedy, gdzie jest użytkownik i potrzebuje jego usług (Abram, 2006). 
Sumarycznego zestawienia cech najczęściej utożsamianych z Library 2.0 
dokonała Bonaria Biancu (rys. 1). W zestawieniu tym zauważyć można m.in. 
współudział Library 2.0 w nauczaniu na odległość, konieczność zmiany formy 
katalogu OPAC, transformację organizacji struktur i procedur w tradycyjnej 
bibliotece, wspominaną już wielokrotnie implementację narzędzi Web 2.0 
oraz partycypację użytkowników placówki. 
LIBRARY 2.0 PO POLSKU 
Jak skutecznie zaimplementować koncepcję Library 2.0 do polskiego  
bibliotekarstwa? Od czego zacząć lub które działania kontynuować? Jak  
umiejętnie połączyć teorię z praktyką? 
Tworzenie biblioteki nowej generacji trzeba zacząć przede wszystkim od 
uświadomienia sobie i współpracownikom potrzeby, a raczej konieczności 
zmian, należy także kontynuować zapoczątkowane inicjatywy podjęte w celu 
podwyższania jakości usług. Rozwijanie umiejętności działania pracowników 
biblioteki w obliczu zmian, tworzenie organizacyjnej kultury znacznej  
tolerancji niepewności oraz zmniejszonego dystansu władzy, a także preferowanie 
pracy zespołowej wydaje się być kluczem do efektywnego przekształcania 
bibliotek w zorientowane na użytkownika i zaawansowane technologicznie 
instytucje demokratyzacji i „uwalniania" informacji oraz wiedzy. Stała i  
zaplanowana zmiana, użytkownik w centrum uwagi oraz biegłość w  
posługiwaniu się technologiami powinny zostać na stałe wpisane do codziennej filozofii 
prowadzenia usług informacyjno-bibliotecznych. 
Implementacja założeń Library 2.0 przez polskie biblioteki przebiega  
równolegle na dwóch płaszczyznach. Z jednej strony twórcy serwisów  
informacyjnych bibliotek podejmują indywidualne próby wdrażania narzędzi Web 2.0: 
coraz częściej pojawia się protokół RSS2, działają (wprawdzie nieliczne i nie 
zawsze powszechnie wykorzystywane) fora dyskusyjne3, wirtualna informa- 
2 Np. Biblioteka Główna Politechniki Poznańskiej (http://www.ml.put.poznan.pl/pl/), Biblioteka 
Główna Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie (http://www.bg.ajd.czest.pl/), Biblioteka  
Uniwersytetu Rzeszowskiego (http://bur.univ.rzeszow.pl), Biblioteka Główna i Centrum Informacji Naukowej  
Akademii Rolniczej w Poznaniu (http://bg.au.poznan.pl/), Miejska Biblioteka Publiczna im. Marii Kozaczkowej 
w Dąbrowie Górniczej (http://www.mbp.dt.pl/rss.php), Miejska Biblioteka Publiczna w Rumi im.  
Floriana Ceynowy (http://www.mbprumia.org/index.php), Biblioteka Główna Akademii Ekonomicznej we 
Wrocławiu (http://www.bg.ae.wroc.pl/) i in. 
3 Np. Forum czytelników i bibliotekarzy Biblioteki Uniwersytetu Rzeszowskiego (http://forum- 
bur.univ.rzeszow.pl), Miejska Biblioteka Publiczna im. J. Słowackiego w Tarnowie (http://www.bibliote- 
ka.tarman.pl/forurri/), Biblioteka Publiczna Warszawa-Wesoła (http://www.wesola.e-bp.pl/wesola/fo- 
rum.php), Miejska biblioteka Publiczna w Jaworznie (http://www.biblioteka.jaw.pl/forum/index.php), 
Biblioteka Główna Uniwersytetu Szczecińskiego (http://bg.univ.szczecin.pl/).
		

/p0027_0001.djvu

			LIBRARY 2.0 - REWOLUCJA I PRZEŁOM 
361 
cja w czasie rzeczywistym4 oraz stosowana jest powszechnie e-mailowa  
komunikacja z czytelnikami za pomocą specjalnego formularza „zapytaj  
bibliotekarza" lub newslettera. 
Drugim torem idą procesy dygitalizacyjne, tworzenie zasobów cyfrowych 
oraz rozbudowa rozproszonej platformy bibliotek cyfrowych. Najszerzej  
stosowanym obecnie w Polsce oprogramowaniem do budowy bibliotek cyfrowych 
jest dLibra. System ten powstał w wyniku prac badawczych, prowadzonych 
od 1996 r. w Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym (PCSS). 
W obecnie istniejącej wersji dLibra realizuje już częściowo postulaty Web 2.0. 
W oparciu o dobrze określony standard OAI-PMH udało się stworzyć  
rozproszoną sieć bibliotek cyfrowych. Biblioteki wymieniają między sobą dane  
dotyczące gromadzonych zasobów, co zwiększa ich „widzialność" w sieci i  
ułatwia dostęp użytkownikom. Interesujące użytkownika informacje mogą być 
zaagregowane do jednej bądź wielu dynamicznych kolekcji. Tak stworzoną 
kolekcję użytkownik może udostępnić innym zainteresowanym osobom  
poprzez publikację odnośnika, np. na swojej stronie domowej. W kontekście 
Web 2.0 ważna jest tożsamość użytkowników. System dLibra jest w stanie 
wyświetlić spersonalizowaną treść dopiero, gdy rozpozna użytkownika.  
Dużym ułatwieniem dla użytkowników jest integracja bibliotek cyfrowych z  
portalami instytucjonalnymi na poziomie systemu autentykacji użytkowników - 
dLibra, wspierając mechanizm Single Sign On, pozwala na takie połączenie. 
Na trzecich warsztatach „Biblioteki Cyfrowe" zorganizowanych przez 
PCSS w grudniu 2006 r. twórcy dLibry zaprezentowali kilka pomysłów na 
praktyczną aplikację narzędzi Web 2.0 i Library 2.0 w bibliotekach  
cyfrowych. Oto najważniejsze z nich: 
1. Stworzenie osobnego opisu, którego autorami byliby użytkownicy. 
Funkcjonowałby on obok tradycyjnych opisów bibliograficznych w bibliotece. 
Taki zabieg umożliwiłby wyszukiwanie w obu rodzajach opisów przy  
jednoczesnym zachowaniu zalet standardowego opisu bibliograficznego oraz opisu 
odzwierciedlającego różne sposoby myślenia użytkowników o danym zasobie. 
2. Stworzenie otwartych kolekcji, których zasoby tworzyliby sami  
użytkownicy. Tak dodane zasoby mogłyby, po zatwierdzeniu przez bibliotekarzy, 
wzbogacać zbiory biblioteki. Użytkownik mógłby również zapoznać się z  
fachową opinią bibliotekarza (oraz innych użytkowników) na temat  
zamieszczonego przez siebie zasobu. 
3. Stworzenie forów dyskusyjnych wokół poszczególnych kolekcji oraz 
udostępnienie takiej funkcjonalności dla całej biblioteki. 
4. Rozbudowanie profilu użytkownika (profil stworzony w jednej  
bibliotece byłby dostępny również w innych, logowanie odbywałoby się tylko raz), 
a także udostępnienie następujących rozszerzeń: 
a) „Moja cyfrowa półka", która pozwalałaby na zapamiętywanie  
ulubionych/wartościowych publikacji; taką cyfrową półką można by się dzielić 
z innymi użytkownikami; 
b) „Moje dynamiczne kolekcje", tj. lista dynamicznych kolekcji danego 
użytkownika. 
5. Zwiększanie widoczności zasobów cyfrowych poprzez umieszczanie na 
stronach biblioteki odnośników pozwalających na korzystanie z innych  
narzędzi Web 2.0, np. digg.com („diggit") czy del.icio.us („dodaj zakładkę"). 
4 Np. Biblioteka Uniwersytetu Rzeszowskiego (http://bur.univ.rzeszow.pl) stosuje w tym celu program 
Gadu-gadu.
		

/p0028_0001.djvu

			362 
ARTYKUŁY 
6. Integracja z aplikacjami zarządzającymi subskrypcją wątków RSS na 
poziomie zasobów biblioteki cyfrowej. 
Omówione postulaty mają charakter propozycji, a ich przyszła  
implementacja wymaga szerszej dyskusji. Warto jednak podkreślić, że tego typu  
zmiany mogą doprowadzić do zwiększenia dostępności zasobów cyfrowych  
oferowanych przez biblioteki cyfrowe, pozwolą też poprawić interakcję między 
użytkownikami a bibliotekarzami. Dyskusja na temat „Otwartych bibliotek 
cyfrowych", rozpoczęta na stronach forum dyskusyjnego dLibry5 oraz  
kontynuowana na utworzonym w lutym 2007 r. specjalistycznym forum Biblioteka 
2.0 (http://forum.biblioteka20.pl), pozwala mieć nadzieję, iż realizacja  
wspomnianych postulatów jest realna i pożądana. Lektura Blogu Społeczności 
Czytelników i Bibliotekarzy Cyfrowych Biblioteka 2.0 (http://blog.bibliote- 
ka20.pl) udowadnia ponadto, iż w polskim środowisku zawodowym  
koncepcja Library 2.0 jest coraz lepiej znana, a dzięki zaangażowaniu autorów i  
pomysłodawców dwuzerowego serwisu bibliotekarskiego http://biblioteka20.pl 
(m. in. Remigiuszowi Lisowi, Agnieszce Koszowskiej, Agacie Dudzie,  
Tomaszowi Kalocie i in.) zainteresowanie biblioteką drugiej generacji stale wzrasta. 
Owocem dyskusji między polskimi propagatorami idei Library 2.0 było 
uruchomienie pod koniec czerwca bieżącego roku portalu Federacji Bibliotek 
Cyfrowych (http://fbc.pionier.net.pl). Głównym zadaniem FBC jest  
udostępnienie użytkownikom nowych, zaawansowanych usług wykorzystujących 
zbiory polskich bibliotek cyfrowych. FBC oferuje zarówno możliwość  
wyszukiwania w tradycyjnych obiektach cyfrowych, jak i w publikacjach, których 
dygitalizacja jest planowana w najbliższej przyszłości. Formuła FBC jest 
otwarta, każde repozytorium O Al może bezpłatnie udostępnić swoje zbiory za 
pośrednictwem portalu dzięki czemu widzialność zgromadzonych obiektów 
wzrasta. 
Podsumowując niniejsze rozważania, wskazać można kilka priorytetów, 
których efektywne zastosowanie zbliżyć może nasze placówki do idei bibliotek 
drugiej generacji. Wszelkim podejmowanym działaniom powinien przede 
wszystkim przyświecać jeden cel: stworzenie wokół bibliotecznego portalu 
pewnej społeczności, która, dzieląc się swoją wiedzą z innymi użytkownikami 
oraz korzystając z potencjału wiedzy bibliotekarzy i pracowników informacji, 
będzie tworzyć nowe jej zasoby. Należy dążyć do optymalnej integracji  
serwisów informacyjnych bibliotek tradycyjnych oraz prężnie rozwijających się 
rozproszonych platform bibliotek cyfrowych (połączone biblioteki cyfrowe 
pozwolą na bardziej kompleksową realizację idei Library 2.0). 
Autorzy niniejszego tekstu sugerują, aby podjąć działania w kilku  
podstawowych zakresach: 
1. „Otwierania" bibliotek i promowania idei partycypacji użytkowników 
przez: 
a) dostarczanie użytkownikom narzędzi do komunikacji zapewniających 
kontakt z bibliotekarzem w czasie rzeczywistym, np. za pomocą bezpłatnych 
i powszechnie dostępnych komunikatorów internetowych (Skype, GG lub 
profesjonalnych narzędzi typu Web Contact Center) oraz umiejętnie  
promowanie tej usługi przez wyznaczeną w bibliotece osobę (zespół osób)  
odpowiedzialną za zdalny kontakt z użytkownikami (por. Derfert-Wolf, 2006), 
b) uruchamianie forów dyskusyjnych, na których użytkownicy mogliby 
wymieniać się opiniami i komentarzami na temat książek (pisać recenzje, 
5 Forum dyskusyjne..., b.d. Dyskutanci m.in.: Marcin Werla, Remigiusz Lis, Tomasz Kalota.
		

/p0029_0001.djvu

			LIBRARY 2.0 - REWOLUCJA I PRZEŁOM 
363 
tworzyć rankingi oceniać) i faktyczne uwzględnianie tych opinii w procesie 
podejmowania decyzji bibliotecznych, 
c) umożliwianie wymiany opinii z członkami społeczności innych bibliotek 
(sieci, regionu). 
2. Personalizacji wirtualnej biblioteki oraz zapewnienia możliwości  
dostosowywania wyglądu i treści strony do własnych potrzeb i przyzwyczajeń 
przez: 
a) tworzenie tematycznych serwisów bibliotecznych umożliwiających 
wymianę informacji pomiędzy użytkownikami oraz bibliotekarzami, 
b) personalizację strony (dodawanie do „Ulubionych", tworzenie  
indywidualnych bądź usuwanie niewykorzystywanych zakładek), 
c) wprowadzenie procedury jednorazowego logowania i innych ułatwień 
korzystania ze strony. 
3. Współtworzenia platformy oraz rozbudowania usług informacyjno-bi- 
bliotecznych i bibliograficznych razem z użytkownikami przez: 
a) stworzenie możliwości tagowania (etykietowania), oceniania i  
tworzenia rankingów dokumentów (zarówno posiadanych, jak i wytypowanych do 
selekcji) przez użytkowników, 
b) umożliwienie składania propozycji kupna konkretnych tytułów, 
c) rozbudowę katalogów OPAC przez mi.in.: umożliwienie tworzenia  
opisów i metadanych dokumentów przez użytkowników, zapewnienie wyszuki- 
walności książek rejestrowanych w katalogu OPAC z poziomu  
wyszukiwarek, wzbogacenie tradycyjnych opisów bibliograficznych o opcję komentarzy 
dodawanych przez użytkowników, bezpośrednia integracja katalogu z  
katalogami innych bibliotek lub nawet katalogami księgarni internetowych, w  
których czytelnicy biblioteki mogliby mieć zniżki na zakupy, 
d) włączenie użytkowników do tworzenia warstwy tekstowej cyfrowych 
publikacji (stworzenie możliwości edytowania, poprawiania, uzupełniania 
niepełnego lub błędnego tekstu OCR) (por. np. http://www.pgdp.net/c/). 
4. Dbałości zarówno o bezpieczeństwo danych osobowych użytkowników, 
jak i o wysoki poziom wiarygodności ich wypowiedzi (preferowane logowanie, 
a nie występowanie w wirtualnej przestrzeni bibliotecznej jako gość/anonim). 
5. Wzbogacania oferty przez: 
a) prowadzenie bibliotecznego blogu, 
b) organizowanie wirtualnych imprez kulturalno-naukowych (np. czaty 
z pisarzami, ludźmi nauki), 
c) oferowanie dodatkowych usług, np. udostępniania własnych zdjęć,  
filmów, tekstów przez użytkowników i popularyzacja w związku z tym idei  
Creative Commons (zasady zastrzegania pewnych praw autorskich tj. udzielania 
licencji CC) oraz promowanie innych narzędzi Web 2.0. 
Zaproponowane działania sąjedynie przykładami inicjatyw, nad których 
wdrożeniem warto się zastanowić w procesach przekształcania naszych  
placówek w biblioteki drugiej generacji. Niewątpliwie ich liczba i różnorodność 
jest większa, a sposób wykorzystania zależny od możliwości organizacyjnych, 
technologicznych i finansowych biblioteki, a także - a może i przede  
wszystkim - od kreatywności i kapitału intelektualnego jej pracowników oraz  
dyrekcji. Ważna jest nie tylko współpraca bibliotekarzy i dzielenie się wiedzą, ale 
także tolerancja zmian i aktywne ich inicjowanie, brak obaw przed  
procesami organizacyjnego uczenia się i poznawania nowych technologii oraz  
przebudowa całej filozofii istnienia placówki. I choć to niewątpliwie trudne zadanie, 
autorzy niniejszego artykułu są przekonani o słuszności podjęcia działań zbli-
		

/p0030_0001.djvu

			364 
ARTYKUŁY 
żających nasze biblioteki do koncepcji Library 2.0. Polskiemu środowisku 
bibliotekarskim jest potrzebna dyskusja poświęcona bibliotece drugiej  
generacji oraz wypracowanie pewnych wspólnych wzorców działania, aby jeszcze 
lepiej i skuteczniej służyć Użytkownikom 2.0 i kreowanej przez nich  
rzeczywistości. 
W tytule niniejszego artykułu postawione zostało pytanie, czy Library 2.0 
to rewolucja, która nada usługom informacyjno-bibliotecznym całkiem nowy 
kształt. Autorzy są zdania, że to raczej kolejny, ewolucyjny i naturalny etap 
rozwoju współczesnego bibliotekarstwa. Idee przyświecające bibliotekarstwu 
drugiej generacji, tj. pierwszoplanowa rola użytkownika i dbałość o efektywne 
zaspokojenie jego indywidualnych potrzeb, istnieją w bibliotekoznawstwie 
i informacji naukowej od dawna. Zdobycze technologii i narzędzia  
wypracowane w ramach Web 2.0 stwarzają jedynie nowe środki, którymi posłużyć się 
można w wypełnianiu bibliotekarskiej misji. A ostateczna satysfakcja  
użytkownika była, jest i nadal będzie nadrzędnym celem, do osiągnięcia którego 
bibliotekarze powinni zmierzać bez względu na to, czy pracują w placówce 
pierwszej, drugiej czy czwartej generacji. 
BIBLIOGRAFIA 
Abram, Stephen (2006). Web 2.0, Library 2.0, and Librarian 2.0: preparing for the 2.0 
World. One Source SirsiDynix [online], Vol. 2, Iss. 1; [dostęp: 06.01.2007].  
Dostępny w World Wide Web: 
Bard, Alexander; Soderqvist, Jan (2006). Netokracja: nowa elita władzy i życie po  
kapitalizmie. Tłum. Piotr Cypryański. Warszawa: WAiP, 259 s. 
Biancu, Bonaria (2006). Library 2.0 тете тар - version 2.0 [online]. Flickr [dostęp: 
6.01.2007]. Dostępny w World Wide Web:  
Blyberg, John (2006). Blyberg.net [online]; [dostęp: 06.01.2007]. Dostępny w World 
Wide Web:  
Brevik, Thomas (2006). Librarian 1.5: Library 2.0 from a Scandinavian perspective 
[online]; [dostęp: 07.01.2007] Dostępny w World Wide Web:  
Casey, Michael; Savastinuk, Laura C. (2006). Library 2.0: service of the next generation 
library. LibraryJournal.com [online], September 1 [dostęp: 07.01.2007]. Dostępny 
w World Wide Web:  
Casey, Michael (2006). Library Crunch. The service for the next generation library: 
a Library 2.0perspective by Michael Casey, [online]; [dostęp: 06.01.2007].  
Dostępny w World Wide Web:  
Cohen, Laura B. (2006). Library 2.0: an academic's perspective [online]; [dostęp: 09. 
01.2007]. Dostępny w World Wide Web:  
Crawford, Walt (2006). Library 2.0 and "Library 2.0". Cites and Insight, [online.],vol. 
6, No 2, p. 1-32; [dostęp: 05.01.2007]. Dostępny w World Wide Web:  
Derfert-Wolf, Lidia (2006). Elektroniczne usługi informacyjne typu pytanie-odpowiedź - 
światowe trendy i doświadczenia bibliotek. Biuletyn EBIB [online], nr 71; [dostęp: 
06.01.2007]. Dostępny w World Wide Web:  
Farksas, Meredith. Information wants to be free [online] [b.d.]. [dostęp: 07.01.2007]. 
Dostępny w World Wide Web:  
Forum dyskusyjne dLibra. Otwarte-osobiste biblioteki cyfrowe [online] (b.d.). [dostęp: 
06.01.2007]. Dostępny w World Wide Web:  
Hinchcliffe, Dion (2006). Web 2.0 Blog. The state of Web 2.0 [online]; [dostęp: 05.01. 
2007]. Dostępny w Worldwide Web:  
Jenkins, Henry (2006). Kultura konwergencji. Tłum. Małgorzata Bernatowicz, Mirosław 
Filiciak. Warszawa: WAiP, 283 s.
		

/p0031_0001.djvu

			LIBRARY 2.0 - REWOLUCJA I PRZEŁOM 
365 
Miller, Paul (2005). Web 2.0: building the new library. Ariadne [online], Iss. 45;  
[dostęp: 05.01.2007]. Dostępny w World Wide Web:  
Mossman, Katherine (2006). Serving the niche: viewing libraries through Chris  
Anderson's long tail lens. LibraryJournal.com [online], No 7, Issue 15; [dostęp: 05.01. 
2007] .Dostępny w World Wide Web:  
O'Reilly, Tim [2005]. What is Web 2.0 : design patterns and business models for the next 
generation of Software, [online]; [dostęp 05.01.2007]. Dostępny w World Wide Web: 
 
Portal społeczności Biblioteka 2.0 [online] [b.d.]. [dostęp: 02.03.2007]. Dostępny 
w World Wide Web:  
Stephens, Michael. Tame the Web: libraries and technology [online] [b.d.]. [dostęp: 
06.01.2007]. Dostępny w World Wide Web:  
Stephens, Michael (2006). Into a new word of librarianship. Next Space [online], No 2; 
[dostęp: 06.01.2007]. Dostępny w World Wide Web:  
Web 2.0 (2007). Wikipedia [online]; dostęp [07.07.2007]. Dostępny w World Wide 
Web:  oraz  
BOŻENA JASKOWSKA 
Rzeszów University Library 
e-mail: bjasko@univ.rzeszow.pl 
ADAM DUDCZAK 
Poznań Supercomputing and Networking Center 
e-mail: maneo@man.poznan.pl 
LIBRARY 2.0 - REVOLUTION AND BREAKTHROUGH 
OR A NEXT STAGE IN THE DEVELOPMENT OF CONTEMPORARY 
LIBRARIANSHIP? 
KEYWORDS: Web 2.0. Second generation of Internet. Convergence. Culture of  
participation. Communication. Library 2.0. Libraries. Second generation of libraries. Users. 
ABSTRACT: The authors discuss the development of library and information services 
based on the Web 2.0 paradigm. They specify most important features of  
second-generation libraries (Library 2.0) and present predictions concerning evolution of this  
phenomenon. The idea of Library 2.0 rests on the following principles: the use of Web 2.0 tools 
and other modern information and communication technologies, broad participation of 
Internet users in the creation and development of information services and the philosophy 
of constant and permanent change. Second part of the paper is an attempt to present the 
Polish distributed platform of digital libraries based on software dLibra and Web 2.0 tools 
implemented there. Finally, the authors propose a wide range of activities which may 
enhance interest of Polish libraries in the idea of Library 2.0. 
Artykuł wpłynął do redakcji w wersji poprawionej 14 sierpnia 2007 г.
		

/p0032_0001.djvu

			PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 2007 z. 3 
PL ISSN 0033-202X 
IZABELA SWOBODA 
Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej 
Uniwersytet Śląski 
e-mail: iswoboda@us.edu.pl 
ROLA STOWARZYSZEŃ BIBLIOTEKARSKICH 
W KSZTAŁTOWANIU DZIAŁALNOŚCI 
INFORMACYJNEJ W ZAKRESIE MEDYCYNY 
Izabela Swoboda jest absolwentką Uniwersytetu Śląskiego,  
kierunek bibliotekoznawstwo i informacja naukowa. W 2005 r.  
obroniła pracę doktorską dotyczącą organizacji działalności  
międzynarodowej w zakresie naukowej informacji medycznej. Obecnie  
pracuje na stanowisku adiunkta w Zakładzie Bibliografii i Informacji 
*» "**; Naukowej IBilN US. Jej zainteresowania naukowe związane są 
z problematyką informacji naukowej i bibliotekarstwa współcze- 
- - snego, zwłaszcza komputeryzacji procesów bibliotecznych. Od 
4 2001 r. uczestniczy w pracach nad tworzeniem bibliograficznej 
bazy cytowań CYTBIN (Cytowania w Bibliotekoznawstwie i  
Informacji Naukowej). Opublikowała m. in.: Retrokonwersja  
katalogów bibliotecznych w bibliotekach Górnego Śląska, Nowa 
Biblioteka, 2000; Współpraca międzynarodowa w zakresie  
retrospektywnej konwersji katalogów bibliotecznych, Praktyka i  
Teoria Inf. Nauk.-Tech., 2001 ; Polskie indeksy cytowań - potrzeba tworzenia, dotychczasowe 
doświadczenia (wspólnie z prof. Barbarą Stefaniak). W: Piąta Ogólnokrajowa Narada 
Bibliografów, Warszawa 11-13 czerwca 2003: referaty i dyskusja. Warszawa, 2004;  
Źródła naukowej informacji medycznej. W: Studia z informacji naukowej i dyscyplin  
pokrewnych: prace dedykowane Profesor Barbarze Stefaniak. Katowice, 2007). 
SŁOWA KLUCZOWE: Międzynarodowe stowarzyszenia biblioteczne. Biblioteki  
medyczne. Naukowa informacja medyczna. Międzynarodowe Kongresy Bibliotekarstwa 
Medycznego. Sekcja Bibliotek Nauk Biologicznych i Medycznych IFLA. Europejskie 
Stowarzyszenie Informacji Medycznej i Bibliotek EAHIL. Stowarzyszenie Informacji 
Medycznej i Bibliotek w Afryce AHILA. Sekcja Współpracy Międzynarodowej  
Stowarzyszenia Bibliotek Medycznych MLA. 
ABSTRAKT: W artykule przedstawiono rolę, jaką stowarzyszenia zawodowe bibliotekarzy 
i pracowników informacji medycznej odgrywają w kształtowaniu działalności informacyjnej 
w zakresie medycyny. Zostały omówione organizacje tego typu działające na forum  
krajowym. Scharakteryzowano tematykę Międzynarodowych Kongresów Bibliotekarstwa 
Medycznego. Zaprezentowano działalność międzynarodowych bibliotekarskich  
stowarzyszeń zawodowych: Sekcji Bibliotek Nauk Biologicznych i Medycznych Międzynarodowej 
Federacji Stowarzyszeń Bibliotekarskich (IFLA), Europejskiego Stowarzyszenia  
Informacji Medycznej i Bibliotek (EAHIL), Stowarzyszenia Informacji Medycznej i Bibliotek 
w Afryce (AHILA) oraz Sekcji Współpracy Międzynarodowej amerykańskiego  
Stowarzyszenia Bibliotek Medycznych (MLA).
		

/p0033_0001.djvu

			ROLA STOWARZYSZEŃ BIBLIOTEKARSKICH 
367 
WPROWADZENIE 
Organizacje skupiające w swych szeregach biblioteki i bibliotekarzy  
medycznych zaczęły się pojawiać na arenie międzynarodowej wraz ze wzrostem 
liczby placówek bibliotecznych, ich rozwojem i coraz większą dojrzałością 
praktyki informacyjnej w zakresie medycyny. Pierwsza z nich, Medical 
Library Association (MLA) została założona w Stanach Zjednoczonych 
w 1898 r. MLA powstała jako wspólne przedsięwzięcie amerykańsko-kana- 
dyjskie, otwarte dla bibliotekarzy na całym świecie, jednak przewaga  
członków z USA spowodowała, że Stowarzyszenie zogniskowało swoje  
zainteresowania głównie na problemach amerykańskich i w 1934 r. zostało  
zarejestrowane w USA, w Baltimore jako korporacja stanu Maryland. Obecnie zrzesza 
ponad 1200 instytucji i 3800 członków indywidualnych, którzy pracują w 23 
sekcjach i kilkunastu grupach nieformalnych. Oficjalnym organem MLA jest 
wydawany od 1911 r. kwartalnik „Bulletin of the Medical Library  
Association" - obecnie „Journal of the Medical Library Association" - jedno z  
najważniejszych czasopism z tej dziedziny na świecie. Poza nim działalność  
wydawnicza Stowarzyszenia obejmuje wiele publikacji ważnych dla rozwoju  
bibliotekarstwa i informacji naukowej. Do cenionych należą wydawnictwa 
ukazujące się w seriach: „A Handbook of Medical Library Practice" (1982- 
1988) oraz „Current Practice in Health Sciences Libraries" ( 1994-). MLA od 
początku swego istnienia odgrywała istotną rolę w rozwoju teorii i praktyki 
naukowej informacji medycznej na całym świecie, a powołanie w jej ramach 
oddzielnej jednostki - International Cooperation Section - można  
potraktować jako formalne potwierdzenie międzynarodowej działalności  
Stowarzyszenia (Medical..., 2003; Hodges, 1999). 
Obecnie niewiele państw posiada w pełni ukształtowane, samodzielne 
i niezależne organizacje tego typu. Należą do nich: Japonia z utworzonym 
w 1927 r. Japan Medical Library Association (Japan..., 2006), Niemcy 
z działającym od 1970 r. Arbeitsgemeinschaft für Medizinisches  
Bibliothekswesen (Arbeitsgemeinschaft..., 2006), Kanada z założonym w 1976 г. 
Canadian Health Library Association (Canadian..., 2006), Finlandia z  
założonym w 1980 r. Bibliothecarii Medicinae Fenniae (Bibliothecarii..., 2006), 
Włochy z działającym od 1985 r. Associazione Bibliotecari Documentalisti 
Sanita (Associazione..., 2006), Portugalia z ukonstytuowanym w 1991 r. As- 
sociaçâo Portuguesa de Documentaçâo e Informaçâo de Saude (Asso- 
ciaçâo..., 2006) oraz Węgry z działającym od 2000 r. Magyar Orvosi 
Köntvtarak Szovetsége (Magyar..., 2006). W Wielkiej Brytanii swoje  
niezależne organizacje założyli Szkoci, którzy w 1975 r. powołali Association of 
Scottish Health Librarians - obecnie Scottish Health Information Network 
oraz Walijczycy, którzy sześć lat później utworzyli Association of Welch  
Health Librarians (Scottish..., 2006; Hodges, 2000; Poland, ed., 1988).  
Brytyjscy i irlandzcy bibliotekarze podejmują wspólne działania w ramach  
University Medical School Library Group (UMSLG) (University..., 2006). 
W wielu krajach profesjonaliści informacji medycznej działają w ramach 
sekcji ogólnych stowarzyszeń bibliotekarskich. Przykładem może być  
działalność Health Libraries Group (HLG) brytyjskiego stowarzyszenia Library 
Association - obecnie Chartered Institute of Library and Information  
Professionals (CILIP). HLG pełni funkcję narodowej organizacji bibliotekarzy  
medycznych i odgrywa ważną rolę we wspieraniu bibliotekarstwa medycznego 
na świecie; m.in. wydaje (we współpracy z Blackwell Scientific) znane w śro-
		

/p0034_0001.djvu

			368 
ARTYKUŁY 
dowisku czasopismo - „Health Information and Libraries Journal" (wcześniej 
„Health Libraries Review") (Health Libraries..., 2006). We Francji  
pracownicy informacji medycznej wykazują swoją aktywność w zespołach (np. 
Santé publique, Information médicale) tworzonych w sektorze nauk  
medycznych, biologicznych i zdrowia w ramach L'association des professionnels de 
l'information et de la documentation, organizacji, która gromadzi  
bibliotekarzy, dokumentalistów, inżynierów informacji i ludzi związanych z  
przemysłem informacyjnym (L'association..., 2006). Podobne rozwiązania  
znajdziemy w Danii, Norwegii, Holandii, Szwecji, Irlandii, Australii i Nowej Zelandii. 
W Polsce specjaliści informacji medycznej spotykają się na dorocznych -  
organizowanych od 1981 r. - konferencjach problemowych bibliotek  
medycznych, jednak nie tworzą formalnej struktury stowarzyszenia (Birska i  
Sławińska, 2006). Również w ramach Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich nie 
działająjako oddzielna sekcja tematyczna. 
Poza stowarzyszeniami na poziomie narodowym prężnie działają  
międzynarodowe organizacje regionalne. W 1984 r. zostało powołane Association for 
Health Information and Libraries in Africa (AHILA), służące pomocą  
krajom kontynentu afrykańskiego. W 1987 r. powstało European Association for 
Health Information Libraries (EAHIL), którego jednym z głównych zadań 
stało się zacieśnienie współpracy bibliotek Wspólnoty Europejskiej i krajów 
Europy Środkowo-Wschodniej. W 1999 r. ukonstytuowała się Nordic-Baltic 
Association for Medical and Health Information, organizacja złożona ze  
stowarzyszeń bibliotek medycznych krajów nordyckich: Danii, Finlandii,  
Islandii, Norwegii i Szwecji (współpracujących od 1993 r. jako Nordic Association 
for Medical and Health Information, NAMHI) i Baltic Association for  
Medical Libraries, zrzeszającego biblioteki Litwy, Łotwy i Estonii  
(Nordic-Baltic..., 2006). 
Profesjonaliści informacji medycznej działają również w ramach  
międzynarodowych stowarzyszeń skupiających specjalistów informacji różnych  
dziedzin nauki. Na forum światowym swoją aktywnością wyróżniają się: ASLIB 
Biosciences Group i Medical Section powstała w strukturze Special  
Libraries Association (SLA) (Associationfor information..., 2006; Special..., 
2005). 
Niestety środowisko związane z naukową informacją medyczną nie  
posiada samodzielnej organizacji zawodowej o zasięgu ogólnoświatowym, tak jak 
np. bibliotekarze muzyczni (International Association of Music Libraries) czy 
pracownicy bibliotek prawniczych (International Association of Law  
Libraries). Funkcję ogólnoświatowego forum wymiany doświadczeń i  
koordynatora działań międzynarodowych spełniają: powstała w 1978 r. Health and Bio- 
scences Libraries Section, działająca w ramach IFLA oraz International 
Congresses of Medical Librarianship (ICML). Kongresy nie są organizacją 
w pełnym tego słowa znaczeniu, ale ich wartość i znaczenie trudno przecenić. 
MIĘDZYNARODOWE KONGRESY BIBLIOTEKARSTWA 
MEDYCZNEGO 
ICML - organizowane przez IFLA, WHO i stowarzyszenia bibliotekarzy 
medycznych — stanowią największe ogólnoświatowe forum wymiany nowych 
idei i tym samym najlepszą okazję do zapoznania z najważniejszymi  
osiągnięciami naukowej informacji medycznej. Na Kongresach zainicjowano wiele
		

/p0035_0001.djvu

			ROLA STOWARZYSZEŃ BIBLIOTEKARSKICH 
369 
działań fundamentalnych dla rozwoju bibliotekarstwa medycznego:  
promowano organizowanie narodowych i regionalnych sieci informacji medycznej, 
zwrócono uwagę na bardzo trudną sytuację bibliotek medycznych w krajach 
Trzeciego Świata, dyskutowano nad nowymi możliwościami, jakie daje  
zastosowanie nowoczesnych technologii w działalności informacyjnej oraz  
wyzwaniami, jakie niesie era społeczeństwa informacyjnego. Obrady zjazdów 
skupiały się zawsze wokół najważniejszych w danym czasie problemów  
nurtujących środowisko pracowników naukowej informacji medycznej. 
Pierwszy Kongres został zainicjowany przez liderów bibliotekarstwa  
medycznego krótko po II wojnie światowej. W lipcu 1953 г., w Londynie, zebrało 
się blisko 300 osób z 37 krajów. Spotkanie podkreślało fakt, że bibliotekarstwo 
medyczne osiągnęło tę krytyczną masę, która pozwala na wyodrębnienie go 
jako specjalności wśród bibliotekarzy. Zgodnie z tematem konferencji  
„Znaczenie i działalność bibliotek medycznych na świecie z uwzględnieniem  
genezy i ich osiągnięć", referaty skupiały się na bieżącej sytuacji bibliotek i  
najbliższej przyszłości bibliotekarstwa medycznego. Omawiano problematykę  
administrowania bibliotekami i organizacji działalności informacyjnej, 
wymiany publikacji naukowych, wysokiego kosztu czasopism oraz  
kształcenia bibliotekarzy medycznych. Poruszano także kwestie związane z pomocą 
krajom zniszczonym w wyniku działań wojennych i zasygnalizowano bardzo 
trudną sytuację bibliotek w Azji, Afryce, Australii i Ameryce Łacińskiej. 
Opowiedziano się za rozwojem nieformalnej, spontanicznej międzynarodowej 
współpracy, ale rozważano także potrzebę utworzenia międzynarodowej  
organizacji bibliotekarzy medycznych (Poynter, ed., 1954). 
II Międzynarodowy Kongres Bibliotekarstwa Medycznego odbył się  
latem 1963 r w Waszyngtonie pod hasłem „Wspieranie rozwoju i doskonalenie 
usług bibliotek medycznych na świecie". Referaty zostały zgrupowane wokół 
sześciu gjównych tematów: organizacja bibliotek, zasoby biblioteczne i  
współpraca międzybiblioteczna, bibliografia medyczna, kształcenie i szkolenie  
pracowników oraz zastosowanie maszyn w bibliografii. Przedstawiciele National 
Library of Medicine (NLM) przedstawili obszerny raport o projekcie 
MEDLARS (Taine et al., eds, 1964). 
Po raz trzeci bibliotekarze medyczni z całego świata spotkali się w 1969 r. 
w Amsterdamie. Konferencję zatytułowano „Światowy postęp w  
bibliotekarstwie medycznym" Sesje tematyczne dotyczące planowania i administracji 
instytucji, opracowywania i przechowywania zbiorów, wyszukiwania  
informacji, kształcenia i szkolenia pracowników i użytkowników bibliotek oraz 
narodowych i regionalnych systemów informacyjnych w krajach  
rozwijających się - pozwalały na kontynuację dyskusji nad zagadnieniami  
poruszanymi na poprzednich spotkaniach. Kongres był pierwszym w historii, na  
którym wnikliwie przeanalizowano sytuację w krajach Azji Wschodniej, Ameryki 
Łacińskiej, Środkowego Wschodu i Afryki. Raporty z wielu państw  
wskazywały na dotkliwy niedobór wykwalifikowanych bibliotekarzy, funduszy na 
zorganizowaną działalność informacyjną i brak jakiejkolwiek współpracy 
między krajami uboższej części świata. UNESCO została zobowiązana do 
udzielenia pomocy w wyposażeniu placówek, szkoleniu pracowników oraz 
powołania regionalnych ekspertów. Zarzucono WHO, że co prawda  
przeznacza ogromne środki na eliminację chorób i zdrowie publiczne, jednak zupełnie 
zapomniała o bibliotekach i znaczeniu informacji medycznej w rozwoju  
systemów opieki zdrowotnej. Zasugerowano, że mogjaby odegrać podobną rolę 
w rozwoju bibliotek medycznych, jak UNESCO w rozwoju szkolnictwa i bi-
		

/p0036_0001.djvu

			370 
ARTYKUŁY 
bliotek publicznych (Davis i Sweeney, 1970). Na odbywającym się w  
Belgradzie w 1980 r. IVICML obrady toczyły się wokół tematu „Informacja o  
zdrowiu dla krajów rozwijających się". Jedna trzecia wszystkich uczestników  
pochodziła z krajów Południowej Azji, Ameryki Łacińskiej, Środkowego  
Wschodu i Afryki. W większości wystąpień podkreślano konieczność współpracy 
i rozwoju sieci informacyjnych w zakresie medycyny i nauk pokrewnych. 
Uczestnicy zapoznali się z funkcjonowaniem centralnych ośrodków naukowej 
informacji medycznej w krajach rozwijających się: Latin American and  
Caribbean Center on Health Sciences Information (BIREME) i Southeast 
Asian Medical Information Center. Przedstawiono propozycje  
zorganizowania podobnych placówek w pozostałych regionach. Kongres rekomendował 
wparcie dla rozwoju narodowych systemów informacji medycznej, które 
w przyszłości powinny stać się zalążkiem systemów regionalnych. WHO na 
czas trwania Kongresu przeniosła swoje biura regionalne do Belgradu;  
obecność przedstawicieli bibliotek regionalnych WHO umożliwiła bezpośrednią 
wymianę poglądów dotyczących wdrażanego programu „Health Literature 
Service". Program, koordynowany przez Bibliotekę Kwatery Głównej WHO 
w Genewie, był pierwszym długofalowym projektem WHO skierowanym do 
bibliotekarzy i pracowników innych placówek informacji medycznej (Pizer, 
2000). 
Uczestnicy V Kongresu zatytułowanego „Biblioteki medyczne -jeden 
świat: zasoby, współpraca, usługi" spotkali się jesienią 1985 r. w Tokio.  
Przedstawiciele 64 krajów w swoich wystąpieniach zajęli się głównie problematyką 
przekazywania informacji w kontekście nowych technologii, kontroli  
bibliograficznej oraz szeroko rozumianej współpracy. Dyskutowano nad  
infrastrukturą narodowych, regionalnych i międzynarodowych systemów informacji. 
NLM przedstawiła nowy program „Integrated Advanced Information  
Management Systems (IAIMS)", stanowiący ramę pojęciową dla planowania 
i wdrażania systemów informacyjnych w akademickich centrach  
medycznych (Crawford, 2000; Pizer, 2000). 
Spotkanie w New Delhi, które odbyło się pięć lat później, zostało  
zdominowane przez wystąpienia delegatów z krajów rozwijających się. Ponad 50% 
wszystkich uczestników stanowili przedstawiciele krajów Trzeciego Świata 
(na I Kongresie jedna osoba reprezentowała całą Afrykę). W konsekwencji 
tematyka VI Kongresu ujęta w hasło „Biblioteki medyczne - klucz do  
informacji o zdrowiu" dotyczyła głównie lokalnych problemów związanych z  
budową narodowych systemów informacji medycznej w krajach arabskich,  
Indiach, Afryce i Ameryce Łacińskiej, gdzie tylko duże ośrodki akademickie 
były w stanie podjąć nowe wyzwania, jakie niesie rozwój technologii.  
Poruszano również problem słabej kontroli bibliograficznej na tych obszarach i  
związany z tym brak w międzynarodowych bazach danych informacji o  
literaturze omawiającej problemy zdrowotne lokalnych społeczności (Crawford, 
2000). 
VII Kongres, który odbył się w Waszyngtonie latem 1995 r. zorganizowano 
równocześnie z 95. dorocznym mityngiem MLA. Łącznie w tych dwóch  
spotkaniach uczestniczyło ponad 1500 przedstawicieli z USA i ok. 240 gości ze 
wszystkich kontynentów. Reprezentowani byli bibliotekarze, naukowcy,  
dydaktycy i lekarze. W Kongresie brali również udział wydawcy, instytucje 
medyczne, organizacje i producenci nowoczesnych technologii biblioteczno- 
informacyjnych. Temat główny „Informacja o zdrowiu dla globalnej wioski" 
wyznaczył rozległy zakres zagadnień omawianych na spotkaniu. Na licznych
		

/p0037_0001.djvu

			ROLA STOWARZYSZEŃ BIBLIOTEKARSKICH 
371 
sesjach, seminariach i dyskusjach panelowych były poruszane aktualne  
problemy, z jakimi w dobie społeczeństwa informacyjnego spotyka się medycyna 
i związana z nią informacja naukowa. Najważniejsze wątki tematyczne obrad 
dotyczyły: rozwoju nowoczesnych technologii informacyjnych, doskonalenia 
serwisów informacyjnych; wykorzystania sieci, w tym Internetu w informacji 
medycznej; międzynarodowej współpracy w zakresie informacji medycznej 
oraz roli rządów w rozwoju systemów informacyjnych i polityce  
informacyjnej. Podejmowano również próby oceny efektywności informacji medycznej. 
Wiele uwagi poświęcono informacji dla wybranych działów medycyny.  
Poruszano również kwestie oddziaływania informacji medycznej w regionach słabo 
zaludnionych oraz wpływu nowych technologii na psychikę odbiorców  
informacji (Lacroix, ed., 1995). 
Zorganizowany w Londynie w 2000 r. kongres „Milenijny" zgromadził 
ponad 1400 uczestników z 70 krajów. Towarzyszyły mu odrębne konferencje 
regionalnych stowarzyszeń bibliotekarskich i narodowych korporacji  
bibliotek, m.in.: EAHIL, AHILA, Animal Health Information Specialists, Latin 
American and Caribbean Virtual Health Library. Zorganizowano także 
warsztaty szkoleniowe. Na sesjach plenarnych obrady toczyły się wokół  
zagadnień globalnej komunikacji naukowej w dziedzinie medycyny i ochrony 
zdrowia oraz roli, jaką spełniają w środowisku pracowników służby zdrowia 
wysokiej jakości serwisy informacyjne. Poruszano również problematykę 
przygotowania zawodowego pracowników naukowej informacji medycznej. 
Tematyczne spotkania na sesjach paralelnych zorganizowano we współpracy 
z zainteresowanymi sekcjami MLA, CILIP, EAHIL, NAMHI oraz  
centrami dokumentacyjnymi WHO. Dyskutowano o nowych formach współpracy 
bibliotek w ramach systemów informacyjnych, budowie bibliotek  
wirtualnych, wykorzystaniu Internetu do rozszerzania dostępu do baz danych,  
rozpowszechnianiu wydawnictw elektronicznych, ochronie informacji i własności 
intelektualnej. Sesje posterowe zostały zdominowane przez problematykę 
współpracy bibliotek szpitalnych i ich obecności w Internecie oraz prezentacje 
bibliotek wirtualnych (ICML, 2000). 
IX Kongres, pod zmienioną nazwą World Congress on Health  
Information and Libraries, odbył się we wrześniu 2005 r. w Santiago w Brazylii.  
Podobnie jak w poprzednich spotkaniach, uczestniczyli w nim przedstawiciele 
wszystkich środowisk zainteresowanych działalnością informacyjną w  
zakresie medycyny i zdrowia publicznego. Tradycyjnie zorganizowano również 
kilka równoległych konferencji organizacji regionalnych, a wspólnym sesjom 
towarzyszyły warsztaty i prezentacje posterowe. Tematyka obrad została 
zogniskowana wokół zagadnień równego dostępu do informacji i wiedzy. 
W referatach poruszano problematykę: zarządzania informacją i wiedzą, 
zmian zachodzących w komunikacji naukowej w dobie Internetu, organizacji 
bibliotek wirtualnych, elektronicznej działalności wydawniczej, otwartego  
dostępu do publikacji elektronicznych oraz otwartych archiwów. Dyskutowano 
nad postępami we współpracy na rzecz wyrównania szans w dostępie do infor- 
macji w krajach rozwijających się. Zastanawiano się jak przezwyciężać  
bariery ekonomiczne w dostępie do światowych zasobów informacji naukowej. 
Sporo uwagi poświęcono również przyszłości bibliotek medycznych,  
szczególnie nowym wyzwaniom, jakie stawia przed bibliotekarzami paradygmat  
medycyny opartej na faktach (Evidence-BasedMedicine), zagadnienie  
promocji zdrowia oraz stałe poszerzanie kręgu odbiorców usług informacyjnych o  
pacjentów i inne osoby zainteresowane swoją kondycją zdrowotną (ICML,
		

/p0038_0001.djvu

			372 
ARTYKUŁY 
2005). Dopełnieniem obrad stało się - zorganizowane przez WHO, РАНО 
i BIRENE - seminarium „Open Access for Developing" poświęcone  
problematyce otwartego dostępu do wiedzy i informacji w krajach rozwijających 
się. Uczestnicy spotkania, zgadzając się z tezą, że dostęp do wiedzy i  
informacji warunkuje rozwój społeczeństw i umożliwia przezwyciężenie nierówności 
społecznych w zakresie ochrony zdrowia, wystosowali deklarację do rządów, 
domagając się uczynienia z Open Access najwyższego priorytetu w ich polityce 
naukowej (International Seminar..., 2005). 
MIĘDZYNARODOWA FEDERACJA STOWARZYSZEŃ 
I INSTYTUCJI BIBLIOTEKARSKICH. SEKCJA BIBLIOTEK NAUK 
BIOLOGICZNYCH I MEDYCZNYCH 
IFLA została założona w 1927 r. i bardzo szybko stała się najważniejszym 
reprezentantem bibliotekarzy na arenie międzynarodowej. Obecnie liczy 
ponad 1700 członków z 155 krajów całego świata. Oprócz narodowych i  
międzynarodowych stowarzyszeń bibliotekarzy i specjalistów służb  
informacyjnych, zrzesza stowarzyszenia bibliotek i ośrodków informacji, szkół  
bibliotekarskich, instytutów bibliograficznych oraz biblioteki i ośrodki informacji 
działające w sektorze publicznym i prywatnym. Członkiem stowarzyszonym 
mogą zostać instytucje zainteresowane usługami bibliotecznymi i  
informacyjnymi oraz osoby prywatne (International Federation..., 2005). 
Sekcja Nauk Biologicznych i Medycznych (Section Biological and  
Medical Sciences), obecnie Sekcja Bibliotek Zdrowia i Nauk Biologicznych  
(Health and Biosciences Libraries Section), została utworzona w 1977 r. Geneza 
jej powstania jest związana z dyskusjami prowadzonymi na  
Międzynarodowych Kongresach Bibliotekarstwa Medycznego. Ich uczestnicy zwracali 
uwagę na brak ogólnoświatowej organizacji koordynującej działania w  
zakresie informacji medycznej i akcentowali potrzebę zbudowania struktur  
zapewniających ciągłość pracy między Kongresami (Pizer, 2000). Członkiem sekcji 
może zostać każdy członek IFLA, którego zainteresowania pokrywają się z jej 
zakresem tematycznym. Niestety, Health and Biosciences Libraries Section 
jest jedną z najmniejszych wśród wszystkich sekcji IFLA, w 2004 r. liczyła 65 
członków (Health..., 2004). 
Głównymi celami Sekcji są: 
- propagowanie współpracy między bibliotekami medycznymi i  
placówkami o podobnym profuu działalności, narodowymi i międzynarodowymi  
stowarzyszeniami bibliotekarskimi, WHO i innymi pokrewnymi organizacjami 
zainteresowanymi rozwojem informacji biomedycznej; 
- umacnianie w środowisku przekonania o konieczności zmian  
technologicznych oraz ułatwianie rozwoju i stosowania nowych technologii w  
procesach informacyjnych; 
- promocja i pomoc w rozwoju narzędzi służących dostarczaniu dobrej  
jakości informacji związanej z opieką zdrowotną dla wszystkich pracowników 
służby zdrowia, pacjentów i innych zainteresowanych osób; 
- reprezentowanie na arenie międzynarodowej interesów pracowników  
bibliotek i innych placówek informacyjnych z zakresu biomedycyny i ochrony 
zdrowia. 
Realizacja tych celów odbywa się poprzez aktywną pracę członków,  
często w ramach powoływanych grup roboczych. Wybierana co dwa lata Stała
		

/p0039_0001.djvu

			ROLA STOWARZYSZEŃ BIBLIOTEKARSKICH 
373 
Komisja, składająca się z 5-20 członków, w tym reprezentantów m.in. WHO 
i NLM, jest odpowiedzialna za formułowanie, rozwój i monitorowanie  
strategicznych zadań. Do jej głównych obowiązków należy także wybór miejsca 
ICML i uczestnictwo w pracach organizacyjnych. Regularna działalność  
sekcji obejmuje również przygotowanie programu otwartej sesji i warsztatów na 
doroczne Konferencje Generalne IFLA. Od 1980 r. członkowie Sekcji wydają 
biuletyn „Newsletter of the IFLA Section of Biological and Medical Sciences 
Libraries" - obecnie „Global Connections. Newsletter of the IFLA Section of 
Health and Biosciences Libraries", na którego łamach zamieszczane są m.in. 
sprawozdania z bieżącej działalności sekcji.^ 
W 1979 r. zrodził się projekt budowy „Światowego Katalogu Bibliotek 
Nauk Medycznych i Biologicznych". Gromadzenie danych rozpoczęto trzy 
lata później i w 1988 r. ukazało się pierwsze (i ostatnie) wydanie katalogu 
(Poland, ed., 1988). Projekt, zakładał jego stałą aktualizację i powstanie 
w przyszłości katalogu w postaci bazy danych online. Trudności w  
kompletowaniu danych, a także pojawienie się nowych rozwiązań technicznych  
ułatwiających ich gromadzenie spowodowało, że zrezygnowano z przyjętej formy 
pracy i skoncentrowano się na pomocy w przygotowywaniu regionalnych 
i narodowych katalogów bibliotek w tym zakresie. 
Wśród zadań strategicznych Sekcji znalazły się również projekty  
dotyczące przygotowania materiałów szkoleniowych dla bibliotekarzy w krajach  
rozwijających się, w tym wydanie podręcznika z tego zakresu oraz udział w  
pracach nad ewaluacjąprogramu MLA „Sister Libraries Initiative". Projekty 
ostatnich lat są związane z zagadnieniem dobrej jakości informacji  
dostarczanej konsumentom opieki zdrowotnej i obejmują m. in. przygotowanie listy 
drukowanych i elektronicznych wielojęzycznych materiałów dla tej kategorii 
użytkowników. Członkowie angażują się również w organizację otwartych 
sesji i warsztatów związanych z wdrażaniem nowych rozwiązań  
technologicznych w działalności informacyjnej. Przedstawiciel Stałego Komitetu  
uczestniczy w pracach International Committee of the Blue Shield (ICBS)  
(Section..., 1996; Health and Biosciences..., 2004; Health and Biosciences..., 
2006). 
EUROPEJSKIE STOWARZYSZENIE INFORMACJI MEDYCZNEJ 
I BIBLIOTEK 
Historia powstania European Association for Health Information and 
Libraries sięga 1984 г., kiedy wśród europejskich bibliotekarzy zrodziła się 
inicjatywa współpracy między europejskimi bibliotekami medycznymi. Rok 
później, podczas V ICML w Tokio, uznano potrzebę zorganizowania  
konferencji służb informacyjnych i bibliotekarzy medycznych z krajów europejskich. 
W ten sposób jesienią 1986 r. w Brukseli, przy wsparciu finansowym Komisji 
Wspólnoty Europejskiej i Europejskiego Regionalnego Biura WHO, odbyła 
się pierwsza konferencja bibliotek medycznych. Spotkanie potwierdziło  
potrzebę stałej współpracy, a jego owocem stała się decyzja powołania, pod  
auspicjami Rady Europy, Europejskiego Stowarzyszenia Informacji Medycznej 
i Bibliotek, które ukonstytuowało się 18 sierpnia 1987 r. w Brighton w  
Wielkiej Brytanii. Pierwszymi członkami zostało 74 bibliotekarzy z 13 państw 
europejskich; obecnie organizacja ta skupia ponad 1000 osób zawodowo  
związanych z informacją medyczną, pochodzących z 30 krajów. W ramach
		

/p0040_0001.djvu

			374 
ARTYKUŁY 
EAHIL działają dwie sekcje: bibliotek weterynaryjnych - European  
Veterinary Libraries Group oraz farmaceutyczna - Pharmaceutical Information 
Group. Od kilku lat są podejmowane działania w celu utworzenia sekcji  
związanej z informacją dla pielęgniarek i innych związanych z ochroną zdrowia 
grup zawodowych - Nursing and Allied Health Group (European..., 2006). 
Główne cele i zadania EAHIL zostały określone w Statucie. Należą do 
nich: 
- integracja bibliotekarzy i innych pracowników informacji medycznej 
w Europie poprzez działania na rzecz aktywnej wymiany informacji; 
- promocja szkoleń zawodowych, edukacji i wszelkiej aktywności  
bibliotekarzy i innych pracowników informacji medycznej, przygotowanie  
programów wspierających współpracę ośrodków informacji medycznej,  
wzmocnienie więzi z bibliotekami medycznymi z krajów Europy  
Środkowo-Wschodniej; 
- promocja jakości i standaryzacji w zakresie naukowej informacji  
medycznej; 
- podejmowanie - we współpracy z międzynarodowymi i narodowymi  
stowarzyszeniami, organizacjami i instytucjami -wysiłków na rzecz  
zdefiniowania potrzeb środowiska, inicjowanie działalności przynoszącej korzyści  
bibliotekom i szeroko rozumianej informacji medycznej w Europie; 
- reprezentowanie członków EAHIL na forum międzynarodowym przede 
wszystkim w instytucjach europejskich i WHO (European..., 2001 ). 
Od 1987 r. EAHIL wydaje kwartalnik „Newsletter to European Health 
Librarians", gdzie oprócz informacji dotyczących bieżącej działalności  
stowarzyszenia i innych pokrewnych organizacji, omawiana jest sytuacja środowisk 
związanych z informacją medyczną w poszczególnych krajach europejskich. 
Prezentowane są nowości wydawnicze oraz sprawozdania i opinie o  
konferencjach, seminariach, warsztatach bibliotek medycznych i innych  
przedsięwzięciach podejmowanych w środowisku. Elektronicznym forum  
dyskusyjnym wśród członków EAHIL jest, założona 1997 г., lista dyskusyjna 
(European..., 2006). 
EAHIL organizuje regularnie międzynarodowe konferencje bibliotek 
medycznych. Pierwsza, na której powołano do życia stowarzyszenie, była 
poświęcona problematyce współpracy i wykorzystaniu pojawiających się 
nowych technologii informacyjnych (Deschamps i Walckiers, eds., 1987). 
Zagadnienia współpracy były również głównym tematem drugiej konferencji, 
która odbyła się w Bolonii w 1988 r. (Steward i Wright, eds., 1989). Dwa 
następne spotkania -w Montpellier (1992) i Oslo (1994) - zdominowała  
szeroko rozumiana problematyka wykorzystania nowych technologii w  
działalności informacyjnej: techniczne, etyczne i prawne aspekty przekazywania  
informacji; koszty i korzyści zastosowania technologii telekomunikacyjnych; 
kształcenie i szkolenie pracowników i użytkowników systemów informacji 
medycznej (Bakker i Cleland, eds., 1993; McSéan, Van Loo, Coutinho, eds., 
1995). W 1995 r. w stolicy Czech, pod patronatem EAHIL obyło się  
Międzynarodowe Sympozjum poświęcone współpracy bibliotek medycznych w  
zakresie gromadzenia zbiorów, pozyskiwania dokumentów, współuczestnictwa 
w katalogowaniu i tworzeniu katalogów centralnych (Drbâlek i Pinkas, eds., 
1995). Rok później uczestnicy V Konferencji w Coimbra w Portugalii szukali 
odpowiedzi na pytanie zawarte w jej temacie Jakie przyjąć strategie w  
zarządzaniu informacją medyczną? (Bakker, ed., 1997). Biblioteka elektroniczna, 
publikacje elektroniczne, problematyka prawa autorskiego oraz elektroniczne
		

/p0041_0001.djvu

			ROLA STOWARZYSZEŃ BIBLIOTEKARSKICH 
375 
systemy dostarczania dokumentów zdominowały tematykę VI Konferencji, 
która odbyła się dwa lata później w Utrechcie (Bakker, ed., 1999). Kolejna 
Europejska Konferencja Bibliotek Medycznych została zorganizowana  
razem z VIII ICML w Londynie w 2000 r. Na sesji poświęconej zagadnieniom 
informacji o zdrowiu w Europie skupiono się głównie na współpracy między 
bibliotekami w poszczególnych krajach, informacji farmaceutycznej i  
organizowaniu elektronicznych bibliotek (ICML, 2000). Przewodnim tematem  
spotkania, które odbyło się w Kolonii w Niemczech (2002), były zagadnienia 
związane z obecnością informacji medycznej w Internecie. Wymieniano  
doświadczenia w ewaluacji stron WWW, oceniano jakość informacji w sieci, 
portale medyczne, poruszano kwestie dotyczące publikacji elektronicznych, 
zarządzania biblioteką elektroniczną i wirtualną (Deutschen..., 2002). 
W Santander w Hiszpanii (2004) dyskutowano m.in. nad przyszłością  
bibliotek medycznych, poruszano zagadnienia związane z tworzeniem bibliotek  
cyfrowych i hybrydowych oraz związaną z tym integracją zasobów  
informacyjnych: światowych, regionalnych i lokalnych. Kontynuowano również wiele 
tematów z poprzednich konferencji, jedna z sesji poświęcona była relacji  
informacja - odbiorca informacji. Konferencja została poprzedzona cyklem  
wykładów i warsztatów pozwalających doskonalić umiejętności zawodowe  
bibliotekarzy medycznych (European..., 2005). 
EAHIL zapewnia pomoc w organizowaniu kursów kształcenia  
podyplomowego. Poza tym, dla swoich członków i pracowników bibliotek z krajów 
pozaeuropejskich organizuje kilkudniowe spotkania warsztatowe. Do tej pory 
odbyło się pięć tego typu spotkań: w Brukseli ( 1990), Barcelonie (1993),  
Tartu (daw. Dorpat) w Estonii (1999), Alghero na Sardynii (2001) i Palermo 
(2005). We wrześniu 2007 r. zaplanowano spotkanie w Krakowie. 
Jednym z ważnych zadań EAHIL jest ustanawianie umów bilateralnych 
o współpracy między bibliotekami medycznymi i stowarzyszeniami  
zawodowymi. W kształtowaniu wzajemnej współpracy znaczną rolę odgrywa  
również pomoc finansowa (stypendia, opłacanie kosztów podróży i uczestnictwa 
w konferencjach czy seminariach) udzielana pracownikom informacji  
medycznej w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. 
EAHIL ściśle współpracuje z MLA, z Health and Biosciences Libraries 
Section I FLA oraz WHO. Jest reprezentowana w wielu organizacjach  
międzynarodowych, m.in. w Stałym Komitecie Szpitalnym Unii Europejskiej 
(HOPE), który zajmuje się tworzeniem sieci ośrodków dokumentacyjnych 
w dziedzinie zarządzania opieką zdrowotną, w Grupie Roboczej ds. Zdrowia 
Rady Europy, która pracuje m. in. nad zakresem wymiany informacji  
farmaceutycznej i biotycznej dla pacjentów i ich rodzin (DCBI) oraz z  
Międzynarodowym Stowarzyszeniem Oceny Technologii Medycznych w Opiece  
Zdrowotnej (ISTAHC). EAHIL współpracuje również z przedstawicielami  
przemysłu informacyjnego (European..., 2006). 
STOWARZYSZENIE INFORMACJI MEDYCZNEJ I BIBLIOTEK 
W AFRYCE 
Association for Health Information and Libraries in Africa powstało 
w 1984 r. na 50. Generalnej Konferencji IFLA w Nairobi, dzięki wsparciu  
finansowemu Biblioteki Kwatery Głównej WHO i Biura Regionalnego dla 
Afryki (AFRO). Obecnie liczy 46 krajowych członków oraz wielu partnerów
		

/p0042_0001.djvu

			376 
ARTYKUŁY 
i współpracowników na całym świecie. Zgodnie z Konstytucjąjej najwyższym 
organem zarządzającym jest Zgromadzenie Generalne, które aprobuje  
kierunki rozwoju i nowe zadania stowarzyszenia. 
Wszystkie działania podejmowane przez tę organizację zogniskowane są 
wokół nadrzędnego celu, jakim jest zapewnienie wszystkim pracownikom 
nauki i służby zdrowia w regionie dostępu do aktualnej i wiarygodnej  
informacji. Obejmują one: 
- upowszechnianie wysokiej jakości usług bibliotecznych; 
- zachęcanie do rozwoju zawodu bibliotekarza medycznego; 
- promowanie efektywnego wykorzystania wspólnych zasobów poprzez 
wymianę informacji i doświadczeń między pracownikami informacji  
medycznej; 
- propagowanie rozwoju, standaryzacji i wymiany narodowych baz  
danych z zakresu medycyny i nauk pokrewnych, produkowanych w krajach 
afrykańskich w formie „African Index Medicus"; 
- współpracę z Biurem Regionalnym Światowej Organizacji Zdrowia dla 
Afryki oraz innymi organizacjami narodowymi i międzynarodowymi w  
zakresie realizacji wspólnych celów; 
- udział w międzynarodowych przedsięwzięciach wspierających rozwój 
naukowej informacji medycznej (Association..., 2006). 
AHILA jest miejscem wymiany doświadczeń, także między  
przedstawicielami innych organizacji zainteresowanych rozpowszechnianiem informacji 
z zakresu biomedycyny i zdrowia publicznego w regionie. Takie  
współdziałanie różnych podmiotów przyczynia się do efektywniejszego wykorzystania, 
zazwyczaj niewystarczających w tym regionie, zasobów. Wydarzeniem 
o trudnym do przecenienia znaczeniu są Biennial Congresses of AHILA, na 
których porusza się najważniejsze problemy nurtujące środowisko i  
podejmuje decyzje przyczyniające się do osiągnięcia wyznaczonych celów.  
Międzynarodowe gremium, w tym obecność gości spoza kontynentu afrykańskiego, 
umożliwia szeroką wymianę doświadczeń, nowych idei i nawiązanie  
współpracy. Warsztaty szkoleniowe towarzyszące spotkaniom umożliwiają  
uczestnikom doskonalenie swoich umiejętności zawodowych. Każdy - z dziewięciu 
do tej pory zorganizowanych kongresów - przyniósł środowisku wymierne  
korzyści. 
W 1993 r. AHILA swoim aktywnym zaangażowaniem przyczyniła się do 
wznowienia prac nad budową „African Index Medicus". Obecnie, razem 
z AFRO, pełni rolę koordynatora działań (AFRO..., 2006). Kongresy są  
miejscem regularnych spotkań wszystkich uczestników przedsięwzięcia, okazją do 
wymiany doświadczeń i podejmowania nowych wyzwań oraz oceny dokonań. 
Do strategicznych zadań stowarzyszenia, oprócz uczestnictwa w budowie 
„African Index Medicus", należy przygotowanie katalogu bibliotek  
medycznych w krajach Afryki. 
Wymianę informacji między członkami towarzystwa ułatwia,  
publikowany w języku angielskim i francuskim, kwartalny biuletyn „AHILA News". 
Dzięki wsparciu Biblioteki Kwatery Głównej WHO, stowarzyszenie od 
kwietnia 1996 r. udostępnia także elektroniczną listę dyskusyjną AHILA- 
Net.
		

/p0043_0001.djvu

			ROLA STOWARZYSZEŃ BIBLIOTEKARSKICH 
377 
STOWARZYSZENIE BIBLIOTEK MEDYCZNYCH. 
SEKCJA WSPÓŁPRACY MIĘDZYNARODOWEJ 
Medical Library Association, wspólne stowarzyszenie amerykańsko- 
-kanadyjskie, zostało co prawda zarejestrowane jako organizacja krajowa, ale 
rola, jaką od początku swego istnienia odgrywa na arenie międzynarodowej 
usprawiedliwia fakt szerszej prezentacji niektórych aspektów jego działalności 
w tym miejscu. 
Zainteresowanie MLA sprawami międzynarodowymi jest widoczne od 
początku jej istnienia. Założony w 1899 r. serwis wymiany literatury  
medycznej - Exchange Service - wywarł znaczący wpływ na rozwój zbiorów  
medycznych nie tylko w bibliotekach amerykańskich i kanadyjskich, ale także 
poza kontynentem północnoamerykańskim. Wiatach dwudziestych  
ubiegłego wieku MLA aktywnie włączyła się w międzynarodowy protest przeciwko 
wysokim cenom czasopism niemieckich, a jej członkowie w ramach pomocy 
bibliotekom niemieckim oferowali duplikaty czasopism i sponsorowali  
subskrypcje. Kilkanaście lat później podobną pomocą służyli bibliotekom w  
krajach dotkniętych kataklizmem II wojny światowej. W 1946 r. Eileen Cunnin- 
ghan i Janet Doe z dużym sukcesem uczestniczyły w Międzynarodowej  
Konferencji UNESCO, gdzie przedstawiały amerykańskie osiągnięcia w zakresie 
indeksowania literatury medycznej. W drugiej połowie lat czterdziestych 
aktywność MLA na arenie międzynarodowej zaowocowała działaniami  
programowymi. W 1947 r. w celu zharmonizowania współpracy  
międzynarodowej powołano International Cooperation Committee (ICC). Do głównych 
zadań Komisji należała koordynacja działań obejmujących kształcenie i  
szkolenie zagranicznych bibliotekarzy medycznych oraz dystrybucję dubletów 
czasopism medycznych do bibliotek w krajach rozwijających się i  
zniszczonych wojną (Hodges, 1999). W 1947 г., dzięki wsparciu Fundacji  
Rockefellera, rozpoczęto systematyczne szkolenia bibliotekarzy z zagranicy. Uczestnicy 
programu mogli podjąć naukę i odbyć praktykę w bibliotekach Stanów  
Zjednoczonych oraz Kanady i w ten sposób zapoznać się z najlepszymi wzorami  
bibliotekarstwa medycznego. Działalność szkoleniową prowadzono także poza 
granicami USA, w państwach Ameryki Łacińskiej, Azji i innych, gdzie  
bibliotekarze amerykańscy, uwzględniając lokalne warunki ekonomiczne i  
kulturowe, organizowali kursy i warsztaty, służyli pomocą w przygotowywaniu 
programów edukacyjnych, aktywnie wspierali zakładanie szkół  
bibliotekarskich (Hodges, 2000). 
W 1948 г., wspólnie z Exchange Service i U. S. Book Exchange,  
rozpoczęto wieloletni program pomocy bibliotekom zagranicznym, w ramach którego 
do wielu krajów świata wysłano dziesiątki tysięcy książek i czasopism  
medycznych. 
ICC odegrała znaczącą rolę w zorganizowaniu pierwszego  
Międzynarodowego Kongresu Bibliotekarstwa Medycznego w 1953 r. w Londynie; była 
jednym z inicjatorów spotkania, a przygotowania do następnych zostały  
włączone do jej stałych zadań (Hodges, 1999). 
W 1967 r. został ustanowiony Międzynarodowy Fundusz im. Eileen  
Cunningham, przeznaczony na pomoc w kształceniu i szkoleniu bibliotekarzy 
medycznych spoza Stanów Zjednoczonych i Kanady. Fundusz umożliwił  
kontynuowanie wcześniejszych przedsięwzięć w tym zakresie. Pozwala on  
każdego roku, dla jednej osoby z zagranicy, sfinansować czteromiesięczny program 
nauki i praktyki w najlepszych bibliotekach medycznych Stanów Zjednoczo-
		

/p0044_0001.djvu

			378 
ARTYKUŁY 
nych i Kanady. Realizację programu rozpoczęto w 1972 r. i do tej pory 
uczestniczyło w nim 34 bibliotekarzy m. in. z Nigerii, Tajlandii, Indii, Rosji, 
Rumunii (Medical..., 2006). 
W 1989 r. w miejsce ICC powołano International Cooperation Section 
(ICS). Trwała struktura organizacyjna pozwoliła na sprawniejszą  
koordynację realizowanych przedsięwzięć i osiąganie celów, którymi stały się: dalszy 
wzrost zainteresowania sprawami międzynarodowymi w działalności MLA 
i zwiększenie aktywnej obecności jej członków na arenie światowej. Sekcja 
aktywizuje środowisko, stwarzając okazje do szerokiego uczestnictwa w  
międzynarodowych projektach. Jeszcze w 1989 r. ICS rozpoczęła wydawanie 
swojego biuletynu „International Cooperation Section Newsletter", w  
którym - oprócz informacji o bieżącej działalności sekcji - regularnie zamieszcza 
przeglądy inicjatyw międzynarodowych, raporty i relacje z realizowanych 
programów, informacje o zasobach sieciowych oraz praktyczne wskazówki 
dotyczące ich wykorzystania, recenzje nowości wydawniczych. W ramach 
MLANET zarządza własnym serwisem WWW, a wymianę nowych  
pomysłów i doświadczeń między członkami Sekcji ułatwia lista dyskusyjna. 
W 1999 r. ICS zainicjowała nowy program wspierający biblioteki za  
granicą „Sister Libraries Initiative". W ramach projektu pilotażowego objęto 
pomocą dwie biblioteki: Medical Research Library of Latvia w Rydze i Hol- 
berton Hospital Medical Library w Saint Jonhn's (Małe Antyle). Pomoc  
dotyczyła: wyposażenia w sprzęt komputerowy i stosowne oprogramowanie, 
poprawy stanu zbiorów (gjównie przez zapewnienie prenumeraty  
najważniejszych czasopism medycznych), dostępu do serwisów informacyjnych i  
serwisów dostarczania dokumentów, ułatwienia wypożyczeń  
międzybibliotecznych, zapewnienia profesjonalnych szkoleń oraz wzmocnienia pozycji  
biblioteki w strukturze instytucji macierzystej. Wybranym placówkom wsparcie 
było udzielane przez cały zespół instytucji zgłaszających udział w programie. 
Każda z nich współpracowała z jedną z bibliotek, udzielając pomocy w  
określonym zakresie. Oprócz bibliotek amerykańskich i kanadyjskich w  
programie uczestniczyli komercyjni dostawcy informacji i usług bibliotecznych. 
Prace koordynował międzynarodowy Komitet, on też określał potrzeby  
bibliotek, sporządzał raporty, zabiegał o jak największą liczbę donatorów.  
Program miał dostarczyć modelowych rozwiązań w zakresie międzynarodowej 
współpracy bibliotek medycznych. Zgodnie z założeniami, współpraca  
między podmiotami jest kontynuowana także po jego zakończeniu (2003) i  
przynosi wielostronne korzyści (Sister..., 2006). W 2004 r. rozpoczęto prace nad 
założeniami programowymi projektu „Health Sciences Library Partnership", 
który stanowi kontynuację poprzedniego przedsięwzięcia. Działania  
podejmowane w jego ramach mają służyć m.in. dalszemu doskonaleniu mechanizmów 
współpracy w gromadzeniu i udostępnianiu informacji między bibliotekami 
i innymi zainteresowanymi placówkami (Health..., 2006). 
ZAKOŃCZENIE 
Przedstawione stowarzyszenia zawodowe bibliotekarzy i pracowników 
naukowej informacji medycznej stanowią ważną formę działania środowisk 
związanych z usługami bibliotecznymi i informacyjnymi w zakresie szeroko 
pojętej medycyny. Organizacje te pomagają w określeniu tożsamości  
zawodowej członków i reprezentują interesy środowiska na forum krajowym i mię-
		

/p0045_0001.djvu

			ROLA STOWARZYSZEŃ BIBLIOTEKARSKICH 
379 
dzynarodowym. W realizacji wspólnych celów współpracują z innymi  
organizacjami oraz agendami rządowymi, m.in. poprzez podejmowanie roli  
doradczej i budowanie globalnej sieci współpracy. Przez swoją aktywność często 
wywierają naciski na kształtowanie i uwiarygodnienie polityki rządów.  
Spełniają również ważną rolę w procesie kształcenia zawodowego; pod ich  
auspicjami powstają programy szkoleń, do nich należy tworzenie komisji  
opiniujących, wydawanie certyfikatów itp. Opracowują standardy, opiniują akty 
prawne, biorą udział w procesach legislacyjnych. Organizują badania w  
obszarze swojego działania, prowadzą działalność wydawniczą, przygotowują 
konferencje, seminaria, warsztaty szkoleniowe. Tym samym stanowią ważne 
forum wymiany doświadczeń, poglądów i nowych idei. 
W artykule została omówiona działalność organizacji międzynarodowych, 
mających z założenia koordynować współpracę na arenie światowej. Należy 
jednak pamiętać, że również organizacje narodowe realizują wiele  
przedsięwzięć o charakterze międzynarodowym. Poza przedstawioną szerzej MLA, 
prym w tym zakresie wiodą przede wszystkim stowarzyszenia brytyjskie. 
Stowarzyszenia zawodowe profesjonalistów naukowej informacji  
medycznej nie są oczywiście jedynymi organizacjami wspierającymi rozwój teorii 
i praktyki naukowej informacji medycznej. Wśród innych organizacji  
pozarządowych, istotny wkład w kształtowanie działalności informacyjnej wnosi 
między innymi International Council of Science (ICSU). Jego program  
„International Network for the Availability of Scientific Publications - Health 
(INASP-Health)", jednoczący we wspólnych działaniach zespoły  
naukowców, wydawców i dostawców informacji, umożliwia koordynację działań na 
rzecz poprawy dostępu do wiarygodnej informacji medycznej w krajach  
rozwijających się i przechodzących transformację ustrojową. Natomiast, wśród 
organizacji międzyrządowych niewątpliwie wyróżnia się WHO, która w  
swojej długiej historii realizowała i nadal realizuje wiele programów mających 
na celu rozwój działalności informacyjnej w krajach członkowskich i  
ułatwienie (także ekonomiczne) naukowcom i praktykom zawodowym służby  
zdrowia dostępu do aktualnej i wiarygodnej informacji z zakresu szeroko pojętej 
medycyny i opieki zdrowotnej. 
BIBLIOGRAFIA 
AFRO Library and Documentation Centre (2006). African Index Medicus : access to 
African health information [online]. World Health Organization, Regional Office for 
Africa; [dostęp: 20.07.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Arbeitsgemeinschaft für Medizinisches Bibliothekswesen (2006). Wir über uns [online]; 
[dostęp: 30.05.2006]. Dostępny w World Wide Web:  [tekst 
wjęz. niemieckim]. 
Associaçâo Portuguesa de Documentaçâo e Informaçâo de Saude (2006). Sorbe a APDIS 
[online]; [dostęp: 30.06.2006]. Dostępny w World Wide Web:  [tekst wjęz. portugalskim]. 
Association for Health Information and Libraries in Africa (2006). The AHILA  
Constitution [online]. AHILA, AIBSA; [dostęp: 20.07.2006]. Dostępny w World Wide Web: 
 
Association for Information Management (2006). Aslib Biosciences Group [online];  
[dostęp: 20.07.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Associazione Bibliotecari Documentalisti Sanita (2006). BDS [online]; [dostęp: 
20.07.2006]. Dostępny w World Wide Web:  [tekstwjęz. włoskim].
		

/p0046_0001.djvu

			380 ARTYKUŁY 
Bakker, Suzanne, ed. (1997). Health information management : what strategies?  
.-proceedings of the 5th European Conference of Medical and Health Libraries, Coimbra, 
Portugal, September 18-21, 1996. Dordrecht; Boston: Kluwer Academic, 360 p. 
Bakker, Suzanne, ed. (1999). Libraries without limits: changing needs - changing roles : 
proceedings of the 6th European Conference of Medical and Health Libraries, 
Utrecht, 22-27June 1998. Dordrecht; Boston: Kluwer, 326 p. 
Bakker, Suzanne; Cleland, Monique С, eds. (1993). Information transfer, new age - new 
way : proceedings of the Third European Conference of Medical Libraries, Montpellier, 
France, September 23-26, 1992. Dordrecht; Boston : Kluwer Academic, 468 p. 
Bibliothecarii Medicinae Fenniae (2006). Bibliothecarii Medicinae Fenniae [online]; 
[dostęp: 30.05.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Birska, Renata; Sławińska, Renata (2006). 25 lat spotkań bibliotekarzy medycznych: 
referat jubileuszowy. W: 25 Jubileuszowa Konferencja Problemowa Bibliotek  
Medycznych. Kształcenie użytkowników naukowej informacji medycznej - koncepcje i  
doświadczenia. Lublin - Kazimierz Dolny, 12-14 czerwca 2006 [online]. [Warszawa]: 
Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, K[omisja] W[ydawnictw] Elektronicznych]. 
(EBIB. Materiały konferencyjne; 14); [dostęp: 30.08.2006]. Dostępny w World 
Wide Web:  
Canadian Health Library Association (2006). What is CHLA? [online]; [dostęp: 
30.05.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Crawford, Susan Y. (2000). The International Congresses on Medical Librarianship, 
1953-1995 : goals and achievements [online]. International Congress on Medical Li- 
brarianship [dostęp: 30.05.2006]. Dostępny w Word Wide Web:  
Davis, Ellison K.; Sweeney W. D. (1970). Proceedings of the Third International  
Congress on Medical Libr arianship, Amsterdam, 5-9 May 1969. Amsterdam: Excerpta 
medica, 541 p. 
Deschamps, Christine; Walckiers, Marc, eds. (1987). Medical libraries: cooperation and 
new technologies : First European Conference of Medical Libraries, Brussels Belgium, 
22-25 October 1986. Amsterdam; New York: North-Holland; New York, N.Y., USA: 
Elsevier Science Pub. Co., 508 p. 
Deutschen Zentralbibliothek für Medizin (2002). 8th European Conference of Medical 
and Health Libraries : thinking globally - acting locally : medical libraries at the turn 
an era [online]; [dostęp: 30.05.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Drbâlek, Jiài; Pinkas, Otakar, eds. ( 1995). EAHIL Symposium on Cooperation of  
medical libraries : proceedings. Prague: National Medical Library, 159 p. 
European Association for Health Information and Libraries (2001). Deed of amendment 
to the Statutes of European Association for Health Information and Libraries [online]; 
[dostęp: 30.06.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
 
European Association for Health Information and Libraries (2005). 9th European  
Conference of Medical and Health Libraries: Santander, September 20,h-25th 2004  
[online]; [dostęp: 20.07.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
European Association for Health Information and Libraries (2006). About EAHIL  
[online]; [dostęp: 20.07.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Health and Biosciences Libraries Section (2004). Annual report 2003-2004 [online]. 
International Federation of Library Associations and Institutions; [dostęp: 
30.06.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Health and Biosciences Libraries Section (2006). Strategic Plan 2006-2007 [online]. 
International Federation of Library Associations and Institutions; [dostęp: 30.06. 
2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Health Libraries Group (2006). Health Libraries [online]. Chartered Institute of Library 
and Information Professionals [dostęp: 30.05.2006]. Dostępny w World Wide Web: 

		

/p0047_0001.djvu

			ROLA STOWARZYSZEŃ BIBLIOTEKARSKICH 
381 
Health Sciences Library Partnership Committee (2006). Tips for Becoming a Sister  
Library, [online] MLANET, ICS [dostęp: 20.07.2006]. Dostępny w World Wide Web: 
 
Hodges, Mark T. (1999). International Cooperation Section History [online].  
MLANET; [dostęp: 20.07.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Hodges, Mark T. (2000). National networks to global group. The world's sciences library 
community in Y2K [online]. International Congress on Medical Librarianship [dostęp: 
13.06.2002]. Dostępny w World Wide Web:  
ICML (2000). 8ICML conference proceedings [online]. 8th International Congress on 
Medical Librarianship [dostęp: 15.06.2003]. Dostępny w World Wide Web: ; ; ;  ;  
ICML (2005). Commitment to Equity [online]. 9th World Congress on Health  
Information and Libraries [dostęp: 30.05.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
International Federation of Library Associations and Institutions (2005). More about 
IFLA [online]; [dostęp: 30.06.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
International Seminar Open Access for Developing Countries (2005). Salvador Declaration 
on Open Access : The Developing World Perspective [online]. 9th World Congress on 
Health Information and Libraries [dostęp: 30.05.2006]. Dostępny w World Wide 
Web:  
Japan Medical Library Association (2006). NPO The Japan Medical Library Association 
[online]; [dostęp: 30.05.2006]. Dostępny w World Wide Web:  [tekst wjęz. japońskim]. 
L'association des professionnels de l'information et de la documentation (2006). Groupes 
sectoriels. Santé - Medicine - Pharmacie - Biologie [online]; [dostęp: 30.05.2006]. 
Dostępny w World Wide Web:  
Lacroix Eve-Marie, ed. (1995). Health information for the global village:proceedings of 
the 7th International Congress on Medical Librarianship, Washington, D.C., May 10- 
12, 1995. Washington, D. C: Local Organizing Committee, 7th International  
Congress on Medical Librarianship, 427 p. 
Magyar Orvosi Köntvtarak Szövetsege (2006). Archivum. Bemutatkozâs, vezetôségi 
hirek [online]; [dostęp: 30.05.2006]. Dostępny w World Wide Web:  McSéan, Tony; Van Loo, John; 
Coutinho, Euphemia, eds. (1995). Health information - new possibilities. Dordrecht; 
Boston: Kluwer Academic, 296 p. 
Medical Library Association (2003). Overview of the Medical Library Association  
[online]. MLANET [dostęp: 20.07.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Medical Library Association (2006). Cunningham Memorial International Fellowship : 
fact sheet [online]. MLANET [dostęp: 20.07.2006]. Dostępny w World Wide Web: 
 
Nordic-Baltic Association for Medical and Health Information (2006). Articles [online]; 
[dostęp: 30.05.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Pizer, Irvin H. (2000). The International Congresses on Medical Librarianship: thirty 
years of evolutionary change [online]. 8th International Congress on Medical  
Librarianship [dostęp: 30.05.2006]. Dostępny w Word Wide Web:  
Poland, Ursula H., ed. (1988). World directory of biological and medical sciences  
libraries. München, New York: K.G. Saur, 214 p. 
Poynter, F. N. L., ed. (1954). Proceedings of First International Congress on Medical 
Librarianship, London, July 20-25, 1953. Libri, vol 3, 451 p. 
Scottish Health Information Network (2006). Welcome to the SHINE website [online]; 
[dostęp: 30.06.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Section of Biological and Medical Sciences Libraries (1996). Annual report 1994-1995 
[online]. International Federation of Library Associations and Institutions [dostęp:
		

/p0048_0001.djvu

			382 
ARTYKUŁY 
30.06.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Sister Libraries (2006). Sister Libraries Initiative. MLANET, ICS [dostęp: 20.07.2006]. 
Dostępny w World Wide Web:  
Special Libraries Association (2005). Medical Section Biomedical and Life Sciences 
Division [online]; [dostęp: 30.05.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Stewart, David W. C; Wright, Derek J., eds. (1989). Health information for all : a  
common goal: proceedings of the Second European Conference of Medical Libraries, 
Bologna, Italy, November 2-6, 1988. München; New York: K. G. Saur, 584 p. 
Taine, Seymour I. [et al.], eds. (1964). Proceedings of the Second International  
Congress on Medical Librarianship, Washington, D. C, June 16-22, 1963. Bulletin of The 
Medical Library Association, vol. 52 (1), 354 p. 
University Medical School Library Group (2006). About the Group [online]; [dostęp: 
09.06.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Uryga, Anna (2000). Programy wspierające działalność bibliotek medycznych: analiza 
trendów w Polsce i na świecie. EBIB [online], nr 5 [dostęp: 30.04.2006]. Dostępny 
w World Wide Web: 
IZABELA SWOBODA 
Institute of Library and Information Science 
Silesia University 
e-mail: iswoboda@us.edu.pl 
THE ROLE OF LIBRARY ASSOCIATIONS 
IN SHAPING INFORMATION SERVICES IN THE FIELD OF MEDICINE 
KEYWORDS: International library associations. Medical libraries. Medical information. 
International Congresses on Medical Librarianship. IFLA Section of Health and Bio- 
sciences Libraries. The European Association on Health Information and Libraries 
(EAHIL). The Association for Health Information and Libraries in Africa (AHILA). 
International Cooperation Section of the Medical Library Association (MLA). 
ABSTRACT: The author presents the role of library and medical information professional 
associations in shaping information services in the field of medicine. She discusses such 
organizations operating in Poland and explores the activities of international professional 
librarian associations: IFLA Section of Health and Biosciences Libraries, the European 
Association on Health Information and Libraries (EAHIL), the Association for Health 
Information and Libraries in Africa (AHILA), the International Cooperation Section of the 
Medical Library Association (MLA). She also presents topics discussed at International 
Congresses on Medical Librarianship. 
Artykuł wpłynął do redakcji 2 grudnia 2006 г., w wersji poprawionej 14 maja 2007 r.
		

/p0049_0001.djvu

			PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 2007 z. 3 
PL ISSN 0033-202X 
IWONA H. PUGACEWICZ 
Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych 
Uniwersytet Warszawski 
e-mail: ipugacewicz@uw.edu.pl 
KOBIETY W IFLA. 
PROBLEMATYKA WOMEN'S STUDIES 
W DZIAŁALNOŚCI AGEND MIĘDZYNARODOWEJ 
FEDERACJI STOWARZYSZEŃ 
I INSTYTUCJI BIBLIOTECZNYCH 
W LATACH 1990-2005 
Iwona H. Pugacewicz, doktor nauk humanistycznych w zakresie 
historii, jest adiunktem w Instytucie Informacji Naukowej i  
Studiów Bibliologicznych UW. Jej zainteresowania skupiają się wokół 
zagadnień dotyczących funkcjonowania różnorodnych instytucji 
j5& ,. kultury europejskiej, na czele z bibliotekami i centrami  
informacyjnymi, a także wokół polskich i polonijnych instytucji kultury 
działających poza granicami. Z uwagi na francuską ścieżkę jej 
kariery zawodowej (jest absolwentką prestiżowej École des Hau- 
„ tes Etudes en Sciences Sociales w Paryżu, w 1. 1997-2005 pełniła 
funkcję dyrektora Zespołu Szkół przy Ambasadzie RP w  
Paryżu). Szczególnie bliska jest jej historia i kultura krajów  
romańskich, a także problematyka feministyczna. Jest autorką licznych 
\ artykułów na temat historii społeczno-obyczajowej, m.in.  
Nowożytny pojedynek przez Anglików odrzucony, Mówią Wieki, nr 8/ 
411, 1993, s. 26-28; „Viva Espańa eon Honra", Mówią Wieki, nr 6/433, 1994. s. 51-53: 
Polscy jakobini a rodzina królewska w I połowie powstania kościuszkowskiego, Studia 
Podlaskie, t.VI, 1996, s. 15-31; Moderatorzy rządów absolutnych we Francji. W: Rzecz- 
pospolita-Europa XVI-XVIII wiek. Próba konfrontacji, pod red. M. Kopczyńskiego, 
W. Tygielskiego, Instytut Historyczny UW, 1999, s. 41-49; Paryski polonez, Wspólnota 
Polska, nr 1, 2000, s. 7-11; O zwadkach sarmackich i dualistach, Białostocki Magazyn 
Historyczny GRYFITA, nr 26, 2006, s. 32-35; Kłopotliwy jeniec, Mówią Wieki, nr 560. 
2006, s. 22-26; Zajazd szlachecki w XVI-XVIII w., Białostockie Teki Historyczne 
4/2006, s. 64-78. 
SŁOWA KLUCZOWE: Bibliotekarstwo. Kobiety. Równouprawnienie. Feminizm.  
Women's Studies. Gender Studies. Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń i Instytucji 
Bibliotecznych. IFLA. Round Table on Women's Issues. Women Issues Section. 
ABSTRAKT: Do powstania oficjalnej Sekcji Kobiet w 2003 r. w ramach IFLA wiodła 
długa droga. Poniższy artykuł przedstawia historię rozwoju ruchu kobiecego w ramach 
IFLA, szczególnie koncentruje się wokół problematyki kobiecej ważnej zarówno dla  
pracowników bibliotek, jak i ich użytkowniczek. Przedstawia metody pracy: wybrane  
badania, publikacje i formy szerzenia informacji potrzebnych kobietom. Podkreśla ich potencjał 
i siłę w szerokim społeczno-kulturowym kontekście. Jednym z najważniejszych problemów 
dla wszystkich ruchów kobiecych jest identyfikacja wszelkich przejawów dyskryminacji 
i nierówności dotyczących kobiet w bibliotekarstwie, co tutaj zostało zaledwie wstępnie  
zasygnalizowane.
		

/p0050_0001.djvu

			384 
ARTYKUŁY 
WPROWADZENIE 
Historia walki kobiet o równouprawnienie ściśle wiąże się z narodzinami 
feminizmu jako późnooświeceniowego ruchu intelektualnego o w miarę jasno 
zdefiniowanych zasadach i wytyczonych celach. Pojęcie feminizm po raz 
pierwszy zostało użyte w XIX w. i odtąd nieustannie towarzyszy innemu  
terminowi, wywodzącemu swój rodowód z epoki cesarstwa rzymskiego -  
emancypacji. Od czasów ukazania się w Europie Drugiej płci Simone de Beauvoir 
(1949), a w Ameryce Feminine Mystique Betty Friedan (1963) możemy 
mówić o kształtowaniu się nowego, spokojniejszego i dojrzalszego tzw.  
feminizmu drugiej fali, którego rozkwit przypada na lata siedemdziesiąte XX w. 
(Bator, 2001, s. 8). 
W tym samym okresie, tj. na przełomie lat sześćdziesiątych i w latach  
siedemdziesiątych, pojawiły się na światowych uniwersytetach tzw. women's 
studies - studia nad kobietą i o kobiecie -jako odrębna dziedzina badawcza. 
Jedną z pierwszych uczelni, gdzie podjęto badania naukowe w tym zakresie 
był Uniwersytet Stanowy Illinois w Urbanie, na którym w 1970 r. rozpoczęto 
zajęcia na kierunku Women's Studies, pomyślanym jako kurs  
interdyscyplinarny o kobietach i dla kobiet. Dzisiaj tego typu kształcenie zwane  
powszechnie WS (skrót od nazwy Women's Studies) jest prowadzone na 6  
kontynentach, a tylko w USA uczelnie w jego ramach oferują do wyboru ponad 500 
programów. 
Równolegle do zainteresowań o charakterze naukowo-badawczym  
rozwijały się „niewieście" pola działań empirycznych, które wynikały z  
praktycznych potrzeb poszczególnych środowisk i organizacji społecznych. Począwszy 
od wojny krymskiej (1853-1856), kiedy to po raz pierwszy kobiety, obok  
tradycyjnie przypisywanych im ról charytatywnych, wystąpiły jako  
profesjonalne pielęgniarki ze słynną Florence Nightingale na czele (w rocznicę jej  
urodzin, 12 maja, obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Pielęgniarek),  
systematycznie poszerzały się możliwości ich działań i otwierały nowe pola 
aktywności zawodowej1. 
Celem niniejszego artykułu nie jest przedstawienie historii walki o  
równouprawnienie kobiet na rynku pracy czy też opis możliwości otwieranych przed 
paniami i przez nie na przestrzeni wieków (wymagałoby to zapewne  
wieloletnich i szeroko zakrojonych studiów prowadzonych przez cały zespół badaczy 
z różnych nauk), ale jedynie wprowadzenie do rozważań nad rzadko  
dotychczas poruszaną w polskiej literaturze kwestią kobiet w świecie biblioteki i  
informacji oraz przedstawienie miejsca, jakie problematyka ta zajmuje dziś 
w działalności Międzynarodowej Federacji Stowarzyszeń i Instytucji  
Bibliotecznych (IFLA). Z jednej strony mamy do czynienia z dyscypliną naukową, 
a zwłaszcza zawodem niezwykle sfeminizowanym, bo na całym świecie  
biblioteka i obsługa biblioteczna zdominowana jest przez kobiety, a z drugiej 
wraz z nieuniknionym i coraz powszechniejszym wdrażaniem komputeryzacji 
i związanych z nią technik IT w działalności bibliotecznej zderzamy się nadal 
z bardzo zmaskulinizowanym światem nauk ścisłych. Już takie ogólne  
zestawienie może być dobrym przyczynkiem do refleksji nad faktycznym i  
postulowanym miejscem kobiety w świecie odbioru, obiegu i tworzenia informacji 
oraz związanych z tym wyzwań dla bibliotek i bibliotekarstwa na różnych  
szerokościach geograficznych. 
1 Więcej na temat F. Nightingale i innych kobiet, dzięki którym rozwinął się ruch feministyczny zob. 
Gillian, 2004.
		

/p0051_0001.djvu

			KOBIETY W IFLA 
385 
GENEZA POWSTANIA RTWI 
Obecnie większość liczących się organizacji europejskich i  
ogólnoświatowych na czele z ONZ i Unią Europejską posiada struktury i agendy  
wyspecjalizowane w różnorodnej problematyce kobiecej2. Jeśli idzie o  
międzynarodowe stowarzyszenia bibliotekarskie, wygenerowanie w ich ramach „żeńskiej 
komórki", zajmującej się typową dla swej płci problematyką, nastąpiło  
stosunkowo późno, bo dopiero na początku lat dziewięćdziesiątych XX w.  
Niekwestionowana aktywność kobiet w różnorodnych oddziałach (dywizjach), 
sekcjach i tzw. okrągłych stołach w ramach IFLA od początku jej założenia 
w Edynburgu w 1927 r. wyznaczała podstawowe kierunki rozwoju tej  
organizacji. Szczególnie na styku takich dziedzin jak szeroko pojęta edukacja, w tym 
alfabetyzacja, profilaktyka zdrowotna i prokreacja a polityka socjalna 
państw w różnych regionach świata, działalność informacyjna kobiet i dla 
kobiet była i jest nie do przecenienia. W zasadzie większość sekcji IFLA, 
a szczególnie Sekcja Bibliotek Publicznych (The Public Libraries Section), 
Sekcja Bibliotek Szkolnych (The School Libraries and Resource Centres 
Section), Sekcja Kształcenia i Doskonalenia (The Education and Training 
Section), Sekcja Usług Bibliotecznych dla Populacji Wielokulturowej (The 
Library Service to Multicultural Populations Section) czy Sekcja Bibliotek 
dla Niepełnosprawnych (The Libraries Serving Disadvantaged Persons  
Section), od dawna zajmuje się na co dzień taką tematyką, jakkolwiek wtopioną 
lub wypływającą okazjonalnie z szeregu innych zagadnień. Poruszanie się 
przez żeńskie gremium IFLA w problematyce typowo kobiecej nie jest więc 
niczym nowym, natomiast dojrzałość do utworzenia z niej odrębnej dziedziny 
działalności Federacji narastała przez całe lata, towarzysząc bardziej lub 
mniej świadomie rozwojowi nowej fali feminizmu, którą jako pierwsze zostały 
bezpośrednio dotknięte biblioteki amerykańskie. Pionierskie prace Joan 
Marshall doprowadziły do interesujących reform w samej Bibliotece  
Kongresu (za którą poszły inne), takich chociażby, jak zmiany terminologiczne oraz 
modyfikacje taktyczne części haseł katalogowych, uznanych przez feministki 
za obraźliwe lub naruszające równowagę płci3. 
Rozszerzający się na różne dziedziny życia rozwój badań nad kobietami, 
postępująca emancypacja wyrażająca się m.in. tworzeniem najczęściej przy 
studiach WS feministycznych centrów informacji i bibliotek, a co za tym idzie, 
coraz bardziej klarowne definiowanie sfer dyskryminacji z jednej strony, 
z drugiej ilość i waga spraw kobiecych poruszanych „przy okazji" bądź „na 
marginesie" obrad różnorodnych sekcji, w połączeniu ze stałym rozwojem 
sfeminizowanych struktur organizacyjnych IFLA - to wszystko przyczyniło 
się do powołania na początku lat dziewięćdziesiątych pierwszej namiastki 
własnej organizacji. 
W 1990 г., w Sztokholmie, z inicjatywy Suzanne Hildenbrand z  
Nowojorskiego Uniwersytetu Stanowego w Buffalo, doszło do założenia tzw. Okrągłego 
Stołu Kobiet (Round Table on Women's Issues - RTWI) w ramach  
organizacyjnych Oddziału VI IFLA: Zarządzanie i Technologia (Division VI:  
Management and Technology). Kilkunastoosobowa grupa pań, inicjując na  
konferencji sztokholmskiej skromną dyskusję nad statusem i wizerunkiem  
bibliotekarki, a następnie nad rolą kobiet w strukturach IFLA, wprowadziła po raz 
2 Przykłady tego typu organizacji opisane są na stronie internetowej Federacji na Rzecz Kobiet i  
Planowania Rodziny pod adresem  
3 Więcej na temat jej reform zob. J. Marshall, 1972.
		

/p0052_0001.djvu

			386 ARTYKUŁY 
pierwszy oficjalnie problematykę Women's Studies do międzynarodowej  
działalności bibliotecznej (Siitonen, red., 2003, p. XI). W pierwszych latach  
istnienia nowej agendy IFLA największym jej sojusznikiem na polu naukowo-ba- 
dawczym były uniwersytety amerykańskie, oferujące w ramach Gender  
Studies lub Women's Studies możliwości szczegółowego potraktowania 
feministycznych zagadnień ze świata biblioteki. Przyjrzyjmy się zakresowi 
i metodom działania RTWI poprzez pryzmat oficjalnych dokumentów i  
podjętych akcji. 
PROGRAM, CELE, METODY 
Pierwszy szkic definiujący pola zainteresowań RTWI został  
przedstawiony do ogólnej dyskusji w 1996 r. Jego treści wynikały ze wspomnianych  
wieloletnich doświadczeń wyniesionych z pracy w innych sekcjach, z praktycznej 
obserwacji życia codziennego bibliotek i bibliotekarek w różnych zakątkach 
świata, jak również nawiązywały do zatwierdzonej na IV Światowej  
Konferencji w Sprawach Kobiet tzw. Platformy Działania, identyfikującej  
dwanaście obszarów mających kluczowe znaczenie dla podniesienia statusu kobiety 
we współczesnym świecie4. 
W wyniku trwającej prawie dwa lata debaty oraz w ramach przygotowań 
do konferencji IFLA w Amsterdamie (1998 r.) pierwszy oficjalny dokument 
systematyzujący zamiary RTWI pod znamiennym tytułem Na  
skrzyżowaniach informacji i kultur. Role kobiet w różnorodności i dynamice  
współczesnego świata (On Crossroads oflnformation and Culture: Women's Roles in 
a Diverse and Dynamic Word)5 został wydany, a następnie zatwierdzony 
przez Komitet Wykonawczy, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom Biura 
Centralnego IFLA. 
We wstępie odnajdujemy informacje ogólne. RTWI będzie koncentrować 
swoją działalność wokół zagadnień i problemów szczególnie bliskich kobietom 
pracującym w bibliotekarstwie i informacji, jak i wokół społeczności żeńskiej 
z nimi związanej. Rozwój programów podnoszących kwalifikacje zawodowe 
ma usprawniać i doskonalić usługi oraz przyczynić się do rozszerzenia  
spektrum oddziaływania bibliotek i informacji na różne sfery życia kobiecego. 
Kreowanie pozytywnego wizerunku bibliotekarki w społeczeństwie,  
wzajemna interakcja kobiet pracujących w sektorze biblioteczno-informacyjnym 
zarówno w ramach współpracy zawodowej, jak i z czytelniczkami,  
klientkami poszukującymi stosownej informacji niezależnie od szerokości  
geograficznej — to wyzwania, które powinny być realizowane za pomocą nowych  
technologii, pozwalających docierać jak najdalej z aktualną wiedzą. Badania  
naukowe i prace statystyczno-sondazowe oraz dostarczanie rzetelnej informacji na 
temat pozycji kobiety w bibliotekarstwie mają wspierać rozwój i zmieniać  
obraz całego bibliotekarstwa nie wykluczając takich jego dziedzin, jak m.in.  
polityka gromadzenia, udostępniania i opracowania zbiorów, która powinna być 
prowadzona również pod kątem potrzeb i oczekiwań kobiet. 
Już na wstępie prac statutowo-legislacyjnych nacisk został położony na 
stosowne zapisy odnoszące się do identyfikacji i zwalczania wszelkich form 
4 Więcej o konferencji pekińskiej 1994 r. i wytycznych Platformy Działania zob. Konferencje w  
sprawach kobiet. Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie,  
5 Women andLibrarianship, 1998.
		

/p0053_0001.djvu

			KOBIETY W IFLA 
387 
dyskryminacji i dysproporcji w dostępie do różnorodnych źródeł informacji. 
Możliwość wolnego dostępu i wykorzystywania przez kobiety potrzebnych im 
informacji nie powinna być w żadnym razie ograniczana, cenzurowana czy 
zabraniana. W tym celu RTWI zadeklarował szczególnie ścisłą współpracę 
ze wszystkimi pozostałymi sekcjami, grupami dyskusyjnymi w ramach i poza 
IFLA, uznając to za priorytet swoich działań na najbliższe lata. 
Poza ogólnym, wyżej streszczonym, programem sformułowano też  
podstawowe wytyczne, co do celów i metod działania: 
- prowadzenie forum dyskusyjnego poświęconego tematyce kobiety 
w bibliotece i w bibliotekarstwie, 
- wspieranie badań dotyczących jej roli w sektorze biblioteczno-informa- 
cyjnym, 
- rozwijanie komunikacji i wzajemnej informacji w ramach  
bibliotekarstwa i działalności z nim związanej, 
- promocja działań edukacyjnych i podniesienie statusu zawodowego 
pracowniczek bibliotek i instytucji z nimi związanych, 
- inicjowanie i zachęcanie do rozwijania serwisów edukacyjnych i  
informacyjnych dotyczących problematyki szczegółowej, 
- promocja umiejętności czytania i pisania, zdrowego trybu życia i  
kształcenia ustawicznego kobiet niezależnie od wieku, statusu społecznego i regionu, 
- podniesienie świadomości i wagi przedsięwziętych działań  
feministycznych na forum międzynarodowym w ramach uznanych struktur IFLA6. 
Okazją do systematycznego podsumowywania działalności RTWI i  
kreślenia nowych perspektyw były coroczne konferencje ogólne IFLA. Od  
powstania nowego okrągłego stołu jego kierownictwo ustalało problematykę 
własnych narad ściśle wiążąc ją z główną tematyką kongresów IFLA. Warto 
zwrócić uwagę na najciekawsze pomysły i propozycje. 
DZIAŁALNOŚĆ MERYTORYCZNO-ORGANIZACYJNA 
W ramach 62. Generalnej Konferencji IFLA w Pekinie (25-31-sierpnia 
1996 r.) zatytułowanej Zmiany jako wyzwanie: biblioteki a rozwój  
ekonomiczny (The Challenge of Change: Libraries and Economic Development), 
RTWI zaproponował rozważania nad wzrastającą siłą kobiet w ich  
tradycyjnej - zarówno domowej, jak i zawodowej - przestrzeni (The Emerging Power 
of Women: Traditional andProfessional Roles)''. Już rok wcześniej, w  
Istambule, na otwartej sesji RTWI dotyczącej miejsca kobiety w świecie  
informacji, zapowiadającej chińską konferencję, po raz pierwszy został przedstawiony 
status i problemy jakże odległej nam kulturowo azjatyckiej bibliotekarki8. 
Przedstawione zostały wówczas wyniki pierwszych tego typu badań  
zainicjowanych w Chinach (na potrzeby i w przededniu światowej konferencji).  
Wyniki raportu Dong Xiaoying i Zhang Shuhua, sporządzonego po przebadaniu 
ponad sześćdziesięciu bibliotek i zatrudnionych tam ponad trzystu  
bibliotekarek, ukazały ich faktyczny status i pozycję w ujęciu statystycznym (struktura 
obsady kadrowej w zależności od płci, wykształcenie, doświadczenie  
zawodowe, struktura zajmowanych stanowisk, awans). Wniosków do dyskusji i dal- 
6Zob. Women and Librarianship, 1998. 
7 Program 62. Konferencji Ogólnej IFLA jest dostępny pod adresem  
8Zob. Round Table..., 1995.
		

/p0054_0001.djvu

			388 
ARTYKUŁY 
szych studiów komparatystycznych nie zabrakło9.1 co ciekawe,  
problemy kobiecego środowiska bibliotekarzy chińskich były w większości  
przypadków doskonale znane ich interlokutorom z Europy czy Stanów  
Zjednoczonych. Dyskusyjna okazała się natomiast skala i głębokość opisanych 
zjawisk. 
Wbrew ogólnemu przekonaniu zawód bibliotekarza w Chinach nie jest 
wyłączną domeną kobiet, gdyż prawie 50 % personelu to mężczyźni.  
Zaskakujące są natomiast dane dotyczące bibliotek uniwersyteckich, bo jeśli  
dopatrywać się w jakiejkolwiek sferze męskiej dominacji - to właśnie tutaj.  
Tymczasem według badań Huang Xin prowadzonych w największej chińskiej  
prowincji Guangdang w 40 zlokalizowanych tam szkołach wyższych znajduje 
zatrudnienie ponad 73% kobiet, które są lepiej wykształcone niż mężczyźni 
(65% ukończyło wyższe studia) i częściej sprawują funkcje kierownicze (w 64 
przypadkach kobiety zajmowały stanowiska kierownicze, co stanowi 82% 
pracowników zatrudnionych na takich stanowiskach w badanych  
bibliotekach). (Siitonen, 2003; Xin, 1996, pp. 48-54). Natomiast istotnymi  
problemami, na które zwraca uwagę w swoich badaniach Zhang Lixin są:  
zdecydowanie niższe zarobki, niski odsetek zatrudnienia w sektorze prywatnym,  
problemy dotyczące standardów kształcenia bibliotecznego, przymusowe wysyłanie 
kobiet na emeryturę (Siitonen, 2003; Lixin, Zhang, 1997, pp. 176-183). 
Feminizacja bibliotek w Azji wygląda różnie w różnych krajach. W  
Kazachstanie w 100% biblioteki są opanowane przez płeć piękną, która ma  
głębokie przekonanie o misyjności swego zawodu i uznaje pracę w bibliotece za 
swego rodzaju awans społeczny (Siitonen, 2003; Berdigalieva i Shaimardano- 
va, 2000, pp. 226-230). W Indiach sytuacja jest diametralnie inna. Pierwsze 
kobiety na studiach bibliotekoznawstwa pojawiły się tam w latach  
czterdziestych XX w. Mimo to obecnie proporcje płci na tego rodzaju studiach są  
wysoce niezadowalające i wynoszą 3:1 na korzyść mężczyzn (Dasgupta, 1998, 
pp. 245-249). 
Zupełnie inne problemy trapią z kolei japońskie środowisko. Tam  
dyskryminacja płci przejawia się nie tylko w dużych różnicach w płacy realnej  
(dochodzących do 33%), dominacji mężczyzn na wyższych stanowiskach 
(w 1992 r. w bibliotekach publicznych sprawowało je tylko 7 kobiet, tj. 6% 
bibliotek publicznych było kierowanych przez kobiety pomimo ich sześćdzie- 
sięcioprocentowej reprezentacji w środowisku bibliotekarzy japońskich), ale 
również w specyficznej polityce zatrudnienia. Kobiety są często angażowane 
na czas określony lub na część etatu, zwłaszcza po powrocie z urlopu  
wychowawczego, tuż po ukończeniu studiów, z powodu obowiązków domowych, 
wychowywania dzieci. Efekt jest taki, że 76% „bibliotecznych pracowników 
sezonowych" to płeć żeńska. Badania prowadzone przez Stowarzyszenie  
Bibliotek Publicznych w Osace wskazały na tendencję rosnącą, jeśli idzie o  
zatrudnianie kobiet na niepełnym etacie. Średnia ich wieku to 40-44 lata (z  
czego 4% kobiet miało powyżej 60 lat, ale 73% było w pełni sił zawodowych, 
między 25-54 rokiem życia). Średnia wieku mężczyzn zatrudnianych na czas 
określony to 60 lat; a więc podjęcie owej pracy w ich przypadku wiązać  
należy najczęściej tylko z dorabianiem na emeryturze (Siitonen, 2003; Taguchi, 
1994, pp. 35-40). 
9 Za kontynuację pracy Chinek należy uznać badania prowadzone przez związaną z Uniwersytetem 
w Tennessee prof. Sarla R. Murgi, Motivation to manage: A comparative study of male and female library 
& information science students in the Unitek States of America, India, Singapore, and Japan. In:  
Siitonen, ed., 2003, s. 62-86.
		

/p0055_0001.djvu

			KOBIETY W IFLA 
389 
Analizując badania grupy brytyjskich naukowców z Uniwersytetu Nor- 
thumbria w Newcastle, warto zwrócić uwagę na występowanie podobnego 
typu problemów w Anglii (czasowe wykluczenie kobiet z życia zawodowego, 
niemożność ukończenia nauki z powodu obowiązków rodzinnych) oraz  
wypracowanie przez wyspecjalizowane agendy rządowe metod ich rozwiązania. 
Wychodząc z założenia, że kształcenie ustawiczne poza miejscem pracy czy 
uczelnią jest jak najbardziej możliwe, a praktyka zawodowa i umiejętności 
często cenniejsze niż tytuły akademickie zaproponowano tzw. National  
Vocational Qualifications - NVQS. Jest to ustrukturalizowany system pomiarów 
umiejętności i wiedzy dla wszystkich, którzy pragną podnieść lub zdobyć  
formalne kwalifikacje, a z różnych przyczyn nie są lub nie byli w stanie podjąć 
instytucjonalnego kształcenia. Wśród korzystających z tego systemu oceny 
kwalifikacji zawodowych 90% stanowią kobiety różnych profesji,  
domagające się rzetelnej ewaluacji swojego potencjału. Zawody związane z informacją 
i bibliotekarstwem są tu szczególnie mocno reprezentowane (Siitonen, 2003; 
Parker i in., 2000, pp.170-175). 
Wiele napisano już na temat trzech najpowszechniejszych bolączek  
współczesnego światowego bibliotekarstwa: feminizacji placówek, nierówności 
świadczeń płacowo-socjalnych w zależności od płci oraz monopolizacji  
wyższych stanowisk przez mężczyzn. Warto przyjrzeć się teraz temu, jak te  
kwestie wyglądają w najważniejszej międzynarodowej organizacji świata  
bibliotecznego - samej IFLA. W zasadzie nie ma sensu dociekać nierówności  
płacowych w IFLA, bo regulacje odgórne do niej nie dopuszczają. Bezdyskusyjna 
wydaje się być również przewaga kobiet w ogólnej liczbie członków. Ażeby się 
o tym przekonać wystarczy przejrzeć jakiekolwiek sprawozdanie z obrad  
sekcji, okrągłego stołu czy grupy dyskusyjnej, gdzie umieszczane są listy  
obecnych lub wziąć udział w jakiejkolwiek konferencji IFLA. Natomiast wcale nie 
jest oczywiste rozstrzygnięcie trzeciej kwestii - monopolizacji wyższych  
stanowisk przez płeć męską. Podstawę do podanych niżej szacunków stanowią 
dane zawarte w corocznie wydawanych, w formie książkowej, kompendiach 
informacyjnych dotyczących składu osobowego władz i głównych kierunków 
działalności IFLA w danym roku - tzw. IFLA Directory za okres 1970/71 - 
2005 oraz, jako uzupełnienie, informacje zawarte na stronach internetowych 
IFLA (szczególnie, jeśli idzie o lata 1927-1970 i 2003-2007). Oto jak  
przedstawia się w świetle powyższych źródeł rozkład płci na najważniejszych  
stanowiskach w IFLA. 
Tylko w jednym przypadku, w dotychczasowej historii IFLA, funkcja 
Sekretarza Generalnego przypadła kobiecie. O trafności wyboru Holenderki 
Margreet Wijnstrom na to stanowisko świadczy nie tylko jej nieprzerwana 
siedemnastoletnia kadencja (1971-1987), ale też ustanowienie fundacji jej 
imienia, której zadaniem jest wspieranie rozwoju bibliotek regionalnych 
i lokalnych. Warto dodać, że 85-letnia Margreet Wijnstroom, obecnie  
honorowy członek IFLA, jest również znana w Niderlandach jako autorka licznych 
powieści i opowiadań kryminalnych10. 
Obsada prezydencji Zarządu Generalnego nie przedstawia się też lepiej. 
Wśród piętnastu przewodniczących sprawujących tę funkcję w latach 1927- 
2007 odnajdujemy dwie kobiety: Else Granheim (1979-1985) oraz Kay  
Raseroka (2003-2005). Pierwsza z nich zainicjowała do dziś aktualną i nadal 
10 Zob. np. notę biograficzną M. Wijnstroom w witrynie Crime.pl pod adresem 
		

/p0056_0001.djvu

			390 
ARTYKUŁY 
toczoną debatę dotyczącą pozycji kobiety w bibliotekarstwie11, druga od  
ponad dwudziestu lat zabiega o należyte miejsce dla bibliotek i o wolny dostęp 
do informacji w Botswanie12. Od sierpnia bieżącego roku na najbliższe dwa 
lata prezydencję IFLA obejmie kolejna kobieta — Niemka Klaudia Lux. 
Trzecią ważną funkcją w IFLA jest kierowanie Komitetem  
Programowym (Professional Committee), w którego skład, zgodnie z zapisami  
statutowymi, wchodzi przewodniczący oraz ośmiu członków — szefów (sporadycznie 
sekretarzy) ośmiu oddziałów (dywizji). W okresie osiemdziesięcioletniej  
historii organizacji stanowisko Przewodniczącego Komisji Programowej (kadencja 
wynosi dwa lata) sprawowało pięć kobiet, łącznie przez dziesięć lat. 
I wreszcie na zakończenie tego specyficznego przeglądu kadr przyjrzyjmy 
się kierownictwu najpoważniejszych jednostek organizacyjnych IFLA - 
ośmiu jej Divisions. Tutaj męska dominacja została wyraźnie zachwiana, 
a raczej symbolicznie zrównoważona, dopiero w 1988 г., kiedy to po raz  
pierwszy wśród szefów owej ósemki znalazły się cztery kobiety. Początek XXI w., 
a zwłaszcza ostatnie cztery lata wskazują na wyraźne odwrócenie proporcji 
płci - dzisiaj na czele aż siedmiu dywizji IFLA stoją kobiety. 
Tak więc reasumując niespełna osiemdziesięcioletnią historię IFLA:  
stanowisko Sekretarza Generalnego - przez 63 lata, prezesa — przez 72 lata, 
Przewodniczącego Komitetu Programowego przez 70 lat sprawowali  
mężczyźni. 
Nie ulega wątpliwości, kto dotychczas w IFLA dzierżył władzę, ale  
wystarczy przeanalizować skład chociażby biura Sekretarza Generalnego, ażeby 
odwrócić ów obraz prawie o 180°, gdyż przez cały okres istnienia organizacji 
odsetek stanowisk zajmowanych przez kobiety wahał się w granicach 80- 
100%. Tak więc i tutaj, w najpoważniejszej światowej organizacji  
bibliotekarskiej, dominuje przywództwo męskie i niewieścia siła robocza. 
Wcześniej wspomniana 64. Ogólna Konferencja IFLA z 1998 r.  
przebiegała pod wspólnym hasłem: Na skrzyżowaniu dróg informacji i kultury (On 
Crossroads of Information and Kulturę). W kontekście problematyki  
Women^ Studies RTWT doprecyzował ten temat reinterpretując go jako: Rola 
kobiet w różnorodności i zmienności świata (Women's Roles in a Diverse and 
Dynamic World). Poza szerokim spektrum geograficznym i merytorycznym 
poruszanych kwestii, organizatorki ustaliły, że tym razem zaproszą do  
dyskusji i poproszą o zabranie głosu mężczyzn - profesjonalnych bibliotekarzy13. 
Celem tego przedsięwzięcia było nie tylko zaprezentowanie męskiego 
punktu widzenia na rolę kobiety w różnorodności i dynamice świata  
informacji, ale też potrzeba odpowiedzi na pytanie, jak mężczyźni postrzegają i  
oceniają celowość i zakres działalności RTWI, jakie widzą dla niego perspektywy 
i zagrożenia14. 
Rok 1998 obfitował w wyjątkowo ważne przedsięwzięcia dla kobiet  
związanych z bibliotekarstwem. Tuż po zakończeniu Ogólnej Konferencji IFLA 
rozpoczął swe obrady pierwszy zakrojony na światową skalę zjazd kobiet 
związanych z wszelkiego typu działalnością na polu informacyjnym15. Ponad 
11 Zob. Word from an IFLA fox: an interview with Else Granheim, [abstract] http://idv.sagepub.com/ 
cgi/content/abstract/7/1/12 
12 Zob. notę biograficzną К. Raseroka pod adresem  
13 Zob. Women and Librarianship, 1998. 
14 Zob. P. Layzell Ward, 1998. 
15 Więcej na temat skali przedsięwzięcia, organizacji, zawartości merytorycznej, aktywnego udziału 
przedstawicielek RTWI w: Declaration of..., 1998.
		

/p0057_0001.djvu

			KOBIETY W IFLA 
391 
300 specjalistów z 80 krajów prezentowało swoje osiągnięcia i projekty, 
zwłaszcza związane z komputeryzacją i Internetem. Najważniejszym efektem 
amsterdamskiego kongresu było uruchomienie online przez głównego  
organizatora The International Information Cente and Archives for the Women's 
Movement Światowego Serwisu Informacyjnego Kobiet - przewodnika  
zbierającego i udostępniającego wszelkie dane na temat kobiecych organizacji, 
począwszy od tych rządowych, a na grupach nieformalnych kończąc.  
Przejrzyście zorganizowany, na bieżąco aktualizowany portal internetowy 
z łatwością pozwala odnaleźć żądane informacje w zależności od regionu  
geograficznego, z wykorzystaniem wyszukiwarki alfabetycznej, tworząc swego 
rodzaju mapping światowej działalności feministycznej16. 
Skoro w tym miejscu dotknęliśmy tematyki cyberprzestrzeni warto, 
w ślad za badaniami i dyskusją prowadzoną w ramach RTWI zwrócić uwagę 
natzw. koncepcję cyberfeminizmu (Siitonen, 2003; Goulding i Spacey, 2002, 
pp. 231-241). Generalnie uważa się Internet za narzędzie przyjazne kobietom, 
całkowicie zdemokratyzowane i wyemancypowane. Ale przyjazne wcale nie 
musi oznaczać neutralne. Badania relacji kulturowych typu gender,  
wskazują dotychczas na męską dominację w tej dziedzinie. Nadal większość  
użytkowników Internetu to panowie, chociaż to płeć piękna w przedziale  
wiekowym 15-25 lat częściej zasiada przed ekranem. Społeczny stereotyp stwarza 
wrażenie, że komputer nie jest dla grzecznych dziewczynek. Dla większości 
kobiet ciemne strony internetowej kultury, obok powszechnie dyskutowanej 
pornografii i różnorodnych form przemocy, to zmonopolizowanie przez  
mężczyzn wszelkich list dyskusyjnych, forów, broszur internetowych w  
tematycznym, jak i lingwistycznym sensie. Badania pokazały, że jakikolwiek wolny 
dostęp, nawet do stron typowo feministycznych, był w latach  
dziewięćdziesiątych natychmiast monopolizowany, co najmniej w 80%, przez mężczyzn 
(Goulding i Spacey, 2002, p. 234). Wynika z nich, że męska dominacja jest 
większa w cyberprzestrzeni niż w realnym świecie, niemniej Anna Goułing 
i Rachela Spacey pokreślają też wielki potencjał Internetu dla rozwoju 
ruchów kobiecych, a w cyberfeminizmie upatrują sporą szansę na  
przywrócenie równowagi płci. 
Przedstawione wyżej przykłady badań, dyskusji, konferencji to  
subiektywnie wybrana próbka aktywności RTWI w ramach IFLA. Nie należy tracić 
z pola widzenia jego bardziej pragmatycznych działań, które, widziane z  
krótkiej perspektywy, nie zawsze odnoszą sukcesy: starań o właściwą informację 
medyczną, alfabetyzację, walkę z przesądami. 
DZIAŁALNOŚĆ INFORMACYJNO-PUBLICYSTYCZNA 
Poza niewątpliwie pasjonującą pracą merytoryczno-organizacyjną  
niezwykle istotna wydaje się być działalność RTWI na polu informacyjno-publi- 
cystycznym. Szczególnie warta odnotowania jest aktywność wydawnicza 
i troska o jak najszerszą społeczną informację, będąca z jednej strony  
następstwem zaangażowania naukowo-konferencyjnego, z drugiej - formą  
propagowania i rozszerzania wiedzy niezbędnej kobietom. 
Od 1994 r. wychodzą coroczne raporty RTWI (również w formie  
elektronicznej), opisujące dokonania, bieżące problemy i projekty na dalsze lata. 
16 Angielska nazwa serwisu: Mapping the Word of Women's Information, więcej zob.: Mapping..., 
1998.
		

/p0058_0001.djvu

			392 
ARTYKUŁY 
Owa minigazeta początkowo była wydawana raz do roku przy okazji  
Generalnych Konferencji. Od 2002 r. ukazuje się co sześć miesięcy, w trzech językach 
urzędowych obowiązujących w ramach IFLA. Zawarte w niej informacje 
dotyczą nie tylko aktualnej działalności RTWI, ale też wartych odnotowania 
książkowych nowości wydawniczych, najciekawszych inicjatyw i wydarzeń 
z udziałem kobiet i dla kobiet, czy też pojawiających się nowych  
internetowych forów dyskusyjnych bliskich ich tematyce. Tutaj prezentowane są  
wyciągi z protokołów obrad RTWI i sygnalizowane wszelkie zmiany kadrowe. 
Tę światową broszurkę kobiet związanych z bibliotekarstwem, pełniącą  
funkcje przekaźnika najważniejszych informacji, wspierają pozostałe  
wydawnictwa IFLA, na czele ze sztandarowym „IFLA Review". 
Warta uwagi jest też forma przekazu treści w raportach RTWI -  
niezwykle kobieca i bezpośrednia, pomimo przestrzegania wszelkich formalnych 
reguł redakcyjnych, czasem troszkę intymna. Na łamach broszury  
znajdziemy nieukrywaną radość redakcji i powinszowania skierowane do tych  
spośród pań, które awansowały w swojej karierze zawodowej obok sprawozdania 
z posiedzenia zarządu i ważnych konferencji, kronikarskie zapiski  
wewnętrznych kłopotów i trosk, zdjęcia z miłych sercu uroczystości, przestrogi, na co 
zwracać uwagę wybierając się na konferencje do odległych zakątków świata, 
etc. 
Wraz ze wzrostem liczbowym, a przede wszystkim narodowościowym 
członków RTWI (w 2002 r. członkinie wywodziły się z 17 różnych państw) 
stale wzrastała oferta informacyjno-wydawnicza. W 2003 r. został wydany 
w formie książkowej, w ramach publikacji ciągłych IFLA, zbiór  
najważniejszych dokumentów pokonferencyjnych z 1.1993-2002 (Siitonen, ed., 2003). 
Prawie trzydzieści referatów pogrupowanych w siedmiu sprecyzowanych 
tematycznie rozdziałach ukazało różnorodność problematyki badawczej i jej 
rzeczywisty, światowy zasięg. Książka ta, zredagowana i opatrzona wstępem 
przez długoletnią działaczkę i przewodniczącą RTWI Leenę Sittonen,  
stanowiła niejako podsumowanie pierwszego etapu działalności organizacyjnej  
kobiet w ramach IFLA i zapowiadała zmiany. 
PRZEKSZTAŁCENIE RTWI W WIS 
Wróćmy jednak na moment do końca XX stulecia. W Nowym Jorku, 
w lipcu, odbyła się XXIII Sesja Specjalna Zgromadzenia Ogólnego ONZ,  
zatytułowana Kobiety 2000: równość płci, rozwój i pokój na XXI wiek. Celem 
konferencji nazywanej w skrócie „Pekin + 5", było dokonanie oceny postępu 
we wdrażaniu postanowień wspomnianej wcześniej Platformy Działania oraz 
przyjęcie programu dalszych prac i inicjatyw odnośnie podniesienia statusu 
kobiet na szczeblu lokalnym, narodowym, regionalnym i  
międzynarodowym17. 
W sierpniu, ramach 66. Konferencji Generalnej IFLA odbywającej się 
w Jerozolimie podtytułem „Informacja podstawą współpracy. Tworzenie  
globalnej biblioteki przyszłości" (Information for Cooperation: Creating the  
Global Library of the Future), RTWI doprecyzował swój własny profil: Serwis 
biblioteczny kobiet w służbie większości (Women Library Leaders Serving 
the Majority). Najciekawsze referaty w ramach powyższego tematu dotyczy- 
17 Więcej na temat organizacji i działań: Women Action, 2000.
		

/p0059_0001.djvu

			KOBIETY W IFLA 
393 
ły m.in. sposobów poprawy wizerunku i statusu kobiety w bibliotece,  
swobodnego jej dostępu do informacji, przeniesienia feminizmu do codzienności, jaką 
są wszelkiego typu biblioteki publiczne18. W trakcie tejże konferencji  
świętowano co najmniej dwa ważne jubileusze: dwudziestą rocznicę ustanowienia na 
Uniwersytecie Illinois Biura ds. Kobiet w Rozwoju Międzynarodowym  
{Office of Women in International Development)19 od lat wspierającego wszelkie 
działania RTWI oraz dziesięciolecie istnienia Okrągłego Stołu ds. Kobiet 
w ramach IFLA. Podsumowanie wypadło na tyle imponująco (w 2000 r.  
prawie połowa wszystkich członków statutowych IFLA była w jakiś sposób,  
bardziej lub mniej formalny, związana z pracami RTWI), że nowo wybrana  
przewodnicząca Leena Siitonen, w liście otwartym z życzeniami na nowe  
milenium, uroczyście zapowiedziała rozpoczęcie prac nad przekształceniem 
Okrągłego Stołu w sekcję20. Do poważniejszej, merytorycznej dyskusji i do 
ustalenia niezbędnego harmonogramu prac doszło na sierpniowym spotkaniu 
w Jerozolimie. Protokół z powyższego zebrania umieszczony w 17 numerze  
internetowego biuletynu RTWI „Women and Librarianship" pokazuje, jakie 
trudności formalne należało pokonać na drodze przekształceń, jakie sektory 
działalności wzmocnić i dopracować, a także, w jaki sposób sensownie ma pro- 
cedować całe przedsięwzięcie21. 
Zarówno na 67. (Boston 2001) i na 68. (Glasgow 2003) Generalnej  
Konferencji IFLA, jeszcze niejako autonomiczna sekcja, ale nadal RTWI  
obradowało nad następującymi podtematami: Potrzeby informacyjne kobiet  
{Information Needs ofWomeń) oraz Kobiety, demokracja Uch udział w  
społeczeństwie informacyjnym {Women, Democracy and Participation in the 
Information Society). 
W1. 2001-2002 rozpoczęto tłumaczenie wydawanych dotąd tylko po  
angielsku najważniejszych dokumentów RTWI na pozostałe urzędowe języki 
IFLA, zadbano o nową formę graficzną internetowego biuletynu RTWI 
i nadano mu nowy tytuł: „Women and Librarianship. Newsletter of the IFLA 
Round Table for Women Issues". Zainicjowano akcję powoływania  
krajowych koordynatorów. Głównym ich zadaniem miało być informowanie  
rodzimego środowiska o pracach podejmowanych w RTWI (w przyszłości sekcji), 
a także dostarczanie zwrotnych informacji, identyfikujących sukcesy i  
problemy środowisk kobiecych w wymiarze regionalnym czy narodowym. 
Po dwóch latach przygotowań do przekształcania Okrągłego Stołu w  
sekcję IFLA, w 2003 r. w berlińskim centrum bibliotecznym Gender Studies na 
Uniwersytecie Humboldta dokonano jej symbolicznego otwarcia.  
Uroczystości zbiegły się z 75. rocznicą działalności IFLA. Stąd też na pierwszej stronie 
dwudziestego numeru „Women and Librarianship. Newsletter of the IFLA 
Round Table for Women Issues" znalazły się szczególne gratulacje z okazji tak 
nobliwych urodzin, ale też podziękowania wszystkim, którzy się do tego  
przyczynili22. 
18Zob. Women and Librarianship..., 1999. 
19 Zob. Women and Librarianship..., 2000a. 
20 Zob. Women and Librarianship..., 1999. 
21 Zob. Women and Librarianship..., 2000b. 
22 Zob. Women and Librarianship..., 2002.
		

/p0060_0001.djvu

			394 
ARTYKUŁY 
NOWE PERSPEKTYWY I PROPOZYCJE PROGRAMOWE 
Czego należało spodziewać się po nowej formule organizacyjnej? Przede 
wszystkim zwiększenia zasięgu oddziaływania. W tym celu zapowiedziano 
efektywniejsze wykorzystywanie nośników informacyjnych IFLA i całej 
stworzonej wokół nich infrastruktury z siecią IFLANET na czele. Działająca 
formalnie od 1 września 2002 r. Women's Issues Section (dalej WIS) stanowi 
nowe wyzwanie na nowej drodze działalności organizacyjno-prawnej.  
Oczekiwana większa skuteczność podejmowanych akcji powinna wynikać nie tylko 
z poważniejszego wsparcia finansowo-organizacyjnego, ale i ze ściślejszej 
współpracy merytorycznej z innymi, bardziej doświadczonymi w tej mierze 
jednostkami, a także, jak czytamy w zapowiedziach, zobowiązywać do jeszcze 
bardziej efektywnej pracy na rzecz kobiet związanych z bibliotekarstwem 
i informacją23. 
Jedną z pierwszych trosk zarządu nowo powstałej sekcji było zwiększenie 
liczby jej aktywnych członków. Stąd też prośba o promocję i wsparcie  
skierowana do bardziej doświadczonych kolegów. Przejściowy okres organizacyjny 
(do wyboru nowych władz i dopełnienia formalności  
administracyjno-biurowych) został zakończony wspomnianą wyżej konferencją berlińską w 2003 г., 
w trakcie której, po dokonaniu uroczystego otwarcia, przyjęto nowy plan 
strategicznego rozwoju na 1. 2004-2005. 
W porównaniu z wytycznymi z 1998 r. większy nacisk położono  
zdecydowanie na promocję kontaktów zawodowych kobiet w ramach i poza IFLA 
oraz na usprawnienie komunikacji poprzez: 
- bieżące publikowanie wszystkich oficjalnych dokumentów WIS w sieci 
IFLANET, 
- promocję forum dyskusyjnego WOMENISS listserv, 
- prace translacyjne zmierzające do wydawania całości dokumentacji we 
wszystkich urzędowych językach IFLA, 
- zabezpieczenie tłumaczeń symultanicznych konferencji i  
najważniejszych spotkań, 
- zwiększenie częstotliwości wydawania biuletynu „Women and Libra- 
rianship. Newsletter of... "24. 
Pozostałe cele, zawarte w zapisie programowym z 1998 r. zostały, co  
najwyżej, w niektórych punktach nieco rozszerzone i włączone do nowego planu 
działań. 
Jak w okresie wcześniejszym, tak i teraz momentem najważniejszym 
w pracy wszystkich agend IFLA były jej generalne konferencje. Całoroczny 
wysiłek skupiał się na wyborze stosownych referatów oraz przygotowaniu 
całości sesji. Problematyka obrad sekcji powinna być spójna z tematem  
głównej konferencji, gdyż stanowi niejako jej integralną część. Jedynie konferencje 
towarzyszące Kongresom, które nie stanowią ich bezpośrednich składników, 
mogą pozwolić sobie na pewną autonomię programową, tak jak to miało  
miejsce z debiutem Women's Issues Section przy okazji berlińskiego spotkania 
bibliotekarzy w 2003 r.25 W dniach 30 lipca - 1 sierpnia (prawie w  
przededniu rozpoczęcia głównych obrad Kongresu) odbyła się pierwsza satelicka kon- 
23 Zob. Women and Librarian ship..., 2002. 
24 Zobv Women andLibrarianship..., 2003. 
25 69. Światowa Konferencja IFLA pod zmienionym tytułem jako Światowy Kongres Bibliotek i  
Informacji obradujący w Berlinie w dniach 1-9 sierpnia 2003 г., byl zatytułowany: Biblioteka jako portal: me- 
dia-informacja-kultura (Access Point Library: Media-Information-Culture), więcej na ten temat zob.: 
Zybert, 2003, z. 4, s. 407-415.
		

/p0061_0001.djvu

			KOBIETY W IFLA 
395 
ferencja towarzysząca, zorganizowana przez WIS we współpracy z Sekcją 
Bibliotek Publicznych (Public Libraries Section) oraz Sekcją Czasopism Bi- 
bliotekoznawczych i Informacji Naukowej (Library and Information Science 
Journals Section). Najważniejsza problematyka występująca w większości 
z trzynastu referatów, wynikała z blisko dziesięcioletniego doświadczenia i  
dotyczyła szerokiego problemu globalizacji oraz związanych z nią zagrożeń 
i nowych perspektyw dla kobiet (Globalizacja: wzmocnienie pozycji kobiet 
przez informację. Wpływ dostępności informacji ijejwykorzystania wspołecz- 
neństwie na kobiety. Globalization: Empowering Women Through  
Information. The Impact of Information Availability and Use in Society on Women). 
Zasięg geograficzny prezentowanych badań świetnie współgrał z hasłem  
przewodnim konferencji: począwszy od kwestii hinduskiego braku dostępu do  
kobiecej informacji, poprzez dalece zindustrializowane i sfeminizowane  
społeczeństwa europejskie i ich kłopoty selekcyjne, migracyjne i adaptacyjne,  
różnorodne metody komunikacji w ramach Gender Studies prowadzonych na 
amerykańskich uniwersytetach, na problematyce docierania do informacji 
na przykładzie wybranych prowincji afrykańskich kończąc. Spotkaniom  
naukowym towarzyszyły robocze posiedzenia zarządów poszczególnych sekcji, 
interesujące wizyty studyjne w bibliotekach i niemieckich centrach  
edukacyjno-informacyjnych oraz mniej formalne spotkania, na których często rodziły 
się najbardziej interesujące pomysły do dalszej współpracy. 
Podsumowując ów debiut WIS na arenie międzynarodowej, należy  
podkreślić, że udało się organizatorkom, tak jak to zresztą zapowiadały, odnowić 
tradycyjnego ducha działań z wczesnego okresu RTWI, doprowadzić do  
wzrostu liczby członków sekcji, nawiązać nowe kontakty międzynarodowe i  
zapoczątkować stałą współpracę z wybranymi odpowiednikami w IFLA, wreszcie 
poszerzyć znacznie geograficzny zasięg oddziaływania i podejmowanych  
problemów. Wobec tego „Gratulacje IFLA-WIS"zamieszczone w 23. numerze 
biuletynu WIS sąjak najbardziej uzasadnione26. 
Szkoda tylko, że centralna i wschodnia Europa jest dotychczas tak słabo 
reprezentowana i zaangażowana w działalność organizacji kobiecych w  
ramach IFLA. 
Lata 2004-2005 zaowocowały kolejnymi przedsięwzięciami na rzecz  
pracowników i użytkowników bibliotek płci żeńskiej i wzbudziły spore  
zainteresowanie, czego najlepszym dowodem była olbrzymia liczba zgłaszanych  
referatów, komunikatów i wzrastająca liczba ich potencjalnych odbiorców-uczest- 
ników konferencji27. 
Kongres w Buenos Aires (2004 r.) pod hasłem Biblioteki narzędziem  
edukacji i rozwoju (Libraries: Tools for Education and Development), w ramach 
którego WIS poprowadziła obrady zatytułowane Kobiety, biblioteki i rozwój 
gospodarczy (Women, Libraries and Economic Development), pokazała, jak 
wiele należy jeszcze uczynić, ażeby zrównać status zawodowy płci w  
bibliotekarstwie, jakich informacji ekonomiczno-społecznych oczekują kobiety z  
różnych stron świata, czego spodziewają się po coraz bardziej otwartym rynku 
pracy i jakie potrzeby edukacyjno-informacyjne towarzyszą temu zjawisku. 
Problematykę kolejnego 71. Kongresu IFLA narzuciło samo miejsce. 
I trudno było o bardziej trafny temat niż „Kobiety i pokój na świecie"  
(Women and Word Peace) skoro spotkanie odbywało się w ojczyźnie Pokojowej 
Nagrody Nobla. Norweskie obrady w Oslo były okazją do przeglądu niekon- 
26Congratulations..., 2003. 
27 Women andLJbrarianship..., 2004, s. 2,4, 7.
		

/p0062_0001.djvu

			396 
ARTYKUŁY 
wencjonalnych metod pracy kobiet na rzecz pokoju i podniesienia roli, jaką 
odgrywają w tym procesie informacja i biblioteki. 
ZAKOŃCZENIE 
Trudno przewidzieć, jaka będzie przyszłość sekcji. Nie można też  
zaprzeczyć, że jej dotychczasowy wkład w rozpoznawanie i rozpowszechnianie  
kobiecej tematyki badawczej w ramach i wokół biblioteki zainspirował wielu  
specjalistów bibliotekoznawstwa do głębszej refleksji i poszukiwań. Dzięki coraz 
skuteczniejszym sposobom komunikacji, idee WIS będą zapewne docierać 
coraz dalej, niosąc z sobą informację zwrotną o problemach kobiecych z  
najróżniejszych części świata. W dzisiejszych czasach rozprzestrzenianie  
wiadomości ponad granicami geograficznymi nie stanowi większego problemu. 
Trudniejsze do pokonania są bariery kulturowe i mentalne. 
Inga Iwasiów w swojej ostatniej książce zatytułowanej Rewindykacje  
trafnie podkreśliła pewnego rodzaju zapomnienie, zatracenie polskiej „tradycji 
kobiecej" na przestrzeni ostatnich dwóch wieków. Bo, jak pisze: „w XIX w. 
walka o niepodległość wydawała się ważniejsza od emancypacji, po roku 
1945 wspólnota doświadczenia historycznego mężczyzn i kobiet przysłoniła 
tematy i wątki feministyczne (...) komunistyczny mit równouprawnienia  
niwelował poczucie odrębności tematów, kamuflował specyfikę kobiecego  
doświadczenia. .. " (Iwasiów, 2002, s. 18). Z dzisiejszej perspektywy  
zdecydowanie prościej jest mówić o pospiesznie nadrabianych przez polskie kobiety,  
począwszy od końca lat osiemdziesiątych, zapóźnieniach literackich. 
Zdecydowanie gorzej wygląda kwestia ich organizacji i samoświadomości 
grupowej w ramach, na przykład, sektorów zawodowych, co stanowi warunek 
sine qua non do ich branżowej emancypacji28. Wydaje się, że dzisiaj istotne 
jest wytworzenie pewnej przestrzeni wspólnotowej między kobietami,  
szczególnie tych, które piszą, czytają, udostępniają i promują nową kobiecą  
literaturę. I może z taką propozycją badawczą warto wejść w szeregi kobiet  
działających w międzynarodowych strukturach IFLA. 
BIBLIOGRAFIA 
Bator, Joanna (2001). Feminizm, postmodernizm, psychoanaliza. Filozoficzne dylematy 
feministek „drugiej fali", Gdańsk: Wydaw. Slowo/obraz terytoria, 296 s. 
Berdigalieva, Rosa A.; Shaimardanova, Zarema D. (2000). The Women of Kazakstan: 
The Source of Cultural Development. In: Women's Issues at IFLA: Equality, Gender 
and Information on Agenda. Papers from the Programs of the Round Table on  
Women's Issues at IFLA Annual Conferences 1993-2002, Ed. by L. Siitonen. IFLA 
Publications 106, München: K.G.Saur, pp. 226-230. 
Bogucka, Maria (2005). Gorsza płeć. Kobieta w dziejach Europy od antyku po wiek XX, 
Warszawa: Wydaw. Trio, 380 s. 
Congratulations IFLA-WIS! (2003). Women and Librańanship. Newsletter for the IFLA 
Women's Issues Section [online] no. 23 November/December 2003, pp. 9-10. 
Gillian, Gill (2004). Nightingales: The Extraordinary Upbringing and Curious Life Miss 
Florence Nightingale, Ballantine Books, 560 p. 
28 Na temat zmiany miejsca i roli kobiet w społeczeństwie Maria Bogucka napisała, że jest bardzo  
trudna do przeprowadzenia, gdyż wymaga odrzucenia wielowiekowego bagażu przesądów i uprzedzeń i to nie 
tylko przez mężczyzn, ale i przez kobiety. Kobiety nigdy nie stanowiły i nie stanowiąjednohtej grupy w  
socjologicznym tego słowa rozumieniu i owe różnice kulturowo-socjalne są najważniejszym powodem  
uniemożliwiającym działanie oparte na wspólnocie płci (Bogucka, 2005, s. 347).
		

/p0063_0001.djvu

			KOBIETY W IFLA 
397 
Goulding, Anne; Spacey, Rachel (2002). Women and the Information Society: Barriers 
and Participation. In: Women's Issues at IFLA: Equality, Gender and Information 
on Agenda. Papers from the Programs of the Round Table on Women's Issues at 
IFLA Annual Conferences 1993-2002, Ed. by L. Siitonen. IFLA Publications 106, 
München: K.G.Saur, pp. 231-241. 
Dasgupta, Kalpana (1998), Women as Managers of Libraries: A Developemental Process 
in India. IFLAJournal, vol. 24, no. 4, pp. 245-249. 
Declaration of the Know How Conference on the World of Women's Information (1998). 
International Information Centre and Archives for the Women's Movement [online] 
[dostęp: 14.02.2007]. Dostępny w World Wide Web:  
IFLA Directory (1970-2003). Hague: IFLA Headguarters Staff, 21 vol. Iwasiów, Inga 
(2002). Rewindykacje. Kobieta czytająca dzisiaj, Kraków: Universitas, 260 s. 
International Federation of Library Associations and Institutions (1994-2004). The official 
website of IFLA [online]; [dostęp: 14 .02.2007]. Dostępny w World Wide Web: 
 
Lixin, Zhang (1997).Women's Issues in Contemporary China: The Case of Female  
University Librarians in Beijing. In: Women's Issues at IFLA: Equality, Gender and 
Information on Agenda. Papers from the Programs of the Round Table on Women's 
Issues at IFLA Annual Conferences 1993-2002, Ed. by L. Siitonen. IFLA  
Publications 106, München: К. G. Saur, pp. 176-183. 
Layzell Ward, Patricia (1998). Review of the Management Literature 1997 [online]. 
IFLAJournal 24, No. 3, p. 176-183, [dostęp: 14.02.2007]. Dostępny w World Wide 
Web:  
Marshall, Joan (1972). LC Labelling: an indicment. In: Revolting Librarians. Ed. by. 
Celeste West, Elizabeth Katz et al. San Francisco: Booklegger Press; dostępny online 
pod adresem:  
Mapping the Word of Women's Information (1998). [online]; [dostęp: 14 .02.2007]. 
Dostępny w World Wide Web:  
Murgi, Sarla R. (1999). Motivation to Manage: A Comparative Study of Male and  
Female Library and Information Science Students in the United States of America, India, 
Singapore, and Japan. In: Women's Issues at IFLA: Equality, Gender and  
Information on Agenda. Papers from the Programs of the Round Table on Women's Issues at 
IFLA Annual Conferences 1993-2002, Ed. by L. Siitonen. IFLA Publications 106, 
München: К. G. Saur, pp. 62-86. 
Parker, Sandra; Hare, Catherine; Gannon-Leary, Pat (2000). National Vocation  
Qualifications (NVQs): One Route to Improve the Status of Women in Libraries? In:  
Women's Issues at IFLA: Equality, Gender and Information on Agenda. Papers from 
the Programs of the Round Table on Women 's Issues at IFLA Annual Conferences 
1993-2002, Ed. by L. Siitonen. IFLA Publications 106, München: K.G.Saur, pp. 
170-175. 
Siitonen, Leena, ed. (2003). Women's Issues at IFLA: Equality, Tender and Information 
on Agenda. Papers from the Programs of the Round Table on Women's Issues at 
IFLA Annual Conferences 1993-2002, IFLA Publications 106, München: К. G. 
Saur, 244 p. 
Taguchi, Yoko (1994). Status of the Library Women in Japan. In: Women's Issues at 
IFLA: Equality, Gender and Information on Agenda. Papers from the Programs of 
the Round Table on Women's Issues at IFLA Annual Conferences 1993-2002, Ed. 
by L. Siitonen. IFLA Publications 106, München: К. G. Saur, pp. 35-40. 
Women Action Front Door (2000). [online]; [dostęp: 14 .02.2007]. Dostępny w World 
Wide Web:  
Women andLibrarianship (1999). Round Table on Women's Issues [online], no. 16;  
[dostęp: 14 .02.2007]. Dostępny w World Wide Web:  
Women and Librarianship (2000a). Round Table on Women's Issues (online], no. 17, 
August; [dostęp: 14 .02.2007]. Dostępny w World Wide Web:  
Women and Librarianship (2000b). Round Table on Women's Issues [online], no. 17, 
November/December; [dostęp: 14 .02.2007]. Dostępny w World Wide Web:  
Women and Librarianship. Newsletter of the IFLA Round Table on Women's Issues 
(2002). [online], No. 20, May/June; [dostęp: 14.02.2007]. Dostępny w World Wide 
Web: 
		

/p0064_0001.djvu

			398 
ARTYKUŁY 
Women and Librarianship. Newsletter of the IFLA Women's Issues Section (2003). 
Women's Issues Section [online], No. 23, November/December; [dostęp: 14.02. 
2007]. Dostępny w World Wide Web:  
Women and Librarianship. Newsletter of the IFLA Women's Issues Section (2004). 
Women's Issues Section [online], No. 25, November/December; [dostęp: 14.02. 
2007]. Dostępny w World Wide Web:  
Zybert, Elżbieta В. (2003). Światowy Kongres Bibliotek i Informacji (Berlin, 1-9 sierpnia 
2003 г.). Przegląd Biblioteczny, z. 4, s. 407-415. 
Xin, Huang (1996). Propping Up „Half of the Sky" in the Library .Prezent Situation and 
Prospects of Chinese Female Librarians. In: Women's Issues at IFLA: Equality, 
Gender and Information on Agenda. Papers from the Programs of the Round Table on 
Women's Issues at IFLA Annual Conferences 1993-2002, Ed. by L. Siitonen. IFLA 
Publications 106, München: К.G.Saur, pp. 48-54. 
IWONA H. PUGACEWICZ 
Institute of Information and Book Studies 
Warsaw University 
e-mail: ipugacewicz@uw.edu.pl 
WOMEN IN IFLA. 
WOMEN'S STUDIES IN ACTIVITIES OF THE UNITS OF THE 
INTERNATIONAL FEDERATION OF LIBRARY ASSOCIATIONS 
AND INSTITUTIONS IN THE YEARS 1990-2005 
KEYWORDS: Librarianship. Women. Equal rights. Feminism. Women's Studies.  
Gender Studies. International Federation of Library Associations and Institutions. IFLA. 
Round Table on Women's Issues. Women's Issues Section. 
ABSTRACT: The establishment of official Women's Section of IFLA in 2003 took a long 
time. The author discusses the development of women's movement within IFLA, focusing 
on women's issues of particular importance to library female staff and female users. She 
presents a methodology of work (selected research issues, publications and forms of  
disseminating information needed by women) and emphasizes women's potential and power 
within a broad socio-cultural context. Finally, she attempts to provide some preliminary 
discussion on one of most important issues for all women's movements, i.e. the  
identification of discrimination and inequalities concerning women in librarianship. 
Artykuł wpfynąl do redakcji 9 maja 2007 г.
		

/p0065_0001.djvu

			PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 2007 z. 3 
PL ISSN 0033-202X 
MAŁGORZATA FEDOROWICZ 
Instytut Informacji Naukowej i Bibliologii 
Uniwersytet Mikołaja Kopernika 
e-mail: fema@uni.torun.pl 
PROJEKTOWANIE UNIWERSALNE. 
IMPLEMENTACJA W OBSZARZE EDUKACJI 
I BIBLIOTEKARSTWA SZKOLNEGO 
Małgorzata Fedorowicz jest adiunktem w Instytucie Informacji 
Naukowej i Bibliologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w  
Toruniu. Interesuje się bibliotekarstwem przede wszystkim w aspekcie 
usług bibliotecznych dla użytkowników niepełnosprawnych,  
wykorzystania idei universal design w projektowaniu bibliotek  
różnych typów oraz materiałów bibliotecznych i technologii  
wspomagających dla osób niepełnosprawnych. Najważniejsze publikacje 
to m.in. Specjalne materiały czytelnicze dla osób  
niepełnosprawnych: zarys dziejów — formy - obieg społeczny. Toruń 2002; Bi- 
blioterapia: z zagadnień pomocy niepełnosprawnym  
użytkownikom książki (red.). Toruń 2005. 
SŁOWA KLUCZOWE: Biblioteki szkolne. Użytkownicy niepełnosprawni. Projektowanie 
uniwersalne w edukacji. Wyposażenie bibliotek. Materiały biblioteczne. Metody pracy. 
ABSTRAKT: Projektowanie uniwersalne jest takim konstruowaniem produktów i  
otoczenia, które umożliwi ich wykorzystanie przez jak największą grupę ludzi bez względu na ich 
wiek i możliwości. Pojęcie to na początku lat dziewięćdziesiątych minionego wieku zostało 
przeszczepione na grunt edukacji. Projektowaniu uniwersalnemu w nauczaniu przyświecają 
zasady: przedstawiania treści w różny sposób, wykorzystywania rozmaitych form wyrazu 
przez uczniów oraz przeprowadzania zajęć w różnoraki sposób. Znajdują one również  
zastosowanie w bibliotece szkolnej, mającej stanowić centrum informacyjne szkoły. Zasady te 
można odnieść zarówno do właściwego zaprojektowania przestrzeni bibliotecznej,  
odpowiedniego zestawienia zbiorów, zaopatrzenia w najnowsze technologie wspomagające, jak i do 
kompetencji w zakresie komunikacji z uczniami niepełnosprawnymi. 
WPROWADZENIE 
Coraz częściej zarówno w publicznych debatach, ale też rodzimych  
opracowaniach naukowych dotyczących funkcjonowania osób niepełnosprawnych 
pojawiają się głosy piętnujące zjawisko ich segregacji i izolacji od reszty  
społeczeństwa (zob. Gorajewska, red., 2005; Sadowska, 2005). Jednym z  
przejawów podejmowania działań zmierzających do zacierania granic pomiędzy 
światem niepełnosprawnych i pełnosprawnych jest implementowanie zasad 
projektowania uniwersalnego w różnych aspektach życia społecznego. Idea ta 
nabiera szczególnego znaczenia w odniesieniu do szkolnictwa publicznego, 
w którym przecież integracja społeczna jest ważna zarówno z punktu widzenia
		

/p0066_0001.djvu

			400 ARTYKUŁY 
kształcenia w duchu tolerancji, jak i - tak często dziś głoszonej -  
maksymalizacji narodowego potencjału intelektualnego. 
Koncepcja projektowania uniwersalnego narodziła się w Stanach  
Zjednoczonych na gruncie architektury. Idea owa propaguje pogląd, iż zarówno 
otoczenie, jak i produkty można od samego początku zaprojektować w taki 
sposób, aby mogło z nich korzystać jak najszersze grono osób. Zapobiega to 
tworzeniu dwóch równoległych światów: dla zdrowej większości i  
niepełnosprawnej mniejszości na rzecz jednego uwzględniającego zróżnicowanie  
korzystających z niego ludzi. Wkrótce termin ten zadomowił się również w edukacji 
(zob. Acrey, Johnstone, Milligan, 2005; Howard, 2004; Rose [et al.], 2002), 
a ostatnio zaczął pojawiać się w piśmiennictwie z zakresu bibliotekarstwa, 
w tym bibliotekarstwa szkolnego (zob. Bezzi, 2001; Norman, 2003). 
Założeniem niniejszego tekstu jest krótka charakterystyka idei  
projektowania uniwersalnego oraz wskazanie możliwości jej wdrażania w  
bibliotekach szkolnych w naszym kraju. 
PROJEKTOWANIE UNIWERSALNE - TERMINOLOGIA 
Zacząć wypada od wyjaśnień terminologicznych. Projektowanie  
uniwersalne (ang. universal design, universal access, design for all) to projektowanie 
produktów i otoczenia w taki sposób, aby były wykorzystywane przez jak 
największą grupę ludzi bez względu na wiek, możliwości i sytuację (Neumann, 
2003, p. 17). Podkreślany jest fakt, iż taki projekt nie wymaga późniejszych 
adaptacji i jest jednocześnie estetyczny. Jak wspomniałam pojęcie to pojawiło 
się po raz pierwszy w obszarze architektury, a jego twórcą jest Ronald L.  
Mace - architekt poruszający się na wózku inwalidzkim1. Proponował on  
pojmować projektowanie w sposób globalny. Sugerował, że zaplanowanie otoczenia 
od samego początku jak najbardziej dostępnego, wyjdzie naprzeciw  
potrzebom maksymalnej liczby użytkowników (Acrey i in., 2005, p. 23). 
Zasady przyświecające projektowaniu uniwersalnemu zostały  
opracowane w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku w Centrum Projektowania 
Uniwersalnego (The Center for Universal Design) na Uniwersytecie  
Stanowym Północnej Karoliny w Raleigh2 przez zespół architektów, inżynierów, 
projektantów i badaczy. Oto one: 
- równy dostęp: projekt jest użyteczny dla osób z rozmaitymi  
możliwościami, np. witryny internetowe są tak zaprojektowane, aby były dostępne dla 
wszystkich, również dla użytkowników niewidomych, 
- elastyczność: projekt wychodzi naprzeciw szerokiemu spektrum  
indywidualnych preferencji i zdolności, np. w muzeum zwiedzający może  
zdecydować, czy chce samodzielnie przeczytać lub wysłuchać opisów znajdujących się 
przy eksponatach z wystawy, 
- prostota i niewyszukanie: użycie projektu jest łatwe do zrozumienia bez 
względu na doświadczenia, wiedzę, kompetencje językowe czy poziom  
koncentracji użytkownika, 
1 Ronald L. Mace (1941-1998), architekt, założyciel i wieloletni dyrektor Centrum Projektowania 
Uniwersalnego (The Center for Universal Design) przy Szkole Projektowania (the School of Design) na 
Uniwersytecie Stanowym Północnej Karoliny w Raleigh; twórca i propagator idei projektowania  
uniwersalnego, zob. szerzej Center for Universal Design, 2006. 
2 Więcej informacji na temat założeń projektowania uniwersalnego można znaleźć w witrynie  
internetowej Centrum Projektowania Uniwersalnego, zob. Center for Universal Design, 2006.
		

/p0067_0001.djvu

			PROJEKTOWANIE UNIWERSALNE 
401 
- zrozumiałe informacje: projekt komunikuje niezbędne informacje 
w sposób zadowalający użytkownika bez względu na panujące warunki czy 
możliwości sensoryczne klientów, np. istotną informację należy przedstawić 
w formie dotykowej, słuchowej i wzrokowej, 
- tolerancja dla błędu: projekt minimalizuje ryzyko i niekorzystne  
konsekwencje przypadkowego lub niezamierzonego działania, 
- niewielki wysiłek fizyczny: projekt może być używany efektywnie i  
wygodnie przy minimalnym wysiłku, np. łatwe otwieranie drzwi przez osoby 
w różnym stanie fizycznym, 
- odpowiednie środowisko: projekt umożliwia dojazd do różnych miejsc 
oraz użytkowanie składowych otoczenia bez względu na wzrost, posturę oraz 
możliwość poruszania się użytkownika (Acrey i in., 2005, s. 23; Burgstahler, 
2005). 
Takie podejście do aranżowania otoczenia zyskało uznanie w środowisku 
amerykańskich architektów, gdyż szybko okazało się, iż projektowanie  
zgodne z założeniami universal design jest tańsze, atrakcyjniejsze, nie etykietuje 
niepełnosprawnych oraz cieszy się większym popytem na rynku (Center for 
Universal Design, 2006). Owo przekonanie podziela w Polsce Ewa Kuryło- 
wicz, pisząc: „Nie sposób podzielić świata na sprawnych i  
niepełnosprawnych. Na przestrzeni życia każdego człowieka zmieniają się możliwości  
fizyczne organizmu. Inne są możliwości ciała małego dziecka, postrzegającego  
otoczenie z innego poziomu i w innej skali, niż osoby dorosłej. Utrata słuchu, 
obniżenie siły i wytrzymałości są naturalnym i typowym efektem procesu 
starzenia. Nawet w okresie, gdy nasza kondycja fizyczna jest szczytowa,  
zdarzają się wypadki, choroby, rekonwalescencje (...). Optymalne kształtowanie 
środowiska dla tak postrzeganego człowieka będzie więc polegać bardziej na 
poszukiwaniu wspólnych zbiorów spośród różnorodnych, wyodrębnionych 
grup możliwości ludzi, niż na stosowaniu sztywno określonych standardowych 
wytycznych, które mogłyby zadowolić wszystkich" (Kuryłowicz, 1996, s. 14). 
PROJEKTOWANIE UNIWERSALNE W NAUCZANIU 
Pojęcie projektowania uniwersalnego zostało przeszczepione na płaszczyznę 
edukacji między innymi za sprawą amerykańskiego Centrum Zastosowania 
Specjalnych Technologii (Center for Applied Special Technology - CAST). 
Mając wsparcie w prawodawstwie amerykańskim w zakresie szkolnictwa 
specjalnego, nakazującego respektowanie prawa dostępu do nauczania  
wszystkim uczniom, CAST na początku lat dziewięćdziesiątych minionego wieku 
stworzyło termin: projektowanie uniwersalne w nauczaniu (ang. universal  
design for learning) (Neumann, 2003, p. 17). Chodziło w nim przede wszystkim 
o takie przygotowanie procesu dydaktycznego, które zaspokajałoby potrzeby 
uczniów z rozmaitymi możliwościami i predyspozycjami percepcyjnymi. 
Jak natomiast projektowanie uniwersalne rysuje się w odniesieniu do  
programu nauczania? Oznacza ono takie przygotowanie materiałów i zajęć  
dydaktycznych, które umożliwi zdobycie wiedzy na dany temat osobom ze  
zróżnicowanymi możliwościami w zakresie widzenia, słyszenia, mówienia,  
poruszania się, czytania, pisania, rozumienia języka czy zapamiętywania. 
Pozwala to uniknąć powtórnego przygotowania zajęć pod kątem uczniów ze 
specyficznymi potrzebami edukacyjnymi (Orkwis, 1999). Założenie to  
koresponduje z zasadami projektowania uniwersalnego w architekturze, gdzie
		

/p0068_0001.djvu

			402 
ARTYKUŁY 
przyjmuje się zasadę, iż lepiej od razu wznieść budynek, który będzie  
przystosowany do potrzeb wszystkich użytkowników, aniżeli później adaptować go do 
wymogów np. niepełnosprawnych, co jest droższe i praktycznie zawsze  
prowadzi do mniej estetycznych rezultatów. 
Ponieważ w naszym kraju podstawowe cechy projektowania  
uniwersalnego w nauczaniu są mało znane, warto je przytoczyć za sformułowaniami  
przyjętymi przez CAST. Wymienia ono trzy zasady (Orkwis, 1999): 
- program nauczania umożliwia przekazywanie treści w różny sposób - 
należy wykorzystywać materiały zarówno oglądowe, jak i słuchowe. Bardzo 
przydatnym narzędziem staje się wówczas komputer, jego oprogramowanie 
i urządzenia peryferyjne umożliwiające zaspokajanie różnorodnych potrzeb 
edukacyjnych, 
- program nauczania pozwala na wykorzystanie przez ucznia rozmaitych 
form wyrazu - tu również z pomocą przychodzi komputer i inne nowoczesne 
technologie. Podopieczny nie musi prezentować swojej wiedzy jedynie w  
formie pisemnej, ale może ją wzbogacić fotografiami, muzyką, filmami wideo 
czy pracami plastycznymi. Osoby nie mogące tradycyjnie pisać czy rysować, 
mają możliwość wykorzystania różnorodnych technologii wspomagających3, 
- program nauczania umożliwia prowadzenie zajęć na różne sposoby.  
Nauczyciel musi opracować takie formy prowadzenia lekcji, aby pobudzić 
uczniów do aktywności (pomocne są wówczas metody aktywizujące, jak np. 
drama - przyp. M. F.). Zainteresowanie przekazywanymi treściami i  
motywowanie do nauki jest dużym wyzwaniem, na co wskazują choćby relacje 
pedagogów, ale widzą to również sami rodzice. I znowu pomocne mogą okazać 
się nowoczesne technologie. Wiele multimedialnych programów  
edukacyjnych, w tym dla dzieci z niepełnosprawnościami zostało szerzej omówionych 
w literaturze, dzięki czemu ich wybór jest obecnie dużo prostszy (zob. np. 
Dzierzgowska, 2004, Kruszewski, 2005). 
PROJEKTOWANIE UNIWERSALNE W BIBLIOTECE SZKOLNEJ 
Przejdźmy teraz do omówienia stosowania zasad projektowania  
uniwersalnego w edukacji w organizacji i funkcjonowaniu biblioteki szkolnej. 
Przede wszystkim zasady te trzeba odnieść do odpowiedniego  
przygotowania materiałów bibliotecznych wykorzystywanych w przyszłości przez 
uczniów. Na przykład, uczeń z uszkodzonym wzrokiem czy z trudnościami 
w czytaniu nie jest w stanie samodzielnie uzyskać informacji za  
pośrednictwem czarnodrukowych podręczników, słowników czy encyklopedii.  
Alternatywą wówczas stają się teksty w wersji cyfrowej. Przy wykorzystaniu  
programu odczytu ekranu (ang. screen reader) i syntezatora mowy (ang. speech  
synthesizer) można „odsłuchać" poszukiwane wiadomości. W skromnych 
polskich warunkach znaczącym udogodnieniem jest zgromadzenie  
analogowych bądź cyfrowych nagrań lektur szkolnych. Wyposażenie biblioteki 
w zaopatrzone w podpisy filmy VHS czy DVD jest ważną pomocą dla 
uczniów z uszkodzonym słuchem. Podręczniki z graficznym przedstawieniem 
3 Autorka proponuje termin „technologie wspomagające" na określenie technologii pozwalających 
osobom niepełnosprawnym być samowystarczalnymi. W bibliotece oznaczają one wszystkie urządzenia 
i programy komputerowe, które pozwalają na samodzielną pracę i dostęp do informacji, np. syntezatory 
mowy, alternatywne klawiatury, linijki brajlowskie, programy powiększające znaki na ekranie. Pojęcie to 
jest kalkąjęzykową dwóch wyrażeń w jęz. angielskim stosowanych w takim kontekście, a mianowicie:  
adaptive technologies oraz assistive technologies.
		

/p0069_0001.djvu

			PROJEKTOWANIE UNIWERSALNE 
403 
związków pomiędzy nowymi partiami materiału przydadzą się osobom z  
problemami w myśleniu syntetycznym, natomiast prezentacje multimedialne 
na CD-ROM-ach zapewne będą pomocne uczniom z trudnościami w  
rozumieniu danego języka (Neumann, 2003, s. 17). Niewątpliwym ułatwieniem 
dla uczniów niedowidzących są publikacje tłoczone powiększoną czcionką 
(ang. large print books), mogące też z powodzeniem służyć wszystkim  
pozostałym użytkownikom biblioteki. Idea wykorzystania tego samego  
opracowania lub źródła przez uczniów z rozmaitymi potrzebami edukacyjnymi jest 
wiernym odbiciem jednej z zasad projektowania uniwersalnego, a mianowicie 
zasady równego dostępu. 
Zgromadzenie różnorodnej kolekcji odpowiadającej wymogom wszystkich 
uczniów staje się niezwykle istotne w kontekście biblioteki szkolnej. Jeśli jej 
działalność ma być skuteczna, to pracujący w niej bibliotekarze muszą zdać 
sobie sprawę, że nie pracują z klasami tylko jednostkami, na nie się  
składającymi, a zatem uczniami o rozmaitych potrzebach i możliwościach  
edukacyjnych (por. Drzewiecki, 2001, s. 14). Zadaniem nauczyciela-bibliotekarza jest 
wyjście im naprzeciw m.in. poprzez zgromadzenie w bibliotece materiałów 
o rozmaitym stopniu trudności i oddziałujących na różne zmysły. Nie jest to 
bynajmniej nowatorskie podejście, gdyż już w latach siedemdziesiątych 
XX w. Louis Shores, prezentując koncepcję edukacji przez bibliotekę (ang.  
library college), zwracał uwagę na konieczność używania w dydaktyce  
rozmaitych materiałów niezależnie od ich fizycznej formy (ang. generic book)  
(Drzewiecki, 2001, s. 39-40). Jego poglądy na kolekcję biblioteki szkolnej  
korespondowały zatem z wizjąmec/ia center (kształtującą się od lat sześćdziesiątych 
ubiegjego wieku w krajach anglosaskich). Ważną cechą tych centrów  
medialnych jest gromadzenie i udostępnianie wszelkich dokumentów zarówno  
piśmienniczych, jak i niepiśmienniczych (Andrzejewska, 1996, s. 21). Warto 
również zwrócić w tym miejscu uwagę na czynnik finansowy: koszt zakupu 
materiałów, z których może korzystać duża grupa uczniów o zróżnicowanych 
potrzebach i możliwościach edukacyjnych (np. encyklopedie w wersji  
cyfrowej) jest niższy niż koszt zakupu drogich pomocy dla wąskiego grona  
użytkowników (np. encyklopedie czarnodrukowe i specjalne edycje encyklopedii dla 
niedowidzących). Nie oznacza to oczywiście, iż z bibliotek szkolnych powinny 
zupełnie zniknąć materiały uznawane za standardowe. Wymienione  
wcześniej inne formy przekazu treści miałyby stanowić jedynie uzupełnienie dla 
tradycyjnego księgozbioru. 
Konieczne jest, aby biblioteki dbały również o specjalistyczne  
oprzyrządowanie komputerów, które w pełni pozwoli na wykorzystywanie materiałów 
bibliotecznych w różnych formatach, a także sprzęt techniczny ułatwiający 
odczytanie tekstów standardowych. Biblioteki szkolne powinny więc pokusić 
się o zakup takich urządzeń, jak np. dla uczniów słabo widzących: lupy,  
powiększalniki (telewizyjne lub elektroniczne), programy odczytu ekranu,  
syntezatory mowy, systemy powiększające znaki na ekranie, dla uczniów  
niepełnosprawnych ruchowo: nakładki z pleksiglasu na klawiaturę (przydatne przy 
zaburzeniach koordynacji ręki i trudnościach w zakresie precyzyjnych  
ruchów dłoni), duże klawiatury (użyteczne przy mimowolnych ruchach kończyn 
górnych), zminimalizowane klawiatury (w sytuacji zaniku mięśni lub  
obniżonego napięcia mięśniowego), intellikeys (stosowane przy ograniczonych  
możliwościach ruchowych i wzmożonego napięcia mięśniowego), myszy - track- 
balle (przydatne dla osób z problemami motorycznymi) czy ekrany dotykowe, 
użyteczne w sytuacji zaburzeń koordynacji oko - ręka (por. Dońska-Olszko,
		

/p0070_0001.djvu

			404 
ARTYKUŁY 
Lechowicz, 1998; Fedorowicz, 2002). Atrakcyjność oferty bibliotecznej  
podniosłyby zapewne odpowiednie programy komputerowe o charakterze eduka- 
cyjno-zabawowym, o stosunkowo wszechstronnych możliwościach  
wykorzystania, w tym również wśród uczniów mających np. kłopoty z czytaniem 
i pisaniem, koordynacją wzrokowo-ruchową, koncentracją czy mówieniem. 
Przykładowo można tutaj wymienić takie jak: „Dyslektyk II" - pomocny 
w pracy z uczniem z zaburzeniami w czytaniu, program logopedyczny „Logo 
Gry", program wspierający naukę czytania „Klik uczy czytać" czy  
program wspomagający przyswajanie wiedzy z różnych przedmiotów  
szkolnych „Szkoła Koziołka Matołka" (por. Juszczyk i Zając, 1997; Kruszewski, 
2005). 
Kolejną fundamentalną sprawą jest właściwe zaaranżowanie wnętrza 
biblioteki szkolnej, w której niepełnosprawni uczniowie mogliby swobodnie 
poruszać się. Jej składowymi są пр.: przystosowanie stacji obsługi w bibliotece 
do wysokości wózków inwalidzkich (lada do wysokości ok. 90 cm ponad  
poziomem podłogi z minimalną głębokością 50 cm, co pozwoli na swobodne  
podjechanie pod nią wózkiem), stosowanie napisów orientacyjnych wykonanych 
dużą czcionką kontrastującą z tłem oraz w piśmie punktowym Braille'a, 
w przypadku wolnego dostępu do półek odpowiednie odległości pomiędzy 
regałami (minimum 90 cm, co pozwoli na przejechanie wózka inwalidzkiego), 
zapewnienie wysokości półek pozwalającej na samodzielne sięganie do nich 
osobom na wózkach (dla dzieci młodszych to 50-90 cm nad podłogą, dla  
starszych 40-120 cm, dlatego na tej wysokości powinny znaleźć się najważniejsze 
publikacje), czy wyłożenie instrukcji przy stanowisku komputerowym, 
które pozwolą zorientować się uczniom co do możliwości wykorzystania 
specjalistycznego oprzyrządowania komputerów (por. Kuryłowicz, 1996, 
s. 119-120,122). 
Wydawać mogłoby się, że wspomniane zasady winny być wdrażane  
głównie w szkołach o charakterze integracyjnym, do nich bowiem trafiają zwykle 
uczniowie i czytelnicy z niepełnosprawnościami. Czy jednak nie powinno się 
ich stosować w nowoczesnym projektowaniu wszystkich szkół masowych? 
Idea integracji społeczeństwa, dzisiaj praktycznie podzielonego na zdrowe 
i mniejszościowe -niepełnosprawne, jeśli wreszcie stanie się rzeczywistością 
spowoduje, że znikną tzw. szkoły integracyjne. W istocie są one przecież  
placówkami tylko połowicznie integrującymi, bo poza murami szkoły uczeń na 
wózku inwalidzkim, wciąż jest uczniem „innym". Stanie się zwyczajny, gdy 
każda szkoła, a także inne placówki edukacji i kultury będą dostosowane do 
jego potrzeb. 
Propagowanie idei projektowania uniwersalnego w nauczaniu  
poszczególnych przedmiotów, wychowaniu, rewalidacji i korekcji w dużej mierze  
spoczywa na nauczycielach-bibliotekarzach, oni też są odpowiedzialni za  
wykorzystywanie jej w działalności biblioteki szkolnej. Powinni zatem znać  
programy nauczania na różnych poziomach, orientować się w możliwościach 
wykorzystania nowych technologii w edukacji, a przede wszystkim  
rozeznawać w umiejętnościach własnych podopiecznych. Wskazane byłoby, aby  
bibliotekarz, tak jak szkolny pedagog i psycholog czy socjoterapeuta był  
informowany o trudnościach, na które napotykają poszczególni uczniowie, co 
umożliwiłoby przygotowanie materiałów i sprzętu, uwzględniających ich 
możliwości i potrzeby edukacyjne. 
Nowoczesna biblioteka szkolna pojmowana jako centrum informacyjne 
szkoły gromadzi i udostępnia także materiały dla nauczycieli. Bibliotekarz
		

/p0071_0001.djvu

			PROJEKTOWANIE UNIWERSALNE 
405 
posiadający dostęp do Internetu i monitorujący nowości wydawnicze powinien 
być w stanie wyłowić szczególnie wartościowe informacje mogące pomóc 
kadrze pedagogicznej w pracy. Nie sprosta tym wymaganiom, jeśli nie będzie 
uczestniczył w odpowiednich szkoleniach, seminariach i konferencjach. To 
na nich będzie mógł aktualizować swoją wiedzę na temat specjalistycznego 
oprzyrządowania komputerów oraz możliwości ich wykorzystania w  
praktyce. O tym, że takie szkolenia są dość często organizowane w Polsce można 
przekonać się, przeglądając ogłoszenia wojewódzkich i miejskich bibliotek 
publicznych lub też książnic pedagogicznych, ale także oferty zakładów  
doskonalenia nauczycieli i wielu instytucji pozarządowych wspierających polską 
edukację i integrację osób niepełnosprawnych. 
Sprawą niezwykłej wagi, wprawdzie nie wymienianą wśród zasad  
projektowania uniwersalnego w nauczaniu, chociaż dyskutowaną w jego kontekście, 
jest przygotowanie bibliotekarza do pracy z osobami niepełnosprawnymi. 
Brak szkoleń w tym zakresie jest odczuwalny nie tylko wśród bibliotekarzy 
szkolnych, ale także tych pracujących w bibliotekach publicznych. Trudno 
wprawdzie opracować szczegółowe zasady postępowania z użytkownikami 
niepełnosprawnymi, można jednak propagować ogólne zalecenia, takie jak: 
zawsze pytać, czy dana osoba potrzebuje pomocy, zanim zacznie się jej  
udzielać; rozmawiać bezpośrednio z osobą niepełnosprawną, a nie osobą jej  
towarzyszącą, czy tłumaczem; starać się siedzieć w momencie rozmowy z osobą na 
wózku inwalidzkim; do osoby niesłyszącej mówić jasno i być zwróconym do 
niej twarzą; prowadząc osobę niewidomą podać jej ramię etc. (por. Burgstah- 
ler, 2006). Szkolenia, na których bibliotekarze mogliby przyswoić sobie tego 
typu zasady postępowania na razie organizuje się w Polsce rzadko. W sytuacji 
niedostatków we wspomnianym obszarze można przykładowo wykorzystać 
materiały szkoleniowe opracowane w ramach ogólnopolskiego programu  
edukacyjnego Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu oraz Stowarzyszenia 
Przyjaciół Integracji zatytułowanego „Czy naprawdę jesteśmy inni? Razem 
w naszej szkole". Przygotowano go wprawdzie pod kątem pedagogizacji 
uczniów szkół gimnazjalnych oraz średnich w zakresie pozytywnego stosunku 
do osób niepełnosprawnych, pozbawionego lęku i uprzedzeń, ale i także  
nauczyciele bibliotekarze mogą stać się odbiorcami treści, przedstawionych 
w formie krótkich filmów i zestawu scenariuszy do zajęć z młodzieżą (Gora- 
jewska, 2005). 
PODSUMOWANIE 
W Polsce ponad 3% populacji wszystkich uczniów wymaga specjalnych 
form kształcenia. Są to zarówno uczniowie w normie intelektualnej (np.  
niewidomi, niesłyszący, z niepełnosprawnością ruchową, z przewlekłymi  
chorobami psychosomatycznymi), jak i z upośledzeniem umysłowym, z autyzmem 
i z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Coraz więcej z nich kształci się 
w szkołach i klasach integracyjnych oraz w klasach specjalnych  
organizowanych w szkołach ogólnodostępnych na wszystkich etapach edukacji (Serafin, 
2001, s. 98). Warto w tych placówkach wziąć pod uwagę zasady  
projektowania uniwersalnego w nauczaniu. Regułą naczelną projektowania  
uniwersalnego jest bowiem jak największa dostępność produktów i usług zarówno dla 
pełnosprawnych, jak i niepełnosprawnych użytkowników. W szkolnych  
bibliotekach jej stosowanie powinno przejawiać się przede wszystkim w:
		

/p0072_0001.djvu

			406 
ARTYKUŁY 
-właściwej aranżacji pomieszczenia biblioteki, 
- przygotowaniu zróżnicowanej kolekcji materiałów bibliotecznych, 
-wyposażeniu biblioteki w sprzęt umożliwiający odczytanie tekstów w  
innych aniżeli czarnodrukowe formaty oraz urządzenia wspomagające czytanie 
tekstów standardowych, 
- kompetencji bibliotekarzy w zakresie komunikacji z niepełnosprawnymi 
użytkownikami, rozpoznawaniu możliwości i ograniczeń uczniów, orientacji 
w technologiach wspomagającym osoby niepełnosprawne oraz ofercie  
specjalnych materiałów czytelniczych na rynku wydawniczym. 
Zważywszy, że statut szkoły, w którym uwzględnia się zadania i  
organizację biblioteki szkolnej opracowuje się na podstawie ramowego statutu szkoły 
publicznej, a w aktualnie obowiązującym statucie ramowym zwraca się  
uwagę na pracę z uczniami niepełnosprawnymi4, nie jest to kwestia całkiem 
nowa. Oczywiście realizacja tych zapisów w praktyce wygląda różnie. Na 
przykład w jednej z toruńskich szkół podstawowych o charakterze  
integracyjnym uczniowie poruszający się na wózkach inwalidzkich nie mają możliwości 
korzystania osobiście z biblioteki, gdyż ulokowana jest ona na wyższej  
kondygnacji, a wind po prostu tam nie ma. Trudno ocenić, na ile skutecznie  
nauczyciele-bibliotekarze mogą podjąć się zadania wprowadzania w życie nowych 
tendencji w projektowaniu biblioteki szkolnej, gdyż oni sami wiążących  
decyzji podejmować nie są w stanie. Jednak ich obowiązkiem wydaje się promocja 
nowatorskich rozwiązań związanych z edukacją i kulturą wśród dyrektorów 
szkół i władz samorządowych. 
BIBLIOGRAFIA 
Acrey, Cynthia; Johnstone, Christopher; Milligan, Carolyn (2005). Using Universal 
Design to unlock the potential for academic achievement of at-risk learners. Teaching 
Exceptional Children, vol. 38, pp. 22-31. 
Andrzejewska, Jadwiga (1996). Bibliotekarstwo szkolne: teoria i praktyka. Tl. Organizacja 
biblioteki. Warszawa: Wydaw. SBP, 253 s. 
Bezzi, A. (2001). UD e AT, chi sono costoro?. Bolletino Associazione Italiana Biblioteche, 
vol. 41, no. 3, pp. 297-306. 
Burgstahler, Sheryl (2006). Equal access: universal design of libraries  
[on-line].University of Washington [dostęp: 28.11.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Burgstahler, Sheryl (2005). Universal design:principles, process and applications  
[online]. University of Washington [dostęp: 10.02.2005]. Dostępny w World Wide Web: 
 
Center for Universal Design. (2006). The Center for Universal Design. Universal design 
history [online]. Center for Universal Design. College of Design. North Caroline State 
University [dostęp: 29.11.2006]. Dostępny w World Wide Web:  
Dońska-Olszko, Małgorzata; Lechowicz, Anna (1998). Dostosowanie komputera do  
indywidualnych potrzeb niepełnosprawnego dziecka. W: Komputer w kształceniu  
specjalnym: wybrane zagadnienia. Red. J. Łaszczyk. Warszawa: Wydaw. Szkolne i  
Pedagogiczne, s. 163-170. 
Dzierzgowska, Irena (2004).Jak uczyć metodami aktywnymi. Warszawa: „Fraszka  
Edukacyjna", 56 s. 
Drzewiecki, Marcin (2001). Biblioteka i informacja w środowisku współczesnej szkoły. 
Warszawa: Wydaw. SBP, 234 s. 
Fedorowicz, Małgorzata (2002). Specjalne materiały czytelnicze dla osób  
niepełnosprawnych: zarys dziejów - formy - obieg społeczny. Toruń: Wydaw. UMK, 146 s. 
4 Zob. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych  
statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkól (Dz. U. z dnia 19 czerwca 2001 г.).
		

/p0073_0001.djvu

			PROJEKTOWANIE UNIWERSALNE 
407 
Gorajewska, Danuta (2005). Ogólnopolski program edukacyjny przybliżający młodzieży 
świat osób niepełnosprawnych. W: Społeczeństwo równych szans: tendencje i kierunki 
zmian. Red. D. Gorajewska. Warszawa: Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji, 
s. 217-227. 
Gorajewska, Danuta, red. (2005). Społeczeństwo równych szans: tendencje i kierunki 
zmian. Warszawa: Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji, 228 s. 
Howard, Kirsten Lee (2004). Universal Design for Learning: meeting the needs of all 
students. In the curriculum - multidisciplinary. Learning and Leading with  
Technology, vol. 31, pp. 26-29. 
Juszczyk, Stanisław; Zając Wojciech (1997). Komputerowa edukacja uczniów z  
zaburzeniami w czytaniu i pisaniu. Katowice: „Śląsk", 217 s. 
Kruszewski, Tomasz (2005). Multimedia w działalności pedagogicznej placówek socjali- 
zacyjnych - rozważania na marginesie dyskusji nad reformą systemu instytucjonalnej 
opieki zastępczej. W: Biblioterapia: z zagadnień pomocy niepełnosprawnym  
użytkownikom książki. Red. M. Fedorowicz, T. Kruszewski. Toruń: Wydaw. UMK, s. 21-33. 
Kuryłowicz, Ewa (1996). Projektowanie uniwersalne: udostępnianie otoczenia osobom 
niepełnosprawnym. Warszawa: Centrum Badawczo-Rozwojowe Rehabilitacji Osób 
Niepełnosprawnych, 155 s. 
Neumann, Heidi. (2003) What teacher - librarian should know about universal design: 
one size does not fit all. Teacher Librarian, [vol. 31], no. 2, pp. 17-20. 
Norman, Melora. R. (2003). On my mind. American Libraries, vol. 34, issue 5, p. 35. 
Orkwis, Raymond (1999). Curriculum access and universal design for learning [on-line]. 
ERIC Clearinghouse on Disabilities and Gifted Education; [dostęp: 04.09.2004]. 
Dostępny w World Wide Web:  
Rose, David Howard [etal.] (2002). Teaching every student in the digital age: universal 
design for learning. Aleksandria: Association for Supervision and Curriculum  
Development, 216 p. 
Sadowska, Sławomira (2005). Ku edukacji zorientowanej na zmianę społecznego obrazu 
osób niepełnosprawnych. Toruń: Wydaw. Edukacyjne „AKAPIT", 244 s. 
Serafin, Teresa (2001). Zadania powiatów w realizacji kształcenia dzieci i młodzieży ze 
specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. W: Osoba niepełnosprawna w społeczności  
lokalnej: I Ogólnopolski Konkurs dla Samorządów Powiatowych. Warszawa: SIKOŃ - 
Fundacja dla Dzieci Niepełnosprawnych; Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 2001, 
s. 76-110. 
MAŁGORZATA FEDOROWICZ 
Institute of Information Science and Bibliology 
Nicolaus Copernicus University 
e-mail: fema@uni.torun.pl 
UNIVERSAL DESIGN AND ITS IMPLEMENTATION 
IN THE FIELD OF EDUCATION AND SCHOOL LIBRARIANSHIP 
KEYWORDS: School libraries. Disabled patrons. Universal design in education. Library 
facilities. Library materials. Methods of work. 
ABSTRACT: Universal design is an approach to the design of products and environment 
which maximizes their usability, regardless of the age or skills of their users. The term was 
transplanted to the field of education in early 1990s. There are three principles for  
universal design in education: a) varied presentation of the content, b) utilization of varied forms 
of expression by pupils and c) varied conduct of classes. The principles in question can also 
be employed in a school library intended as a school information center. Universal design 
principles are useful in the appropriate arrangement of library space, appropriate  
development of library holdings, provision of most recent assistive technologies and development 
of competence in the field of communication with disabled pupils. 
Artykuł wpłynął do redakcji 19 stycznia 2007 г.
		

/p0075_0001.djvu

			DONIESIENIA« KOMUNIKATY 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 2007 z. 3 
PL ISSN 0033-202X 
BIBLIOTEKARZE BIBLIOTEK AKADEMICKICH 
W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ. 
SUPLEMENT 
W 2005 r. przeprowadzono badania mające na celu poznanie sytuacji  
bibliotekarzy zatrudnionych w bibliotekach akademickich w 25 krajach  
Zjednoczonej Europy. Raport z tych badań został opublikowany w „Przeglądzie 
Bibliotecznym" [ 1/2007]. Bułgaria i Rumunia w styczniu 2007 r. zostały  
nowymi członkami Unii Europejskiej, w związku z tym ankieta, zastosowana we 
wcześniejszych badaniach, została skierowana również do bibliotek tych 
państw (narodowych oraz uniwersyteckich: 3 ankiety do bibliotek bułgarskich 
i 2 do bibliotek rumuńskich; odpowiedzi otrzymano z dwóch bibliotek  
akademickich). Wyniki analizy zostały przedstawione poniżej. 
EDUKACJA BIBLIOTEKARZY 
W odpowiedzi na pytania związane z edukacją w ankietach obu państw 
podano jedynie informację dotyczącą kształcenia bibliotekarzy na poziomie 
uniwersyteckim. Prowadzone studia są dwustopniowe (licencjackie i  
magisterskie uzupełniające). Uniwersytet w Sofii proponuje studia z zakresu  
bibliotekoznawstwa i informacji naukowej, natomiast Uniwersytet w Veliko Trno- 
vo obok bibliotekoznawstwa wprowadza do programu kształcenia  
zagadnienia związane z technologiami informatycznymi. W Rumunii „studia 
bibliotekoznawcze zostały połączone ze studiami z zakresu historii lub  
filozofii" (cytat z ankiety z Rumunii). 
Od bibliotekarzy rumuńskich nie wymaga się dokształcania w formach 
występujących w innych państwach europejskich (kursy, konferencje, studia 
podyplomowe, samokształcenie). W Bułgarii powszechną praktyką  
(nieuregulowaną aktami prawnymi) jest ukończenie przez bibliotekarzy  
podstawowego kursu związanego ze specyfiką pracy na poszczególnych stanowiskach. 
Bibliotekarze bułgarscy są zobligowani także do podnoszenia kwalifikacji. 
Program szkoleń obejmuje wszystkie formy dokształcania i jest  
przygotowywany indywidualnie w każdej bibliotece. 
PRACA W BIBLIOTECE - PRAWA I OBOWIĄZKI 
Wśród stanowisk pracy w bibliotekach wymieniono w obu krajach:  
pomocnika bibliotekarza/pracownika technicznego (osoba, od której nie wyma-
		

/p0076_0001.djvu

			410 
DONIESIENIA. KOMUNIKATY 
ga się przygotowania zawodowego). W Bułgarii na stanowisku bibliotekarza 
może zostać zatrudniona osoba legitymująca się co najmniej tytułem licencjata 
z zakresu bibliotekoznawstwa i informacji naukowej. Osoby z wykształceniem 
magisterskim kierunkowym mogą także być zatrudniane na stanowiskach  
bibliografów i „bibliotekarzy-metodologów". Wymagania i kwalifikacje związane 
z poszczególnymi stanowiskami zostały zapisane na liście stanowisk  
pracowników bibliotecznych. Bibliotekarze na stanowiskach kierowniczych negocjują 
warunki zatrudnienia podczas podpisywania, zawieranej na czas określony, 
umowy o pracę. Zwrócono uwagę na możliwość „zrobienia kariery naukowej 
przez bibliotekarzy biblioteki narodowej" (cytat z ankiety z Bułgarii). 
W ankiecie z Rumunii podano, jakie wymagania kwalifikacyjne związane 
są ze stanowiskiem bibliotekarza oraz pełnieniem funkcji dyrektora i  
asystenta dyrektora biblioteki. Osoby takie muszą wykazać się przygotowaniem  
zawodowym, od dyrektora wymaga się wykształcenia wyższego, pod uwagę 
bierze się również doświadczenie zawodowe. Z ankiety wynika, że w kraju 
brak jest podstawowych aktów prawnych regulujących zasady awansowania 
pracowników. Pracownicy bibliotek rumuńskich mogą zajmować stanowiska: 
asystent bibliotekarza, bibliotekarz, pracownik informacji, a także pełnić 
funkcje dyrektora i asystenta dyrektora. 
Od bibliotekarzy bułgarskich wymaga się prowadzenia działalności  
dydaktycznej, w Rumunii jest to obowiązek realizowany przez bibliotekarzy 
z doświadczeniem zawodowym, choć także dla nich nie jest to działalność  
obligatoryjna. 
Bibliotekarze rumuńscy nie muszą posługiwać się językami obcymi,  
wyjątek stanowią bibliotekarze udzielający informacji. W Bułgarii na wielu  
stanowiskach pracy niezbędna jest znajomość języków: angielskiego, rosyjskiego, 
francuskiego lub hiszpańskiego. Taki obowiązek jest wpisany w zakres  
czynności bibliotekarzy. 
Tygodniowy czas pracy bibliotekarzy bibliotek akademickich w obu  
krajach wynosi 40 godzin. Biblioteki rumuńskie są otwierane w soboty, a jeśli jest 
taka potrzeba, również w niedziele i święta. W Bułgarii jedynie duże biblioteki 
otwierane są podczas weekendów. W święta państwowe biblioteki są 
zamknięte. 
Nie udało się uzyskać informacji o liczbie dni urlopu płatnego. W obu  
ankietach pojawiła się informacja, że wszelkie świadczenia związane z pracą są 
zgodne z kodeksem pracy. Bibliotekarze bułgarscy „z bardzo długim stażem 
pracy" mają prawo do zwiększonego wymiaru urlopu wypoczynkowego. 
Płace bibliotekarzy rumuńskich są niskie i zależą od stażu pracy. Ponadto 
bibliotekarze mogą otrzymywać dodatki funkcyjne. W Bułgarii najwyższe 
wynagrodzenie otrzymują osoby zajmujące stanowiska kierownicze oraz  
bibliotekarze, którzy „rozwijająkarierę naukową" [cytat z ankiety z Bułgarii]. 
Dodatki do pensji są regulowane specjalnymi rozporządzeniami rządowymi. 
Mogą być również przyznane decyzją dyrektora lub kierownika zespołu za 
dobre wyniki w pracy (dodatki uznaniowe). 
W Rumunii wśród bibliotekarzy przeważają kobiety (80%), z Bułgarii nie 
otrzymano danych o proporcji zatrudnienia w bibliotekach między kobietami 
i mężczyznami. 
Zawód bibliotekarza nie jest zawodem cieszącym się dużym prestiżem 
w obu krajach. W Rumunii jest on postrzegany jako „gorszy niż inne zawody" 
[cytat z ankiety z Rumunii], w Bułgarii nie wyróżnia się spośród innych  
zawodów ani bardzo niskim, ani zbyt wysokim statusem społecznym.
		

/p0077_0001.djvu

			BIBLIOTEKARZE BIBLIOTEK AKADEMICKICH 411 
Bibliotekarze bułgarscy mają swój kodeks etyczny, zaakceptowany przez 
Związek Bibliotekarzy i Pracowników Informacji; w Rumunii taki kodeks 
jeszcze nie został opracowany. W obu krajach działają stowarzyszenia  
bibliotekarskie — w ankiecie z Rumunii zwrócono uwagę na „brak siły  
oddziaływania [stowarzyszenia] na decyzje na poziomie rządowym" [cytat z ankiety 
z Rumunii]. 
* 
Przedstawiciele zawodu bibliotekarskiego z Rumunii i Bułgarii nie podali 
informacji o kształceniu na poziomie średnim. W ankiecie z Bułgarii zwrócono 
uwagę na, zgodne z zapisem Dyrektywy Unijnej 89/48/EWG, kwalifikacje, 
które musi posiadać osoba zatrudniona na stanowisku bibliotekarza. Prawa 
i obowiązki bibliotekarzy nie różnią się znacznie od obowiązujących w innych 
krajach europejskich. Z analizy ankiety otrzymanej z Rumunii wynika, że 
bibliotekarze nie muszą podnosić swoich kwalifikacji. Prestiż zawodu oraz 
pensje bibliotekarzy są niskie, a niezbyt wysoka pozycja rumuńskiego  
stowarzyszenia bibliotekarskiego nie pozwala na negocjowanie z władzami  
państwowymi lepszych warunków pracy. 
BIBLIOGRAFIA 
Chadaj, Anna, Garczyńska, Maria, Szaflarska, Ewa (2007). Bibliotekarze bibliotek  
akademickich w krajach Unii Europejskiej. Raport z badań. Przegląd Biblioteczny 2007 
z. 1, s. 67-85. 
Dyrektywy UE dotyczące uznawania kwalifikacji zawodowych [bd]. [online] [dostęp: 
11.06.2007]. Dostępny w World Wide Web:  
Anna Chadaj, Maria Garczyńska, Ewa Szaflarska 
Biblioteka Główna AGH w Krakowie 
Tekst wpłynął do redakcji 11 lipca 2007 r:
		

/p0079_0001.djvu

			SPRAWOZDANIA 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 2007 z. 3 
PL ISSN 0033-202X 
„PRZENIKANIE I ROZPOWSZECHNIANIE IDEI 
ORAZ DOŚWIADCZEŃ: 
ZAGADNIENIA MIĘDZYNARODOWEGO 
BIBLIOTEKOZNAWSTWA PORÓWNAWCZEGO"1 
XIII Międzynarodowa Naukowa i Środowiskowa Konferencja 
Instytutu Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa UJ 
(Kraków, 4-5 czerwca 2007 r.) 
Współczesne bibliotekarstwo, a co za tym idzie także bibliotekoznawstwo, 
nie może być uprawiane wyłącznie w lokalnym kontekście. Choć z całą  
pewnością związki tej dyscypliny z lokalną specyfiką są daleko większe niż na przykład 
matematyki czy astronomii, to coraz większa liczba zagadnień podejmowanych 
przez bibliotekoznawstwo ma charakter uniwersalny. A to oznacza, że wiele 
analiz, badań i wynikających z nich wniosków praktycznych, wypracowanych dla 
konkretnej sytuacji w jednym kraju, może okazać się, po dokonaniu niezbędnych 
adaptacji, przydatnych w innym rejonie globu. Biblioteki na całym świecie  
używają tych samych lub bardzo podobnych systemów komputerowych, kupują  
czasopisma międzynarodowe u tych samych dostawców, zaczynają realizować  
przynajmniej część swoich zadań we wspólnym środowisku Internetu, mają podobne 
problemy z finansowaniem swojej działalności. 
Proces globalizacji nie dotyczy jednak tylko kwestii technicznych i  
gospodarczych. Upodobniają się rozwiązania polityczne i ustrojowe, normy i wartości  
społeczne, a także — co szczególnie istotne z punktu widzenia bibliotekoznawstwa - 
sposoby zaspokajania potrzeb informacyjnych i same zachowania informacyjne. 
W konsekwencji, doświadczenia i rozwiązania stosowane przez bibliotekarzy 
nawet w bardzo odległych krajach mogą okazać się inspirujące. Coraz więcej 
obszarów działalności bibliotecznej podlega standaryzacji w skali globalnej -  
zjawisko to dotyczy nie tylko formatów wymiany informacji, opisów katalogowych, 
ale także samych koncepcji opracowywania zbiorów, tworzenia języków informa- 
cyjno-wyszukiwawczych oraz wykorzystania międzynarodowych źródeł  
informacji i zasobów finansowych. Bibliotekoznawstwo porównawcze uprawiane w skali 
międzynarodowej może zatem służyć nie tylko uczeniu się, poznawaniu i  
wykorzystywaniu rozwiązań stosowanych w innych krajach, ale również rozwijaniu 
bezpośredniej współpracy między bibliotekami. 
Celem tegorocznej konferencji Instytutu Informacji Naukowej i  
Bibliotekoznawstwa UJ było z jednej strony poszukiwanie priorytetowych tematów  
istotnych dla rozwoju współpracy międzynarodowej w zakresie informacji naukowej 
i bibliotekoznawstwa oraz wymiana doświadczeń praktycznych związanych 
z tego typu współpracą, a z drugiej aktywizowanie polskiego środowiska  
bibliotekarskiego do podejmowania działań w skali międzynarodowej. 
Obrady toczyły się w dniach 4-5.06.2007 r. na terenie III Kampusu  
Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Udział wzięło w nich prawie 50  
przedstawicieli polskich ośrodków akademickich, bibliotekarze oraz goście z Danii, Nie- 
1 Oficjalna strona WWW konferencji: http://www.inib.uj.edu.pl/konfer/bp/index.html
		

/p0080_0001.djvu

			414 
SPRAWOZDANIA 
miec, Norwegii, Stanów Zjednoczonych i Włoch. W sumie wygłoszono 20  
referatów i komunikatów. Tradycyjnie, zasadniczym obradom towarzyszyła wideokon- 
ferencja ze specjalistą ze Stanów Zjednoczonych, zorganizowana dzięki  
życzliwości i wsparciu Konsulatu Generalnego USA w Krakowie oraz przygotowana przez 
Danutę Bromowicz kameralna prezentacja katalogów wystaw organizowanych 
w Bibliotece Jagiellońskiej. 
Wszystkie referaty i komunikaty oraz materiały dodatkowe zostały  
opublikowane nakładem IINiB UJ w Krakowie w czerwcu 2007 r. w postaci książki  
elektronicznej na CD-ROM-ie pod tytułem Przenikanie i rozpowszechnianie idei oraz 
doświadczeń: zagadnienia międzynarodowego bibliotekoznawstwa  
porównawczego (ISBN 83-921593-2-2). Wiosną 2008 r. jej zawartość zostanie  
nieodpłatnie upubliczniona w serwisie WWW Instytutu. Książka stanowi czwartą pozycję 
wydaną w ramach redagowanej przez Marię Kocójową trzeciej serii wydawniczej 
IINiB UJ zatytułowanej „ePublikacje Instytutu Informacji Naukowej i  
Bibliotekoznawstwa UJ". 
Konferencja została oficjalnie otwarta przez M. Kocójową, organizatora  
konferencji, Susan Parker-Burns, konsula ds. prasy i kultury z Konsulatu  
Generalnego USA w Krakowie oraz Marię Próchnicką, dyrektora Instytutu INiB UJ. 
Pierwszy dzień obrad wypełniły referaty gości zagranicznych. Podczas sesji 
prowadzonych przez Wandę Pindlową (IINiB UJ) dużo uwagi poświęcono  
problematyce konsekwencji zmian technologicznych i społecznych dla pracy  
współczesnego bibliotekarza i specjalisty informacji oraz charakteru jego roli w  
przedsięwzięciach ponadlokalnych. Dokonująca się współcześnie zmiana paradygmatu 
zawodu bibliotekarza, której przejawem są między innymi nawiązujące do wizji 
Web 2.0 koncepcje Biblioteka 2.0 i Bibliotekarz 2.0, skłania do głębszych  
refleksji na przyszłością zawodu, znaczenia komunikacji z użytkownikiem i samych 
usług informacyjnych (Helge Clausen, State and University Library w Aarhus, 
Dania). Rozwój środowiska Web 2.0, nowych narzędzi wyszukiwania informacji, 
zasobów i koncepcji w zakresie jej subiektywnego klasyfikowania musi prowadzić 
do przynajmniej częściowego przedefiniowania rozwiązań stosowanych przez 
współczesne biblioteki, ale jednocześnie, jak pokazują przykłady bibliotek  
amerykańskich, może też oznaczać szansę dla bibliotek (Laura Kaspari Hohmann, 
Ambasada USA w Warszawie). Poszukiwanie nowych rozwiązań, bardziej  
odpowiednich w stosunku do specyfiki środowiska informacyjnego współczesnego 
człowieka i dostępnych technologii, powinno dotyczyć także samego  
katalogowania i projektowania interfejsu użytkownika (Knut Hegna, University of 
Oslo Library, Norwegia). Przekształcanie się ogólnoświatowej kultury i  
związane z tym zmiany w globalnej strukturze komunikacji, dystrybucji wiedzy 
oraz procesów pozyskiwania i udostępniania dóbr kultury, wymuszają od 
twórców i projektantów archiwów i bibliotek cyfrowych poszukiwanie  
efektywnych dróg docierania do nowych grup społecznych (Sam H. Minelli, Fra- 
telli Alinari S.p.A, Włochy). 
Zdaniem niektórych, mimo wielu wyzwań i trudności, także biblioteki  
uniwersyteckie czeka ciekawa przyszłość, ale pod warunkiem odpowiedniego kształcenia 
i stałego rozwijania wiedzy i umiejętności kadry bibliotecznej. W tym zakresie  
wymiana doświadczeń i samych programów edukacyjnych w skali globalnej jest nie 
tylko możliwa, ale i niezbędna (Barbara J. Ford, IFLA Governing Board, Morten- 
son Center for International Library Programs, USA). Rozwijaniu edukacji  
permanentnej bibliotekarzy, która pomagałaby w przezwyciężaniu niedostatków  
kulturalnych i edukacyjnych w krajach rozwijających się oraz wspieraniu międzynarodowej 
współpracy w zakresie usług bibliotecznych służy działalność The Mortenson  
Center for International Library Programs (Marek Sroka, University of Illinois at Urba- 
na-Champaign, USA). 
Poważne wyzwania stoją dzisiaj także przed metodami i narzędziami  
pomiaru dorobku naukowego. Stosowane powszechnie rozwiązania i wskaźniki  
sprawdzają się w odniesieniu do głównego nurtu komunikacji naukowej, publikacji
		

/p0081_0001.djvu

			PRZENIKANIE I ROZPOWSZECHNIANIE IDEI 
415 
w języku angielskim, ukazujących się w czasopismach o zasięgu międzynarodowym. 
Badania bibliometryczne wykonywane w oparciu o zasoby najpopularniejszych baz 
cytowań utrudnia jednak obecnie nie tylko różnorodność języków publikacji czy 
pochodzenia naukowców, ale nawet sposób, w jaki zapisują swoje nazwiska i  
afiliacje (Rafael Bali, Central Library, Research Centre Jülich, Niemcy). 
Ważnym punktem obrad była wspomniana już wideokonferencja  
zorganizowana dzięki życzliwości Susan Parker-Burns, konsula ds. prasy i kultury oraz 
staraniom Janiny Galas, kierownika AIRC z Konsulatu Generalnego USA 
w Krakowie. Dotyczyła problemów organizowania dostępu online do  
elektronicznych czasopism naukowych. Ann Snoeyenbos (Project MUSE, USA) w swoim 
wystąpieniu przedstawiła Projekt MUSE jako unikalną formę współpracy  
między bibliotekami i wydawcami, która pozwala udostępniać w Internecie pełno- 
tekstowe wersje ponad 300 czasopism z zakresu humanistyki, sztuki i nauk  
społecznych za rozsądną cenę. 
Obrady w drugim dniu toczyły się w 2 sesjach panelowych prowadzonych 
przez W. Pindlowąi M. Kocójową (IINiB UJ). Punktem wyjścia dyskusji stały się 
kwestie związane z prowadzeniem badań porównawczych bibliotek i edukacji 
profesjonalnej na świecie (M. Kocójową, IINiB UJ). Stosunkowo dużo miejsca 
poświęcono kwestii organizowania współpracy między bibliotekami,  
identyfikowaniu obszarów tej współpracy oraz jej potencjalnych korzyści. 
Współpraca może stanowić podstawę organizacyjną realizacji usług  
informacyjnych. Na takich kooperacyjnych zasadach tworzone sana przykład tzw.  
American Corners, czyli centra informacji i kultury amerykańskiej -wspólne  
przedsięwzięcia ambasad amerykańskich i instytucji krajów, w których takie centra 
powstają (J. Galas, Amerykańskie Centrum Informacji, Konsulat Generalny 
USA w Krakowie). Z kolei współpraca środowisk bibliotekarskich, ale już nie tyle 
na poziomie organizacyjnym, co naukowym, pozwoliła na przykład na powstanie 
nowego typu opracowań analitycznych dotyczących prac z dziedziny  
bibliotekoznawstwa oraz rozwój strategii evidence-based librarianship (Barbara Mauer- 
Górska, IINiB UJ). Obiektywnym i porównywalnym źródłem do badań  
wykorzystania zasobów i usług bibliotecznych mogą być na przykład dane zbierane przez 
zintegrowany biblioteczny system kontroli dostępu HAN i system tworzenia 
bibliotek cyfrowych dLIBRA (Anna Tonakiewicz, Biblioteka Główna  
Politechniki Warszawskiej). 
Warunkiem dalszego rozwoju współpracy jest poszukiwanie wspólnych  
platform, ujednolicenie formatów opisu danych i norm katalogowania. Z przykładem 
zjawiska internacjonalizacji tego typu standardów bibliotecznych mamy obecnie 
do czynienia w Niemczech, ale i polskie biblioteki przejmują coraz więcej  
rozwiązań wypracowanych w USA (Krystyna Hudzik, Biblioteka Główna UMCS 
w Lublinie). Innym bardzo ważnym obszarem współpracy i przede wszystkim 
badań komparatystycznych jest ocena jakości i efektywności współczesnych  
bibliotek. Zagadnienia te stanowiły zresztą główny nurt rozważań podczas  
konferencji generalnej IFLA w Seulu w 2006 r. (Elżbieta Barbara Zybert, IINiSB 
UW). Wizja „globalnej biblioteki", wspieranej rozwojem współczesnych  
technologii informacyjnych i komunikacyjnych, każe też inaczej spojrzeć na rolę  
bibliotek w tworzeniu zasobów cyfrowych i współpracy w tym względzie z organizacjami 
komercyjnymi (np. Google). Koordynowanie takich projektów, ocena i selekcja 
zasobów, przetwarzanie materiałów bibliotecznych czy poszukiwanie funduszy 
na nowe projekty wymaga intensyfikacji współpracy międzynarodowej (Wojciech 
Zalewski, Stanford University Library, USA). Mimo istnienia obiecujących  
obszarów i oczywistych korzyści wydaje się jednak, że biblioteki naszego regionu 
jeszcze zbyt nieśmiało uczestniczą w głównym nurcie współczesnego  
bibliotekarstwa międzynarodowego i konieczne są działania aktywizujące, zachęcające 
biblioteki do zwiększenia swojej aktywności na tym polu (Marek Górski i  
Krystyna Kaczmarczyk, Biblioteka Politechniki Krakowskiej).
		

/p0082_0001.djvu

			416 
SPRAWOZDANIA 
Duże zainteresowanie wzbudzały też zagadnienia związane z  
przystosowaniem bibliotek do zmieniających się warunków społecznych i technicznych ich 
funkcjonowania. Z jednej strony rodzące się społeczeństwo sieciowe zmusza  
bibliotekarzy do rozwijania pewnych konkretnych kompetencji i każe ponownie 
rozważyć kwestie budowania wizerunku biblioteki, który zapewniłby jej  
możliwość realizacji zadań w nowych warunkach (Małgorzata Kisilowska, IINiSB 
UW). Globalizacja pociąga za sobą ujednolicenie procedur i upodobnienie się 
bibliotek bez względu na to, w jakim kraju funkcjonują. Z drugiej strony, rosnące 
zróżnicowanie kulturowe środowisk lokalnych zmusza do poszukiwań  
efektywniejszych rozwiązań w zakresie udzielania wsparcia informacyjnego i  
kulturowego, wyrównywania szans i sprzyjania integracji (Maria Przastek-Samokowa, 
IINiSB UW). Zapewnienie satysfakcji „nowemu" użytkownikowi,  
funkcjonującemu w zmieniającym się świecie nauki i kultury, wymaga nie tylko wysokich 
i nowych kwalifikacji personelu bibliotecznego, ale też reorganizacji i przemian 
w mentalności bibliotekarzy oraz odpowiednich działań w zakresie public  
relations (Grażyna Wojsznis, Biblioteka Główna Politechniki Szczecińskiej).  
Różnicowanie się populacji użytkowników bibliotek jest także wynikiem pojawiania 
się coraz większej liczby studentów zagranicznych na naszych uczelniach.  
Polskie biblioteki akademickie nie tylko pośredniczą w dostępie polskich  
użytkowników do zagranicznych zasobów informacji, ale odwrotnie, muszą też świadczyć 
usługi na wysokim poziomie dla zagranicznych studentów przybywających na 
polskie uczelnie (Janina Otrębska, Biblioteka Główna Akademii Ekonomicznej 
w Katowicach). 
Informacja naukowa i bibliotekoznawstwo jako dyscyplina nie może  
ograniczać się jednak tylko do reagowania na zmiany środowiska społecznego i  
technologicznego, do szukania optymalnych dróg wykorzystania nowych możliwości 
i realizowania zadań bibliotek w nowych realiach. Powinna pełnić także ważną 
funkcję poznawczą i mediacyjną w tworzeniu spójnej wizji przyszłości (W. Pin- 
dlowa, IINiB UJ). 
Wspólna dyskusja kończąca obrady potwierdziła przekonanie uczestników 
o konieczności i ogromnych korzyściach, jakie płyną z przełamywania bariery lo- 
kalności i zaangażowania się we współpracę międzynarodową oraz szukania 
nowych rozwiązań na drodze badań komparatystycznych zakrojonych na szeroką 
skalę. 
Remigiusz Sapa 
Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa 
Uniwersytet Jagielloński 
Tekst wpłynął do redakcji 22 sierpnia 2007 r. 
„KULTURA ORGANIZACYJNA W BIBLIOTECE" 
Konferencja naukowa 
(Białystok, 4-6 czerwca 2007 r.) 
Problematyka kultury organizacyjnej stała się popularna w latach  
osiemdziesiątych XX w. W Polsce dopiero zmiany polityczne po 1990 r. pozwoliły na  
szersze zajęcie się tym tematem. Podejście kulturowe w nauce o zarządzaniu i  
organizacji doczekało się wielu opracowań w ekonomicznym piśmiennictwie  
polskim. Natomiast w bibliotekarstwie bardzo rzadko pojawiały się publikacje 
traktujące całościowo problem kultury organizacyjnej, chociaż zarządzanie
		

/p0083_0001.djvu

			„KULTURA ORGANIZACYJNA W BIBLIOTECE 
417 
i marketing w bibliotekach pojawia się coraz częściej jako przedmiot dyskusji oraz 
refleksji naukowej. W 2004 r. ukazało się studium autorstwa Elżbiety B. Zybert1 
jako pierwsze na rynku polskim opisujące kompleksowo kulturę organizacyjną 
w bibliotece. Publikacja ta stała się inspiracją do zorganizowania konferencji  
naukowej, która odbyła się w dn. 4-6 czerwca br. w Bibliotece Uniwersyteckiej im. 
J. Giedroycia w Białymstoku. 
Problematyka konferencji objęła w szczególności zagadnienia dotyczące: 
pojęcia kultury organizacyjnej, funkcji kultury organizacyjnej w bibliotece,  
rodzajów kultur organizacyjnych, organizacji przestrzeni bibliotecznej jako elementu 
kultury organizacyjnej, wpływu kultury organizacyjnej na wizerunek biblioteki, 
roli kultury organizacyjnej w zarządzaniu biblioteką, wpływu kultury  
organizacyjnej na warunki pracy i satysfakcję zawodową bibliotekarzy. 
O trafnym wyborze tematu świadczy fakt, że do udziału w konferencji zgłosiło 
się ponad stu bibliotekarzy i pracowników naukowych z całej Polski, a piętnaście 
firm świadczących usługi na rzecz bibliotek umieściło swoje stoiska promocyjne 
w holu wystawowym nowego gmachu biblioteki. 
Zgromadzonych w Auli Audytoryjnej gości powitał dyrektor Biblioteki  
Uniwersyteckiej dr Jerzy Halicki, natomiast uroczystego otwarcia dokonał Jego 
Magnificencja Rektor Uniwersytetu w Białymstoku prof, dr hab. Jerzy Nikitoro- 
wicz, pod którego patronatem honorowym odbyła się konferencja. W  
uroczystości uczestniczyła również Prorektor ds. Nauki i Współpracy z Zagranicą, prof, dr 
hab. Halina Parafianowicz. 
Program konferencji podzielono na siedem sesji tematycznych. Pierwszego 
dnia obrad odbyły się dwie sesje, moderowane przez dr. A. Jazdona oraz dr. 
S. Kubowa, dotyczące teoretycznych problemów kultury organizacyjnej. 
W wygłoszonych referatach przedstawiono m.in. pojęcie kultury informacyjnej 
organizacji opartej na wiedzy (dr K. Materska), kulturę organizacyjnąjako zasób 
strategiczny biblioteki (G. Piotrowicz), kwestię wyboru kultury organizacyjnej 
dla biblioteki akademickiej (D. Wojciński), kulturę organizacyjną w  
perspektywie prakseologicznej (J. Sobielga), zwrócono uwagę na wizerunek biblioteki  
akademickiej jako element kultury organizacyjnej (dr B. Żołędowska-Król). Podjęto 
również temat metodologii badań kultury organizacyjnej (B. Jaskowska). 
W drugiej sesji zaprezentowano m.in. zagadnienia dotyczące funkcji kultury 
organizacyjnej w bibliotece (M. Cupa), wartości etycznych w kulturze  
organizacyjnej (M. Karciarz), przedstawiono kulturę organizacyjnąjako niematerialny 
zasób biblioteki (E. Kierejczuk), mówiono o aspektach prawnych ochrony 
danych osobowych (A. Koziara) oraz wskazano na zespołową organizację pracy 
jako wyznacznik nowoczesnej kultury organizacyjnej bibliotek niemieckich 
(dr Z. Gębołyś). 
Referat Zdzisława Gębołysia wzbudził duże zainteresowanie i ożywioną  
dyskusję wśród uczestników. Menedżerowie bibliotek dość sceptycznie wyrażali się 
o możliwości zastosowania niemieckich rozwiązań w polskich warunkach. Po 
zakończeniu obrad uczestnicy udali się najpierw na zwiedzanie miasta z  
przewodnikiem, a potem na uroczystą kolację. 
Drugiego dnia obrad w odbywających się równolegle panelach przeważała 
tematyka związana z zarządzaniem i miejscem kadry kierowniczej w kulturze 
organizacyjnej oraz wpływem kultury organizacyjnej na satysfakcję z pracy grup 
zawodowych zatrudnionych w bibliotekach. 
W sesji, której przewodniczyła dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej we  
Wrocławiu G. Piotrowicz omawiano aspekty zarządzania kulturą organizacyjną 
(D. Otwinowska, dr M. Wojciechowska), wskazano na rolę liderów i style  
kierowania oraz ich wpływ na innowacje w zakresie kultury organizacyjnej (J. Kotul- 
ska, dr J. Kamińska). Temat zarządzania talentami w bibliotece podjęła 
H. Andruszko, rolę kultury organizacyjnej w motywowaniu pracowników biblio- 
E. B. Zybert: Kultura organizacyjna w bibliotekach: nowe i stare idee w zarządzaniu. Warszawa 2004.
		

/p0084_0001.djvu

			418 
SPRAWOZDANIA 
teki omówiła A. Sobiech, a G. Meinardi pokazała jak kultura organizacyjna może 
ułatwiać proces komunikacji z użytkownikiem. 
W drugiej sesji panelowej, której przewodniczyła dr K. Materska dominowały 
kwestie związane z zawodem bibliotekarza. W referatach: P. Marcinkowskiego, 
M. Swirad, dr H. Hollendra, J. Wojtczak, T. Koniaszewskiej, A. Liszki, 
M. Kwiatkowskiej, A. Konieczko, J. Przyłuskiej wskazano na różnorodne  
aspekty mające wpływ na tworzącą się kulturę organizacyjną biblioteki m.in. płeć,  
satysfakcję z pracy, warunki pracy, sposób zarządzania. 
Wiele emocji wzbudziło niezwykle interesujące wystąpienie dr. H.  
Hollendra nt. Etnograf w bibliotece. Referent zwrócił uwagę na wielowarstwowość  
kultury organizacyjnej oraz na rolę „kultur własnych" wprowadzanych przez  
każdego z pracowników biblioteki, na tworzenie się relacji formalnych i nieformalnych, 
mających zdecydowany wpływ na kulturę danej instytucji. Jego zdaniem,  
podejście etnograficzne w badaniach kultury organizacyjnej może uczynić ją bogatszą, 
bardziej przystosowaną do potrzeb indywidualnych oraz bardziej produktywną 
z punktu widzenia celów, jakie ma ona spełniać. 
W sesji plenarnej prowadzonej przez dr. H. Hollendra, skupiono się m.in. na 
zagadnieniach związanych z tworzeniem kultury organizacyjnej biblioteki jako 
środowiska pracowników wiedzy (dr A. Jazdon) oraz wpływie kultury  
organizacyjnej na zmiany w bibliotekach akademickich (A. Sokołowska-Gogut, T. Wil- 
dhard). Dr S. Kubów omówił rolę menedżera w tworzeniu klimatu  
organizacyjnego biblioteki akademickiej, dowodząc, że konsekwencją wysiłków w tym  
zakresie może być „coś", co jak poetycko określił sam autor, jest duchem 
organizacji. Współtworzenie klimatu organizacyjnego przez wszystkich  
pracowników biblioteki pozwala im na współuczestnictwo również w zarządzaniu.  
Wystąpienie dr. A. Jazdona dotyczyło pojęcia zarządzania wiedzą. Referent zwrócił 
w nim uwagę na duże znaczenie - według jego określenia - pracowników wiedzy 
prezentujących wysoki poziom kompetencji specjalistycznych, wykształcenia 
i doświadczenia. Szczegółowo nakreślił ich rolę w funkcjonowaniu biblioteki,  
stawiane im wymogi w zakresie kultury organizacyjnej oraz relacje z kadrą  
zarządzającą instytucją. 
Drugi dzień obrad zakończono w Supraślu, gdzie uczestnicy mieli okazję 
zwiedzić założony na początku XVI w. klasztor prawosławny i warowną Cerkiew 
Zwiastowania NMP, muzeum ikon oraz arboretum. 
Trzeci dzień konferencji poświęcony został zaprezentowaniu przykładów 
funkcjonowania i kształtowania kultur organizacyjnych w poszczególnych  
bibliotekach. W sesji VI - prowadzonej przez A. Sokołowską-Gogut - wizerunek  
biblioteki w oparciu o kulturę organizacyjną był tematem wystąpienia A. Bogusz, 
o kulturze organizacyjnej w Bibliotece Jagiellońskiej mówiła dr D. Patkaniowska, 
wybrane problemy kultury organizacyjnej bibliotek bydgoskich przedstawił dr 
K. Adamczyk, a referat G. Charytoniuk-Michiej dotyczył kultury organizacyjnej 
wybranych bibliotek szkolnych miasta Białegostoku. 
W ostatniej sesji moderowanej przez B. Kubiak zwrócono szczególną uwagę 
na wpływ architektury i aranżacji przestrzennej biblioteki na jej kulturę  
organizacyjną. Mówili o tym w swoich wystąpieniach dr hab. R. Gaziński, M. Różycka, 
M. Pawłowska, L. Szczygłowska. Sporo kontrowersji, ale i żywiołową dyskusję 
wzbudził referat M. Pędicha nt. Biblioteka w wielu wymiarach - budownictwo 
biblioteczne w kontekście wymiarów kultury G. Hofstedego. 
W czasie trwania konferencji można było zapoznać się z materiałami  
reklamowymi wystawianymi przez EBSCO, 3M Polska, ABE Marketing, AKME 
ARCHIVE, ALEPH Polska, Checkpoint, CSA Proquest, Thomson Scientific, 
ELSEVIR, International Publishing Sernice, Lexis Nexis, Międzynarodowe 
Centrum Budownictwa, OVID, SUWECO. Z prezentacjami wystąpili m.in.: 
T. Górecka, L. Czerwieński z EBSCO, E. Klorek z CSA Oxford, P. Gołkiewicz 
z ELSEVIR-a, J. Kukawska reprezentująca AKME ARCHIVE, A. Grzegorski 
z ABE Marketing, R. Dziubecka z ALEPH Polska.
		

/p0085_0001.djvu

			„INFORMACJA MOBILNA W NAUCE I BIZNESIE 
419 
Konferencja „Kultura organizacyjna w bibliotece" przyniosła wymierny plon 
naukowy, którego namacalnym śladem będzie obszerna księga pokonferencyj- 
na, przekonanie uczestników o konieczności kontynuowania podjętej  
problematyki i deklarację organizatorów przygotowania - być może już za dwa lata -  
kolejnego spotkania. 
Halina Brzezińska-Stec 
Biblioteka Uniwersytecka im. J. Giedroycia w Białymstoku 
Tekst wpłynął do redakcji 22 sierpnia 2007 r. 
„INFORMACJA MOBILNA W NAUCE I BIZNESIE" 
II Ogólnopolska Konferencja Instytutu Informacji Naukowej 
i Studiów Bibliologicznych Uniwersytetu Warszawskiego 
(Warszawa, 12 czerwca 2007 r.) 
Dnia 12 czerwca 2007 r. w Instytucie Informacji Naukowej i Studiów  
Bibliologicznych Uniwersytetu Warszawskiego odbyła się konferencja naukowa  
„Informacja mobilna w nauce i biznesie". Była to druga z kolei ogólnopolska  
konferencja zorganizowana w tym roku przez IINiSB UW. Jednocześnie pierwsza na tak 
dużą skalę inicjatywa współpracy środowiska uniwersyteckiego ze środowiskiem 
gospodarczym i organizacjami pozarządowymi. Współorganizatorami wydarzenia 
była Krajowa Izba Gospodarcza oraz Fundacja MOST. Tematem przewodnim 
konferencji była problematyka użyteczności technologii komunikacji mobilnej 
i bezprzewodowej w obszarze informacji. Kwestie związane z zastosowaniem  
najnowszych technologii informacyjnych były rozważane zarówno od strony  
teoretycznej, jak też od strony użytkowej. Dynamiczny rozwój technik informacyjno- 
komunikacyjnych przyczynia się do zauważalnych przeobrażeń społecznych 
i gospodarczych. Zmiany te zachodzą na wszystkich płaszczyznach życia. Mają 
wpływ na codzienne praktyki indywidualnych ludzi, ujawniają się w zarządzaniu 
organizacjami i przedsiębiorstwami, a także kształtują życie społeczne w skali 
globalnej. 
O globalnych przemianach społeczeństwa w dobie zaawansowanych  
technologii mówił na konferencji prof. Mieczysław Muraszkiewicz (IINiSB UW,  
Politechnika Warszawska). Wskazał zarówno na pozytywne aspekty współczesnego 
globalnego społeczeństwa sieciowego, jak też na zagrożenia, które towarzyszą 
globalizacji ekonomicznej, czyli rosnące rozwarstwienie oraz wzrost społecznych 
niepokojów i konfliktów. W wystąpieniu prof. Muraszkiewicza pojawiło się  
pytanie o to, w jakim kierunku pójdzie uzbrojone w wyrafinowane technologie  
nowoczesne społeczeństwo. Technologia jest motorem społecznego rozwoju i  
przemian, ale nierozumnie wykorzystana może też stać się narzędziem kontroli 
i ucisku. Wykład prowadził do konkluzji, że sama technologia nie wystarczy. Dla 
zrównoważonego rozwoju społecznego potrzebne jest także dojrzałe  
społeczeństwo obywatelskie. 
Próbę teoretycznej konceptualizacji informacji mobilnej w kontekście badań 
nad informacją naukową podjęła w swoim wystąpieniu dr Katarzyna Materska 
z IINiSB UW. Skupiła się głównie na kwestii organizowania dostępu do  
informacji. Zajęła się m.in. zagadnieniami wykorzystania technologii mobilnych 
w działalności informacyjnej bibliotek oraz zmianami zachowań użytkowników, 
związanymi z nowymi sposobami wyszukiwania informacji. K. Materska  
wskazała, że przemieszczanie zasobów informacyjnych nie jest zjawiskiem nowym, ma 
swoje długie tradycje, jednakże obecne udogodnienia technologiczne i związane 
z nimi tempo powstawania i obiegu informacji stawiają przed badaczami tej pro-
		

/p0086_0001.djvu

			420 
SPRAWOZDANIA 
blematyki nowe wyzwania i potrzebę dalszych badań złożonego środowiska  
informacyjnego. 
Jak pokazały inne wystąpienia, rozwój technologii nie tylko przysparza  
nowych obszarów badań, ale też dostarcza sprawnych i umożliwiających coraz 
większą mobilność narzędzi do ich prowadzenia oraz gromadzenia i  
przetwarzania wyników. Techniczne możliwości przesyłania danych w systemach  
bezprzewodowych zaprezentował na konferencji dr Tomasz Gerszberg z Polskej  
Telefonii Cyfrowej. 
Wystąpienie dr. Piotra Gawrysiaka z Politechniki Warszawskiej dotyczyło 
zagadnienia technologii mobilnych w warsztacie naukowców. Współczesny  
naukowiec dzięki najnowszym technologiom może prowadzić swoje badania z  
każdego miejsca na ziemi, mając dostęp do ogromnych zasobów wiedzy online.  
Przenośny komputer dorównuje mobilnością tradycyjnemu pióru i notatnikowi 
a poza tym, dysponuje dodatkowo nieporównanie większą przestrzenią do  
utrwalania danych. Nośnikiem wiedzy i narzędziem naukowych kontaktów może być 
też coraz powszechniej używany telefon komórkowy, który jest wyposażany 
w urządzenia do utrwalania i przechowywania różnego typu informacji, a także 
daje możliwości dostępu do zasobów wiedzy online. P. Gawrysiak przypomniał 
też w swoim wystąpieniu, że te wspaniałe technologie mają również moc  
wykluczania, gdyż nie są dostępne dla wszystkich, którzy ich potrzebują. 
Jakub Gawryjolek, również z Politechniki Warszawskiej, zaprezentował 
oprogramowanie służące do analizy treści stron internetowych. Stworzony przez 
niego program JWikiVis daje możliwości badania i wizualizacji danych Wikipe- 
dii. Program potrafi śledzić zachowania edytorskie twórców internetowej  
encyklopedii, systematyzuje cyfrowe treści według zadanych kategorii  
merytorycznych oraz dostarcza danych statystycznych, co do ilości i częstotliwości  
występowania tych kategorii. Dzięki takiemu oprogramowaniu badacz może poznać 
proces wspólnego tworzenia internetowej wiedzy oraz prześledzić z niezwykłą 
dokładnością kolejne zmiany artykułów. Narzędzie daje również ogromne  
możliwości badania zachowań użytkowników Internetu, ich postaw aktywnych 
i pasywnych. 
Od strony praktycznej na zagadnienie informacji mobilnej spojrzeli na  
konferencji m. in. przedstawiciele Krajowej Izby Gospodarczej. Zainteresowanie KIG 
problematyką usług informacyjnych wiąże się z programem izbowego systemu 
wsparcia konkurencyjności polskich przedsiębiorstw - KIGNET, który  
instytucja ta prowadzi od 2005 r. Założenia oraz plan realizacji programu, ze  
szczególnym uwzględnieniem opisu systemu informacji wspierającej rozwój polskich 
przedsiębiorstw zostały przedstawione na konferencji przez Barbarę Kosicką. 
Tworzona w ramach programu KIGNET ogólnopolska sieć usług  
informacyjnych dla przedsiębiorstw obejmuje m. in. sieciowe usługi, takie jak  
wyszukiwanie źródeł finansowania biznesu, informacja w zakresie funkcjonowania  
polskiego sektora komunalnego na jednolitym europejskim rynku czy ogólnopolska 
informacja o rozkładach jazdy autobusów. Inne tworzone przez sieć usługi to  
legalizacja dokumentów handlowych oraz różnego rodzaju szkolenia i spotkania 
informacyjne dla przedsiębiorców. 
O wpływie technologii mobilnych na rozwój systemów informacji  
gospodarczej mówił inny przedstawiciel KIG dr Wojciech Januszko. Podkreślił on, że  
informacja gospodarcza stanowi rozległy system i jest podstawą kluczowych  
funkcji zarządzania, takich jak: planowanie, organizowanie, przewodzenie, czy  
kontrola. Natomiast technologia mobilna ułatwia i usprawnia dostęp do potrzebnych 
danych. Istotna wiedza i informacja, dostarczana dzięki technologiom w czasie 
rzeczywistym może mieć decydujący wpływ na powodzenie ekonomiczne  
przedsiębiorstwa. Na większe zyski przedsiębiorstwa wpływa, zdaniem  
przedstawiciela KIG, również mobilność pracowników. Tę ostatnią opinię bardziej  
szczegółowo uzasadniał w swojej prezentacji na temat mobilnego biura Rafał Fazan 
z firmy Alcatel-Lucent.
		

/p0087_0001.djvu

			PRZENIKANIE I ROZPOWSZECHNIANIE IDEI 
421 
Ostatnią część konferencji wypełniły warsztaty zatytułowane „Creative  
leadership", poświęcone przywództwu oraz skutecznym praktykom zarządzania. 
Prowadzący ćwiczenia dr Bruno Jacobfeuerborn z T-Mobile Netherlands  
zaproponował uczestnikom zajęć różne typy przywódców. Zalecany przez niego wzór 
dobrego przywódcy, to taki lider, który nie tyle rozkazuje i decyduje o wszystkim 
sam, lecz potrafi skutecznie motywować i zachęcać innych do działania. 
W konferencji wzięło udział ponad 60 osób. Byli wśród nich przedstawiciele 
środowiska naukowego, zainteresowani problematyką zarządzania informacji, 
a także przedstawiciele biznesu i innych organizacji o profilu gospodarczym. 
Poza wymianą wiedzy i doświadczeń, owocem konferencji jest praca zbiorowa  
Informacja mobilna w nauce i gospodarce (2007) pod redakcją Piotra Gawrysiaka 
i Katarzyny Materskiej, wydana przez Instytut Informacji Naukowej i Studiów 
Bibliologicznych Uniwersytetu Warszawskiego oraz Fundację MOST. 
Teresa Święćkowska 
Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych 
Uniwersytet Warszawski 
Tekst wpłynął do redakcji 20 sierpnia 2007 r.
		

/p0089_0001.djvu

			RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 2007 z. 3 
PL ISSN 0033-202X 
Ryszard Nowicki: Działalność Aleksandra Birkenmajera na rzecz  
ochrony zbiorów bibliotecznych. Ziemie zachodniej i północnej Polski w latach 1945- 
1947. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, 2006, 305 s. (Prace  
Biblioteki Uniwersyteckiej nr 27) ISBN 83-9187-284-Х 
W 1950 r. prof. Aleksander Birkenmajer pisa! w referacie przygotowanym na 
Pierwszy Kongres Nauki: 
„Wszyscy pamiętamy ruiny naszych instytucji i naszej nauki, na jakich nas 
zastał świt Polski Ludowej. Do dnia dzisiejszego odbudowaliśmy wiele z tych 
ruin, ale na to potrzeba było blisko sześciu lat, a i tak odbudowa nie jest jeszcze 
skończona. Nie potrzebuję przypominać, w jakim stopniu odbudowaliśmy już, 
a nawet rozbudowali polskie biblioteki i polskie bibliotekarstwo; ale muszę  
podkreślić, że odbudowaliśmy je przede wszystkim w tym kierunku i po to, ażeby nie 
dopuścić do dalszych zniszczeń i zaspokoić najgwałtowniejsze potrzeby naszych 
czytelników. Odbudowa gmachów bibliotecznych; likwidacja chaosu w naszych 
zasobach książek i w naszych katalogach; rekrutacja i techniczne przeszkolenie 
personelu; stworzenie od podstaw sieci bibliotekarstwa oświatowego - oto  
typowe przykłady"1. 
Dziś po przeszło sześćdziesięciu latach od pionierskiego okresu odbudowy 
powojennej, w przypadające właśnie czterdziestolecie śmierci świadka i  
aktywnego uczestnika tych wydarzeń Aleksandra Birkenmajera (zm. 30 września 
1967 r.) już mało kto pamięta i trzeba przypominać, jak tragiczny był bilans 
wojny dla polskiej kultury, w tym dla naszych bibliotek. Większość strat była 
i pozostaje niemożliwa do odrobienia, jeśli jednak jakiś procent zasobów 
piśmienniczych udało się uratować, zawdzięczamy to aktywności znacznej części 
naszego społeczeństwa, a przede wszystkim heroicznym wysiłkom  
bibliotekarzy. 
Pełna świadomość historyczna w tym względzie jest tym bardziej niezbędna, 
że nie wygasła jeszcze, a ostatnio wręcz nasiliła się potrzeba rozliczeń strat  
wojennych w zakresie dóbr kultury. Temat cyklicznie powraca na łamy prasy. Np. 
w lipcu br. w niemieckich mediach znów ukazały się żądania bezwarunkowego 
zwrotu części zbiorów byłej Biblioteki Pruskiej w Berlinie, zabezpieczonej przez 
władze polskie na Śląsku w 1945 г., obecnie przechowywanej w Bibliotece  
Jagiellońskiej2. Trzeba dodać, że również niektórzy nasi publicyści nawołują do 
rezygnacji z roszczeń (ale tylko strony polskiej) w imię zasady przedawnienia3. 
W cieniu takich polemik toczą się rokowania międzynarodowe, mające ważyć 
wszystkie racje moralne, prawne i polityczne. Jednak podstawowym  
argumentem w dyskusji pozostaje rzetelna, fachowa, merytoryczna ocena strat i zysków, 
poparta niepodważalną dokumentacją. 
1 A. Birkenmajer: Studia bibliologiczne. Red. H. Więckowska i A. Birkenmajer. Wrocław 1975, 
s. 53. 
2 Zob. пр. В. T. Wieliński: „FAZ": Oddajcie Berlinkę do Berlina. „Gazeta Wyborcza" 27 lipca 2007, 
s. 10; C. Gmyz: Roszczenia. Słabo walczymy o zwrot dzieł. Berlin dostał listę, ale nie oddaje zabytków. 
„Rzeczpospolita", 7 sierpnia 2007, s. 1 ; tenże: Niemcy metodycznie rabowali i niszczyli dzieła sztuki w  
Polsce. Rozmowa z prof. W. Kowalskim. Tamże, s. A. 8. 
3 B. Łagowski: Umarło w życiu, żyje w polityce. „Przegląd", 19 sierpnia 2007, s. 15.
		

/p0090_0001.djvu

			424 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
W aspekcie praktycznym zatem, nie tylko wyłącznie poznawczym - również 
przecież bardzo istotnym - praca Ryszarda Nowickiego zasługuje na baczną 
uwagę. Wpisuje się ona w nurt szczegółowych analiz zniszczeń wojennych i  
powojennych. W wielu przypadkach koryguje dawne, wstępne ustalenia z natury  
rzeczy pospieszne i prowizoryczne. Co najważniejsze, dokonuje tej korekty na  
podstawie licznych zachowanych źródeł przebadanych przez autora wszechstronnie 
i bezstronnie, z zachowaniem wszelkich rygorów współczesnego warsztatu  
historycznego. 
Książka traktuje właściwie o sytuacji zbiorów bibliotecznych w ostatnich 
miesiącach wojny i wkrótce po jej zakończeniu. Nierzadko jednak relacjonuje 
również okupacyjne losy kolekcji odnajdywanych później w całości lub częściowo. 
Na tle ogromnych zniszczeń przedstawione zostały szczegółowo kolejne etapy 
organizacji ochrony zbiorów bibliotecznych przez fachowców, którzy jeszcze 
w czasie okupacji przygotowywali się konspiracyjnie do tego zadania. W  
warunkach tworzenia się polskich struktur państwowych i samorządowych zabiegali 
o prawne zabezpieczenie działań ratowniczych. Dzięki nim już 29.11.1944 r. 
ukazał się Okólnik Resortu Oświaty [PKWN] w sprawie zabezpieczenia  
bibliotek i zbiorów bibliotecznych. W ślad za nim następowały inne decyzje prawne 
i organizacyjne (nb. nie zawsze spójne). Istotne znaczenie miało powołanie przez 
Ministra Oświaty w dn. 15.02.1945 r. (a więc niespełna na trzy miesiące przed 
ostateczną kapitulacją Niemiec) okręgowych kierowników bibliotecznych dla 
przejmowania i dalszej ochrony zbiorów. Zostali nimi mianowani dyrektorzy 
największych bibliotek z czterech oswobodzonych już z okupacji okręgów: woj. 
krakowskiego i kieleckiego, śląskiego, łódzkiego oraz poznańskiego i  
pomorskiego. Ten ostatni okręg powierzony został pieczy dyrektora Biblioteki  
Uniwersyteckiej w Poznaniu, którą to funkcję sprawował Aleksander Birkenmajer. Owego 
właśnie terenu dotyczy w głównej mierze rozprawa R. Nowickiego. 
Autor przedstawił problematykę ratowania zbiorów bibliotecznych w  
zachodniej i północnej Polsce w 1. 1945-1947 na tle sytuacji ogólnej. Zrelacjonował 
zarówno regulacje prawne, jak też mechanizmy funkcjonowania organów  
centralnych powołanych do ochrony zasobów piśmienniczych. Najważniejszą rolę  
odgrywały wówczas: Naczelna Dyrekcja Bibliotek, kierowana w Warszawie przez 
Józefa Grycza i Delegatura Ministerstwa Oświaty, działająca w Krakowie pod 
wodzą Stanisława Sierotwińskiego. W pierwszym rozdziale (s. 24-54)  
traktującym o Delegaturze znalazł się rys warunków, w jakich przyszło jej działać oraz  
wyniki tej aktywności. Z wielu cyfr i wykresów obrazujących ten trud szczególnie 
warta uwagi jest liczba 5 462 704 książek zabezpieczonych i zwiezionych do  
Krakowa w 1. 1945-1946. Wśród nich była też odnaleziona przez Stanisława  
Sierotwińskiego w Krzeszowie w lipcu 1945 r. najcenniejsza część zbiorów b.  
Biblioteki Pruskiej, uratowana od pewnej zagłady. Sierotwiński obliczył później, że 
w celach ratowniczych przejechał 120 000 km. Znając ówczesne warunki  
podróżowania trudno oprzeć się podziwowi dla odwagi i poświęcenia jego samego i  
ekipy współpracowników. 
A przecież akcja zabezpieczania ani proces niszczenia zbiorów nie zakończyły 
się w 1946 r. W zasadzie ta pierwsza prowadzona była do 1949 г., natomiast 
uszkodzenia książek z różnych przyczyn i w rozmaitym nasileniu trwały również 
w czasach późniejszych (m.in. złe warunki przechowywania w zbiornicach). 
Po tym niezbędnym wprowadzeniu relacja R. Nowickiego rozwija się 
w dwóch kierunkach zasygnalizowanych w tytule: sytuacji na ziemiach  
zachodniej i północnej Polski oraz działalności A. Birkenmajera na rzecz ochrony  
zbiorów bibliotecznych. Oba nurty luźno przeplatają się ze sobą poprzez osobę  
dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu, którego gestii podlegały również 
okręgi pomorski i dolnośląski, aczkolwiek głównym terenem jego aktywności 
była Wielkopolska, a przede wszystkim jej stolica - Poznań. 
Drugi rozdział rozprawy (s. 55-95) trafnie zatytułowany został Zarys ochrony 
zbiorów bibliotecznych w Bydgoszczy, Gdańsku, Toruniu i Wrocławiu. Istotnie
		

/p0091_0001.djvu

			DZIAŁALNOŚĆ ALEKSANDRA BIRKENMAJERA 
425 
uwaga autora skoncentrowana została na czterech miastach, w których  
prowadzone były bardzo energiczne akcje zabezpieczania zbiorów opuszczonych,  
narażonych na rozproszenie i zniszczenie. Jakkolwiek jest to rzeczywiście zarys nie 
wyczerpujący tematu, to jednak dzięki wnikliwej kwerendzie archiwalnej R.  
Nowicki znacznie rozszerzył i uszczegółowił dotychczasową wiedzę, ujawniając wiele 
nieznanych faktów odnośnie do konkretnych księgozbiorów i ludzi działających 
na tych terenach. Wśród bogactwa wiedzy faktograficznej dokumenty wiernie 
obrazują atmosferę tamtych lat. Wyraźnie występują trudności życia  
codziennego: chaos kompetencyjny i organizacyjny, bezkarność przestępców i  
kombinatorów, bieda, dezorientacja zagubionej i wystraszonej ludności, samowola  
wszechwładnej sowieckiej administracji i wojska. Przeciwstawia się im godna  
najwyższego uznania determinacja dla ratowania zagrożonych zbiorów wykazywana 
przez bibliotekarzy, wspomaganych przez niektórych lokalnych urzędników oraz 
zwykłych mieszkańców terenów, przez które niedawno przeszła wojna. 
Ze wszystkimi tymi zjawiskami zetknął się też prof. A. Birkenmajer  
sprawujący funkcję dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. 
Nominację na to stanowisko otrzymał w marcu 1939 г., ale wojna odsunęła 
go od powierzonej placówki. Powrócił na nią w marcu 1945 r. i pozostał do 
czerwca 1947 r. Był to trudny okres w życiu 50-letniego uczonego o znacznym 
dorobku twórczym i doświadczeniu bibliotekarskim. Nie lubił do niego powracać 
we wspomnieniach. Reminiscencje z tamtych lat zawarł w krótkiej relacji o  
sytuacji własnej i swojego pokolenia: 
„Pozostała dosłownie garść niedobitków, a i ona nie wyszła bez szwanku, czy 
to na zdrowiu, czy przez to, że utraciła warsztat pracy naukowej [...]. Sam należę 
do tej generacji i wojna na ogół mnie oszczędziła; mimo obozu koncentracyjnego 
czuję się jeszcze w pełni żywotności, utraciłem nie byle jaki księgozbiór bibliolo- 
giczny, ale ocaliłem całe półki notatek [...]. Myślę, że niejeden z moich  
rówieśników znajduje się w podobnym lub gorszym jeszcze położeniu; nie zbywa nam 
zaiste chęci do pracy badawczej, nie zbywa na tematach i materiałach, a wśród 
nich i na takich, które już mogłyby znaleźć się pod prasą i jeśli zalegamy pole, to 
tylko dlatego, że dzień ma zaledwie 24 godziny [!], a one z biedą wystarczają na 
rzetelną służbę instytucjom, za których sprawne funkcjonowanie jesteśmy  
odpowiedzialni"4. 
Poznański fragment biografii A. Birkenmajera pozostawał dotąd prawie  
nieznany, a przynajmniej zapoznany. Jest to epizod ważny ze względu na  
dopełnienie oceny zasług wybitnego bibliotekarza, jak też - a nawet przede wszystkim - 
dla wiedzy o dziejach polskiego bibliotekarstwa w przełomowym dlań okresie. 
Lukę tę znakomicie wypełnia rozprawa R. Nowickiego, której podstawowa część 
(s. 96-251) poświęcona jest analizie działań dyrektora Birkenmajera i  
podległych mu pracowników na rzecz ochrony zbiorów bibliotecznych i archiwalnych. 
Autor w oparciu o bardzo szeroką bazę bibliograficzną i źródłową dokładnie  
śledzi wielokierunkowe poczynania ekipy Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. 
Kolejno przedstawia więc etapy uruchomienia i organizacji Biblioteki, zwożenia 
do niej i do uzyskiwanych z trudem pomieszczeń zastępczych setek tysięcy  
książek, bezładnie zrzuconych do składnic urządzonych w mieście przez  
niemieckiego okupanta, a także opuszczonych i porzuconych w samym Poznaniu oraz na 
bliższych i dalszych terenach, aż do Pomorza i Dolnego Śląska włącznie. 
Gigantyczna praca obejmowała nie tylko wyszukiwanie i przejmowanie  
zasobów książek, przewożenie ich do Poznania i lokowania w możliwych do  
wykorzystania miejscach (czasem nieodpowiednich, gdzie zbiory nadal niszczały lub 
udzielonych na krótki termin, skąd znów wymagały przenoszenia), lecz również 
ich oczyszczanie, wstępną rejestrację, segregowanie i przekazywanie prawowitym 
właścicielom lub stosownym placówkom, w których najlepiej mogły być  
wykorzystywane. Skrupulatnie śledzono proweniencje, usiłując scalać rozproszone 
4 A. Birkenmajer: Az. cyt., s. 59.
		

/p0092_0001.djvu

			426 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
kolekcje i z niemałym trudem zwracać je na dawne miejsca. Jak owocne i  
równocześnie skomplikowane były to czynności, wskazuje przykład księgozbioru  
Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku, przekazywanego 
partiami w 1. 1945-1947. W sumie do Seminarium powróciło ok. 1/3 książek 
z dawnej stutysięcznej kolekcji (s. 220-227). Najwięcej zwrotów do instytucji 
i osób prywatnych wyekspediowano do 1947 r. Przesyłki dokonywane były na 
podstawie wewnętrznych zarządzeń A. Birkenmajera, przy milczącej zgodzie 
dyr. J. Grycza z Naczelnej Dyrekcji Bibliotek. Później stopniowo następowały  
zaostrzenia stanowiska władz ministerialnych; w 1949 r. zabroniły one zwrotów 
osobom prywatnym oraz instytucjom kościelnym. 
Na każdym etapie akcji piętrzyły się niezliczone przeciwności polityczne, 
administracyjne, organizacyjne, finansowe, transportowe, lokalowe i in. Były 
one udziałem wszystkich pracujących wówczas bibliotekarzy, ale najmocniej 
dotykały kierującego całym przedsięwzięciem prof. Birkenmajera. On  
przygotowywał plany każdej operacji i czuwał nad ich realizacją. Zresztą większość  
wypraw prowadził osobiście, ponosząc ich trudy i ciężar odpowiedzialności. Dzięki 
jego skrupulatności zachowała się obszerna dokumentacja ówczesnych działań, 
obecnie wydobyta z archiwów i przebadana przez R. Nowickiego. Ukazuje ona 
starania profesora, aby godzić wymogi nauki i etyki bibliotekarskiej z realiami 
życia, interesami personelu i rozporządzeniami władz. Jego decyzje  
znamionowała rozwaga i odwaga. Na każdym kroku musiał dokonywać wyborów mniejszego 
zła, kierując się swą wybitną wiedzą oraz znajomością potrzeb bibliotek. Stając 
przed koniecznością selekcji, zalecał ochraniać przede wszystkim obiekty  
najcenniejsze: archiwalia, biblioteczne zbiory specjalne, wydawnictwa dawne i  
posiadające wartość zabytkową, polonika, piśmiennictwo encyklopedyczne oraz  
informacyjne, księgoznawcze, inne - naukowe. Dzięki jego wskazaniom bardzo 
wiele bezcennych dzieł uniknęło zagłady. 
Precyzyjnie wyliczył osiągnięcia R. Nowicki: „W wyniku działalności  
dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej oraz Zbiornicy Księgozbiorów Zabezpieczonych 
w Poznaniu, w latach 1945-1949, pracownicy zabezpieczyli i zwieźli 1 212 771 
tomów; przesegregowali 1 125 060 tomów, dokonali repartycji i rewindykacji 
945 880 tomów instytucjom i osobom prywatnym. Aleksander Birkenmajer 
organizował i kierował zabezpieczeniem oraz zwózką aż 78% książek" (s. 249). 
Podane liczby ogólne są wiele mówiące, zwłaszcza że zostały one ściśle  
udokumentowane źródłowo; stanowią posumowanie losów poszczególnych  
księgozbiorów opisanych wraz z okolicznościami ich ocalenia, a nierzadko też zagłady. 
Bowiem niejako w tle akcji uwieńczonych powodzeniem jawią się dziesiątki 
i setki tysięcy egzemplarzy, których nie udało się zabezpieczyć, które padły 
ofiarą różnych wojennych oraz powojennych przypadków i zawinień. 
Książka Ryszarda Nowickiego stanowi ważki argument w dyskusji o  
przeszłości. Jest ona niełatwa w odbiorze, przytłacza bowiem i przygnębia wymową 
mnóstwa faktów, opartych na szerokiej dokumentacji, w znacznej części  
niewykorzystanej dotąd naukowo. Przynosi wiele nowych wiadomości o  
poszczególnych zbiorach, sytuacjach i o działających wówczas osobach. Rysuje plastyczną 
i prawdziwą panoramę losów książek na polskich ziemiach północnych i  
zachodnich we wczesnym, powojennym okresie. 
Warto ją polecić nie tylko bibliotekarzom zainteresowanym historią i nie  
tylko właścicielom poszukującym śladów swoich utraconych kolekcji, ale  
wszystkim, którzy chcą wiedzieć, jaka była ówczesna rzeczywistość i jakie przejęliśmy 
dziedzictwo. 
Barbara Bieńkowska 
Tekst wpłynął do redakcji 28 sierpnia 2007 r.
		

/p0093_0001.djvu

			W KRĘGU BIBLIOGRAFII, BIBLIOTEKARSTWA I INFORMACJI NAUKOWEJ 427 
Maria Dembowska. W kręgu bibliografii, bibliotekarstwa i informacji 
naukowej. Księga jubileuszowa w 70-lecie pracy zawodowej. Red. Jadwiga  
Sadowska. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2007, 324 s. (Prace Instytutu  
Bibliograficznego; nr 45) ISBN 978-83-7009-608-3 
Biblioteka Narodowa opublikowała w serii „Prace Instytutu  
Bibliograficznego" tom poświęcony 70-leciu pracy zawodowej pani profesor Marii Dembowskiej. 
Tę inicjatywę wydawniczą powitać należy z uznaniem. Profesor Maria  
Dembowska, bez przesady nazywana we wspomnieniach swoich współpracowników 
i uczniów „Pierwszą Damą informacji naukowej", na pewno długim i owocnym 
życiem teoretyka i praktyka bibliotekarza, bibliologa i teoretyka informacji  
naukowej zasłużyła sobie na taki rodzaj hołdu. Redaktor tomu, Jadwiga Sadowska 
w pierwszych słowach Wstępu do książki pisze o Jubilatce: „W 2007 r. mija 70 
lat od czasu, gdy Profesor Maria Dembowska podjęła pracę w Bibliotece  
Ordynacji Zamojskiej w Warszawie. I choć z tą pierwszą instytucją związana była  
stosunkowo krótko, to jednak charakter pracy i ludzie tam spotkani - zdecydowały 
o Jej drodze zawodowej, której pozostała wierna przez całe życie. Najdłużej 
(z przerwami od 1942 do 1966 r.) pracowała w Bibliotece Narodowej, gdzie 
ukształtowały się Jej zainteresowania bibliograficzne i rozwinęło zainteresowanie 
informacją naukową, zapoczątkowane jeszcze w Państwowym Instytucie Książki 
w Łodzi, w którym kierowała wydziałem dokumentacji. 
Po prawie dwudziestu latach pracy w Bibliotece Narodowej Maria  
Dembowska przeszła do Biblioteki Polskiej Akademii Nauk, obejmując stanowisko  
dyrektora. W ciągu dziesięciu lat przekształciła tę placówkę w dobrze  
zorganizowaną bibliotekę o specjalizacji naukoznawczej. Istotne są również Jej zasługi dla 
środowiska w okresie, gdy pełniła funkcję redaktora naczelnego «Przeglądu  
Bibliotecznego»". 
Publikacja została pomyślana jako dzieło składające się z krótkiego wstępu 
i czterech zasadniczych części. Indeks osobowy, w który zaopatrzona jest  
książka, pozwala odnaleźć informacje dotyczące wielu osób związanych z Jubilatką, 
Jej pracą, lekturami i życiem osobistym. 
Napisany przez Jadwigę Sadowską Wstęp wprowadza w układ i zawartość 
przygotowanej pod jej redakcją księgi. 
Część 1. Książka i informacja w działalności Profesor Marii Dembowskiej 
zawiera artykuły przygotowane przez Jej współpracowników omawiające  
działalność naukową Pani Profesor, ale przede wszystkim Jej działalność organizacyjną 
i dydaktyczną jako wieloletniego dyrektora Biblioteki PAN, pracownika  
Państwowego Instytutu Książki, Biblioteki Narodowej, nauczyciela akademickiego 
w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Olsztynie, działacza Stowarzyszenia  
Bibliotekarzy Polskich. Takie przesunięcie akcentów - wszak wydawać by się mogło, 
że w życiu uczonego najważniejsza jest jego praca naukowa - wynika wprawdzie 
z decyzji autorów przygotowujących teksty, wydaje się jednak w pełni  
usprawiedliwiona i, co więcej, słuszna, albowiem osiągnięcia naukowe profesor  
Dembowskiej, dobrze znane, udokumentowane są w Jej publikacjach, dostępnych dla 
wszystkich zainteresowanych, natomiast dokumentacja działalności  
organizacyjnej, w całości znana znacznie węższemu gronu, spoczywa w archiwach instytucji, 
z którymi była związana (instytucji, niestety, przeważnie już nieistniejących), 
a na pewno zasługuje na to, by ją przypomnieć i o niej nie zapomnieć. 
Otwierający tom artykuł Jadwigi Sadowskiej Profesor Maria Dembowska 
w służbie bibliograßi, bibliotekarstwa i informacji naukowej przypomina  
pokrótce drogę zawodową i naukową Marii Dembowskiej, poczynając od jej pierwszej 
pracy w Bibliotece Ordynacji Zamojskiej jeszcze przed wojną, poprzez pracę 
w Państwowym Instytucie Książki, Bibliotece Narodowej, Bibliotece Polskiej 
Akademii Nauk aż po pracę nauczyciela akademickiego w Wyższej Szkole  
Pedagogicznej w Olsztynie. Pokazuje jej działalność jako wieloletniego redaktora  
naczelnego „Przeglądu Bibliotecznego", działalność organizacyjną i szkoleniową na
		

/p0094_0001.djvu

			428 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
rzecz polskiego bibliotekarstwa, bibliografii i informacji naukowej. Ukazuje też 
Uczoną w kontaktach z innymi ludźmi, a także Jej zainteresowania i  
przyzwyczajenia. Tekst uzupełnia starannie przygotowane Kalendarium życia i działalności 
Marii Dembowskiej. 
Artykuł Marty Skalskiej-Zlat Bibliografia i informacja naukowa w życiu  
zawodowym i twórczości Marii Dembowskiej porządkuje osiągnięcia naukowe 
Jubilatki w kolejności chronologicznej, ale i problemowej, omawiając główne 
prace z zakresu działalności naukowo-informacyjnej, teorii informacji naukowej, 
historii informacji naukowej. 
Tekst Małgorzaty Korczyńskiej-Derkacz Maria Dembowska w Państwowym 
Instytucie Książki nie tylko omawia okres pracy Marii Dembowskiej w tej  
instytucji, ale także, co cenne, przypomina działalność tej placówki, powołanej 
w 1946 г., a pomyślanej już wtedy nie tylko jako ogólnokrajowy ośrodek  
dokumentacji i badań, ale i jako placówka naukowo-badawczą, mająca prowadzić  
poradnictwo w zakresie szeroko rozumianych spraw książki i zagadnień  
pokrewnych, a także, co postulowała Maria Dembowska, prowadzić przysposobienie 
użytkowników książki i bibliotek już w kształceniu na poziomie podstawowym. 
Ewa Mahrburg w artykule Maria Dembowska w Bibliotece Narodowej  
omawia działalność organizacyjną i zawodową Jubilatki w okresie, gdy pracowała 
w Bibliotece Narodowej, szczególną uwagę zwracając na Jej osiągnięcia w  
zakresie teorii i metodyki dokumentacji naukowej, a przede wszystkim bibliografii. 
Działalność Marii Dembowskiej jako dyrektora Biblioteki Polskiej Akademii 
Nauk w Warszawie omawia w artykule pod takim tytułem Barbara Sordylowa, 
przypominając także Jej zasługi w kształtowaniu kryteriów gromadzenia zbioru 
i zasady wyznaczania zakresu wydawanej „Polskiej Bibliografii Naukoznaw- 
stwa". 
Przedmiotem tekstu Danuty Koniecznej jest praca dydaktyczna profesor 
Marii Dembowskiej w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Olsztynie i Jej zasługi 
w powstaniu i rozwoju Zakładu Bibliotekoznawstwa na tej uczelni. 
Zasługi Marii Dembowskiej dla środowiska bibliotekarskiego przedstawia 
w tekście Działalność Marii Dembowskiej na forum Stowarzyszenia  
Bibliotekarzy Polskich Małgorzata Jagielska, zwracając uwagę na fakt, że wieloletnia  
społeczna praca Marii Dembowskiej na rzecz SBP przyczyniła się do podniesienia 
jego autorytetu w środowisku zawodowym. 
Część 2. Bibliografia Marii Dembowskiej opracowana została niezwykle  
starannie, na pewno zgodnie z wszystkimi regułami sztuki bibliograficznej (wszak 
jest to publikacja Instytutu Bibliograficznego Biblioteki Narodowej), przez 
Urszulę Stasiak i zawiera bibliografię podmiotową - uwzględniającą wszystkie 
prace Marii Dembowskiej, bibliografię przedmiotową- uwzględniającą  
wszystkie do nich odnoszące się prace i bibliografię prac redakcyjnych Marii  
Dembowskiej. 
Przyjęta w tych spisach zasada układu chronologicznego stanowi dodatkową 
wartość, pozwala bowiem użytkownikowi śledzić rozwój zainteresowań  
naukowych Uczonej oraz poszerzania się wypełnianego nimi pola badawczego. Żal  
trochę, że w pierwszej części nie jest to bibliografia adnotowana, co stanowiłoby 
dodatkowy walor, pozwoliłoby bowiem zorientować się użytkownikowi w treści 
poszczególnych prac (znającym profesor Dembowską prace te nie są obce, ale 
mam na myśli młodych i przyszłych adeptów bibliotekarstwa, bibliologii i  
informacji naukowej, którym nie będzie dane patrzeć na nie przez pryzmat znajomości 
ich autorki), rozumiem jednak, że przygotowanie takiej bibliografii wymagałoby 
znacznego wysiłku i dużo więcej czasu. 
Część 3. Profesor Mana Dembowska we wspomnieniach współpracowników, 
przyjaciół, uczniów zawiera teksty mające charakter bardzo osobisty. Wszystkie 
zamieszczone w tej części teksty przeczytałam z zainteresowaniem, sama  
bowiem z profesor Dembowską zetknęłam się tylko raz w życiu, przy okazji  
przygotowywania Słownika terminologicznego informacji naukowej, do którego opraco-
		

/p0095_0001.djvu

			W KRĘGU BIBLIOGRAFII, BIBLIOTEKARSTWA I INFORMACJI NAUKOWEJ 429 
wywałam hasła z logiki i językoznawstwa - pamiętam dyskusje merytoryczne 
z Uczoną, ale nie zdążyłam poznać Jej jako Osoby. 
Wspomnienia osób, które dobrze Panią Profesor znały, czynią ich  
bohaterami zarówno profesor Dembowską, jak i ich autorów. Bardzo osobisty charakter 
ma wypowiedź Marii Kiljan-Rybant {Czterdzieści lat znajomości), dla której 
Pani Profesor stała się prawie członkiem rodziny. Osoby, które z Nią  
współpracowały przez wiele lat, zapamiętały Panią Profesor jako osobę cieszącą się 
w środowisku ogromnym autorytetem, niezwykle uporządkowaną, bardzo  
zasadniczą, dużo wymagającą od siebie i od innych, ale niezwykle życzliwą i  
przychylną ludziom, którą w kontaktach osobistych cechowała elegancja, gościnność, 
poczucie humoru. Taka jest we wspomnieniach Krystyny Bełkowskiej  
(Profesor Maria Dembowska w moim życiu), Ireny Boreckiej (Wyobrażenia i  
rzeczywistość), Marcina Drzewieckiego (Maria Dembowska - czyli spotkanie z  
człowiekiem spolegliwym), Barbary Stefaniak (Pozornie surowa Pani Profesor). 
Większość wspomnień dotyczy późniejszego okresu działalności profesor 
Dembowskiej, pracy w Bibliotece PAN, współpracy z IINTE, wykładania 
w olsztyńskiej uczelni - wszak ich autorkami są osoby znacznie młodsze od Pani 
Profesor. Tego okresu dotyczą teksty Danuty Koniecznej (Maria Dembowska 
w moich wspomnieniach), Wandy Pindlowej (Profesor Maria Dembowska), Kor- 
duli Szczechury (Moje wspomnienie o Pani Profesor Marii Dembowskiej), 
a przede wszystkim Barbary Sordylowej (Profesor Maria Dembowska w moich 
wspomnieniach). Tylko jeden tekst autorstwa Marii Lenartowicz, Co  
zawdzięczam Pani Profesor Marii Dembowskiej, czyli prehistoria Przepisów  
katalogowania książek sięga czasów dawniejszych, zaraz powojennych, gdy pracowała jako 
asystentka Adama Łysakowskiego w Katedrze Bibliotekoznawstwa  
Uniwersytetu Łódzkiego. O roli tego uczonego w życiu naukowym Pani Profesor pisze 
również Jadwiga Sadowska (Z Adamem Łysakowskim w tle), której  
zawdzięczamy przygotowanie księgi pamiątkowej. 
Tekst Anny Sitarskiej Poczucie bliskości a lektura tekstów Marii  
Dembowskiej ma nieco inny charakter - bardzo osobisty, ale pisany z innej perspektywy. 
Ukazuje, jak lektura prac Marii Dembowskiej kształtowała zainteresowania  
zawodowe i badawcze autorki wspomnień, najpierw jako uczennicy szkoły  
bibliotekarskiej, a później już jako samodzielnego badacza i nauczyciela  
akademickiego. To bardzo cenny tekst. 
Część 4. Wybrane teksty Marii Dembowskiej rozpoczynają Zapiski z  
codziennego życia, fragmenty dziennika Marii Dembowskiej, który prowadziła 
przez prawie całe swoje dojrzałe życie. Zdaję sobie sprawę z tego, jak trudny był 
wybór fragmentów do publikacji, sądzę jednak, że Jadwiga Sadowska, która tego 
dokonała, wywiązała się z zadania bardzo dobrze: wybrane teksty obejmują 50 lat 
życia Pani Profesor: od roku 1952, kiedy to po śmierci swego Mistrza i Przyjaciela 
Adama Łysakowskiego zaczęła prowadzić notatki, aż po ostatni zapisek, z dnia 
29 stycznia 2003 r. To niezwykle cenna część przygotowanej do publikacji  
książki, przybliża nam bowiem nie tylko osobę Uczonej, ale pokazuje, czym  
środowisko bibliotekarskie w tym okresie żyło. Tylko takie notatki naocznego świadka 
mają niekłamany walor autentyczności dla przyszłych badaczy. 
W tej części zamieszczone są również wybrane artykuły autorstwa Marii 
Dembowskiej. Tu wybór był naprawdę niełatwy, gdyż, jak widać z zamieszczonej 
w księdze pamiątkowej bibliografii prac, źródło było bardzo obfite. Należało 
wybrać takie artykuły, które najlepiej ukazywałyby widzenie przez Autorkę 
spraw i problemów dla uprawianej przez Nią dziedziny wiedzy najbardziej  
istotnych, ale zarazem takich, które nadal posiadałyby walor problemów żywych. 
Ponadto trzeba było, by sama Autorka podzielała, przynajmniej w sprawach 
zasadniczych, kryteria, jakimi kierowano się w wyborze. Tu dobrze się złożyło, 
gdyż podstawowej selekcji dokonała sama Pani Profesor, publikując w 1999 r. 
wybór swoich prac w tomie Bibliologia, bibliografia, bibliotekoznawstwo,  
informacja naukowa, prezentującym szesnaście prac, napisanych na przestrzeni pra-
		

/p0096_0001.djvu

			430 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
wie 40 lat. Z tego zbioru Jadwiga Sadowska, redaktor księgi pamiątkowej,  
wybrała sześć prac: 
• Elementy metody bibliograficznej, artykuł z 1954 r. stanowiący właściwie - 
ciągle aktualny - elementarz wiedzy o bibliografii. 
• Ewolucja pojęcia bibliografii narodowej od Karola Estreichera do naszych  
czasów - tekst referatu wygłoszonego na sesji naukowej zorganizowanej dla 
uczczenia 50. rocznicy śmierci Karola Estreichera w 1958 г., w którym  
Autorka przeprowadza wnikliwą krytykę wprowadzonych przez Estreichera  
kryteriów, jakie powinna spełniać bibliografia narodowa jako dokumentacja  
dorobku kulturalnego narodu i jego związku z innymi narodami oraz modyfikacji 
tych kryteriów proponowanych przez innych badaczy. Autorka skupiła swoją 
uwagę przede wszystkim na sprawach zasięgu bibliografii narodowej,  
wykazując, „że estreicherowskie kryteria doboru materiałów wymagają w zmienionych 
warunkach historycznych odpowiedniej interpretacji i dostosowania do  
potrzeb bibliografii XX wieku" - ten postulat nic nie utracił ze swojej  
aktualności. Jest to artykuł ważny wśród prac Marii Dembowskiej, choćby dlatego, że 
bibliografii, w tym bibliografii Estreichera, poświęciła kilka innych prac. 
• Nowy kształt biblioteki i nowoczesne bibliotekoznawstwo — tekst z 1972 r. 
prezentujący prakseologiczną koncepcję biblioteki wobec coraz wyraźniejszego 
zazębiania się funkcji bibliotek i ośrodków dokumentacyjno-informacyjnych 
i prakseologiczną koncepcję nowoczesnego bibliotekoznawstwa jako „nauki 
badającej warunki i ustalającej zasady sprawnego działania bibliotek", a  
obejmującej swym polem badawczym „wszystkie elementy składające się na  
pojęcie biblioteki i bibliotekarstwa: ludzie, rzeczy i procesy, związki i zależności 
między nimi - ujmowane w odniesieniu do celów, jakie biblioteki mają  
realizować". 
• Bibliotekarstwo i bibliografia a dokumentacja - tekst z 1961 г., ważny, bo 
zawierający rozważania i ustalenia terminologiczne dotyczące dokumentacji, 
bibliografii, zawodu dokumentalisty, bibliotekarstwa specjalnego oraz  
postulujący konieczność ścisłej współpracy między bibliotekarzami, bibliografami 
i dokumentalistami w imię osiągnięcia wspólnych stojących przed nimi zadań 
i celów. 
• Informacja naukowa jako dyscyplina naukowa - tekst referatu z 1982 г., ważny 
dla wszystkich, którzy informacją naukową się zajmują, bo prezentujący  
syntetyczny ogląd najważniejszych prac zawierających „rozważania na temat statusu 
naukowego tej dziedziny czy dyscypliny, jej nazwy, zakresu, celów i metod 
badawczych, stosunku do innych nauk" oraz propozycje Autorki dotyczące  
rozważanych problemów. 
• Informacja naukowa jako nauka społeczna - znakomite i ważne dopełnienie 
tekstu traktującego o informacji naukowej jako dyscyplinie naukowej, który 
kończy się słowami: „Nauka o informacji naukowej przekształca się stopniowo 
z dyscypliny technologicznej w naukę społeczną, w której akcent pada nie na 
działania i środki techniczne, lecz na zjawiska i procesy zachodzące w sferze 
świadomości i stosunków między ludźmi". Artykuł, traktujący o informacji 
jako nauce społecznej, mówi przede wszystkim o użytkowniku i jego  
potrzebach jako przedmiocie badań informacji naukowej, a także o nowej filozofii  
społecznej, która „ukazuje potrzebę zmiany dotychczasowego systemu wartości, 
opartego na dążeniu do nieograniczonego wzrostu produkcji i konsumpcji  
materialnej, i zastąpienia go dążeniem do rozwoju osobowości ludzkiej, opartego 
na wykorzystaniu wiedzy. Tym też należy tłumaczyć przemiany dokonujące 
się w poglądach na cele i zadania nauki o informacji naukowej -jako nauki  
społecznej, zajmującej się ludźmi korzystającymi z informacji w celu poszerzenia 
swojej wiedzy". Prawda, że poglądy te nic nie straciły na aktualności? 
Tekst do publikacji został bardzo starannie przygotowany - to niewątpliwie 
zasługa inicjatorki i redaktorki tomu Jadwigi Sadowskiej, która dotarła do 
współpracowników Pani Profesor, przejrzała Jej dorobek naukowy, dokonała
		

/p0097_0001.djvu

			ŹRÓDŁA DO HISTORII BIBLIOTEK W POLSCE W LATACH 1918-1947 431 
wyboru fragmentów z dziennika Jubilatki, fotografii z domowego archiwum, 
opracowała i przygotowała materiały do druku i pilnowała całego procesu  
wydawniczego. Powstała pozycja, która powinna się znaleźć wśród lektur  
wszystkich tych osób, którym bliskie są sprawy bibliotekarstwa, bibliotekoznawstwa 
i informacji naukowej. 
Bożenna Bojar 
Wydział Neofilologii 
Uniwersytet Warszawski 
Tekst wpłynął do redakcji 23 sierpnia 2007 r. 
Jacek Puchalski: Źródła do historii bibliotek w Polsce w latach 1918- 
1947. Warszawa: Wydaw. SBP, 2007, 336 s. (Nauka, Dydaktyka, Praktyka; 90) 
ISBN 978-83-89316-77-6. 
Badania nad historią bibliotek są jednym z najważniejszych elementów bi- 
bliologii i mają już długą tradycję, co podkreślił i uzasadnił w przedmowie swojej 
książki Jacek Puchalski. Praca ta jest cennym wkładem w nieustającą refleksję 
nad charakterem i metodologią badań w zakresie historii bibliotek, nad  
specyfiką problematyki źródloznawczej w tej dziedzinie, w tym nad kwestią  
wykorzystania krytyki źródeł. Autor skoncentrował się w swojej rozprawie nad źródłami 
do dziejów bibliotek funkcjonujących na terenie II Rzeczypospolitej, kończąc je 
na 1947 г., w którym zakończono powojenną, oficjalną rejestrację strat i szkód 
bibliotecznych poniesionych w Polsce podczas II wojny światowej. Przedmiotem 
badań są głównie biblioteki polskie różnych typów oraz książnice mniejszości 
narodowych. 
Zasięg chronologiczny uwzględniony przez autora jest istotny, bowiem do tej 
pory duże trudności sprawia określenie stanu zbiorów bibliotecznych we  
wrześniu 1939 r. Do tego problemy z oszacowaniem strat wojennych polskich bibliotek 
uświadamiają badaczom, jak ważne jest krytyczne podejście do materiałów  
źródłowych oraz doskonała znajomość ich typologii. Tym bardziej, że materiały  
źródłowe do historii XX w. narzucają, jak podkreślił Puchalski, inną metodę pracy 
ze źródłami od stosowanej w przypadku historii wieków wcześniejszych. Uważa 
on, że „typologia źródeł, ich krytyka, a tym samym wskazanie na materiały, które 
przynoszą szczególnie cenne informacje na temat badanej problematyki, stają się 
zatem istotnym celem źródłoznawstwa bibliologicznego, nie tylko w odniesieniu 
do historii książnic pierwszej połowy XX w. - w pracach z omawianego zakresu 
nazbyt często mamy do czynienia z dążeniem do rejestracji wszystkich  
dostępnych źródeł bez ich selekcji według naukowej użyteczności dla analizowanego 
tematu. Z punktu widzenia prawidłowości procesu badawczego podstawowym 
brakiem wielu prac jest ich prowadzenie w oparciu o jedną, wybraną grupę 
źródeł, co jest sprzeczne z zasadą komplementarności". Z uwagi na powyższe 
stwierdzenie należy się zgodzić z autorem pracy, że badania nad źródłami do 
historii książnic pierwszej połowy XX w. mogą służyć nie tylko bibliologom, ale 
także wszystkim tym naukowcom, którzy wykorzystują w swoich pracach źródła 
do dziejów bibliotek (s. 19). 
J. Puchalski swoje badania oparł na materiale zebranym podczas kwerendy 
w Archiwum Akt Nowych, Archiwum Biblioteki Publicznej m. st. Warszawy 
oraz na materiałach zgromadzonych przez Zespół ds. Bibliotek działający przy 
Urzędzie Pełnomocnika Rządu do Spraw Polskiego Dziedzictwa Kulturalnego za 
Granicą, w którego pracach brał udział. Ponadto m.in. wykorzystano źródła  
aktowe zgromadzone w Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni
		

/p0098_0001.djvu

			432 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie oraz w Studium Polski Podziemnej 
w Londynie. Wybór ważniejszych materiałów źródłowych został podany w  
załączonej do pracy bibliografii. 
Zadaniem, jakie postawił sobie autor, nie było faktograficzne opracowanie 
dziejów bibliotek w badanym okresie, ale zaproponowanie i przetestowanie  
oryginalnego modelu wykorzystania źródeł bibliologicznych - na przykładzie  
materiałów źródłowych do historii bibliotek w Polsce w latach 1918-1947 -  
przydatnego także dla innych badań księgoznawczych. 
Praca składa się z sześciu rozdziałów. Pierwszy poświęcony jest analizie  
problematyki źródloznawczej dziejów bibliotek w polskim oraz zagranicznym 
piśmiennictwie bibliologicznym. Analiza ta wykazała, że „w polskiej literaturze 
bibliologicznej nie tylko brakuje samej klasyfikacji źródeł do historii bibliotek, 
ale i ich krytyki, jak i oceny ich użyteczności" (s. 38). Choć w porównaniu z  
piśmiennictwem polskim, międzynarodowy dorobek w zakresie refleksji nad  
źródłami w historiografii bibliotek jest znacznie bogatszy, to jak wykazał autor 
„w dotychczasowej literaturze polskiej i obcej, brak jest wyczerpującego studium 
poświęconego problematyce źródloznawczej, a przyczyn tego stanu rzeczy należy 
upatrywać w niezgodności poszczególnych autorów co do właściwego przedmiotu 
badań historyka książnic" (s. 63). 
Problematyce badawczej dziejów bibliotek w Polsce w latach 1918-1947 oraz 
charakterystyce podstawy źródłowej badań poświęcony jest drugi rozdział pracy. 
Autor przedstawił w nim dziewięć kategorii problemów badawczych dotyczących 
historii bibliotek z lat 1918-1947, które wykazały rozległość podstawy źródłowej 
badań (s. 72): 
I. Działalność organów centralnych kształtujących ogólną politykę  
biblioteczną, w tym prawo biblioteczne. 
II. Działalność organów zwierzchnich (np. organów kolegialnych), właścicieli 
bibliotek poszczególnych typów (szkolnych, powszechnych, naukowych  
fachowych i innych). 
III. Organizacja i zarządzanie w bibliotekach poszczególnych typów. 
IV. Personel bibliotek. 
V. Funkcje biblioteczne: 1. Gromadzenie zbiorów. 2. Przechowywanie  
zbiorów. 3. Opracowanie zbiorów, z uwzględnieniem specyfiki poszczególnych,  
wyodrębnionych w bibliotekach, kategorii zbiorów (rękopisy, stare druki, ikonografia, 
kartografia, muzykalia, inne zbiory wyodrębnione - np. czasopisma czy kolekcje 
specjalne, takie jak zbiory numizmatyczne, a nawet pomoce szkolne). 4.  
Udostępniane zbiorów, w tym: informacja o zbiorach; udostępnianie poszczególnych 
kategorii zbiorów; użytkownicy bibliotek. 5. Działalność instrukcyjno-metodycz- 
na i wydawnicza. 
VI. Gospodarka rzeczowa, w tym budownictwo i lokale biblioteczne. 
VII. Gospodarka finansowa. 
VIII. Społeczne otoczenie bibliotek. 
IX. Teoria i metodologia bibliotekarstwa. 
Na rozległość podstawy źródłowej, jak nadmieniaj. Puchalski, wskazuje to, 
że same tylko informacje na temat strat w przedwojennych zasobach bibliotek 
różnych typów z centralnych terenów II Rzeczypospolitej dotyczyły 37 822  
bibliotek i księgozbiorów domowych (za Informatorem o stratach bibliotek i  
księgozbiorów domowych na terytoriach polskich okupowanych wiatach 1939-1945 
(bez Ziem Wschodnich) Poznań 2000). 
Dokonana przez Puchalskiego analiza wykazała, że na strukturę podstawy 
źródłowej do historii książnic w Polsce w badanym okresie decydujący wpływ  
miała z jednej strony jej szczątkowość, fragmentaryczność, z drugiej masowy  
charakter. W konsekwencji, jak podkreślił autor, „źródła cechują się nierówną wartością, 
różną użytecznością naukową, a podstawa źródłowa rozdrobnieniem i  
nierozłącznymi kryteriami zasad gromadzenia źródeł" (s. 87). Trzeci rozdział jest kluczowy 
dla omawianej pracy, bowiem autor przedstawił swoją propozycję typologii źródeł
		

/p0099_0001.djvu

			ŹRÓDŁA DO HISTORII BIBLIOTEK W POLSCE W LATACH 1918-1947 433 
do historii bibliotek w Polsce w latach 1918-1947 w zestawieniu z historycznymi 
klasyfikacjami źródłoznawczymi. Za podstawę podziału przyjął on wytwórcę  
źródła. Według autora, źródła te można następująco kategoryzować (s. 95-96): 
I. Instytucjonalne źródła do historii bibliotek - źródła wytworzone w wyniku 
działalności samych bibliotek, jak i instytucji oraz organizacji związanych  
różnymi relacjami z bibliotekarstwem. 
1.1. Źródła wytworzone przez instytucje nadrzędne w stosunku do bibliotek. 
1.1.1. Źródła pisane. 
1.1.1.a. Rękopiśmienne i drukowane źródła aktowe. 
I.l.Lb. Rękopiśmienne i drukowane źródła opisowe. 
1.2. Źródła wytworzone przez biblioteki. 
1.2.1. Źródła pisane. 
1.2.1.a. Rękopiśmienne i drukowane źródła aktowe. 
1.2. l.b. Rękopiśmienne i drukowane źródła opisowe. 
1.2.2. Źródła pośrednie między pisanymi i niepisanymi. 
1.2.3; Źródła niepisane 
1.3. Źródła wytwarzane przez instytucje i organizacje związane z  
bibliotekami relacją równorzędności. 
1.3.1. Źródła pisane. 
1.3.1.a. Rękopiśmienne i drukowane źródła aktowe. 
1.3. l.b. Rękopiśmienne i drukowane źródła opisowe. 
1.3.2. Źródła pośrednie między pisanymi i niepisanymi. 
1.3.3. Źródła niepisane. 
II. Źródła nieinstytucjonalne - wytwarzane poza bibliotekami i instytucjami 
nadrzędnymi lub niezależnymi w stosunku do bibliotek. 
II. 1. Źródła pisane. 
11.2. Źródła pośrednie między pisanymi i niepisanymi. 
11.3. Źródła niepisane. 
W rozdziale czwartym Puchalski scharakteryzował wyodrębnione przez  
siebie typy źródeł, które nazwał „indywidualnymi", tj. takimi, które wykorzystuje 
się lub powinno się wykorzystywać w badaniach nad zjawiskami  
indywidualnymi, w tym przypadku w badaniach nad dziejami poszczególnych bibliotek. Autor 
skoncentrował się na instytucjonalnych i nieinstytucjonalnych źródłach do  
historii bibliotek. 
Natomiast rozdział piąty poświęcony został analizie źródeł do dziejów  
bibliotek w Polsce w latach 1918-1947 o charakterze statystycznym oraz omówieniu 
problematyki zastosowania techniki komputerowej do opisania zjawisk  
masowych na przykładzie źródeł do historii bibliotek w okresie wojny i okupacji,  
wykorzystanych do opracowania wspomnianego wcześniej raportu Straty bibliotek 
w czasie II wojny światowej w granicach Polski z 1945 r. Wstępny raport o stanie 
wiedzy (Warszawa 1994). Według J. Puchalskiego, mając na uwadze podmiot 
wytwarzający i cel określający przeznaczenie źródła, najbardziej użyteczny 
z punktu widzenia dziejów bibliotek, jest podział źródeł na: instytucjonalne i  
nieinstytucjonalne, bowiem taki podział uwypukla rolę źródeł wytwarzanych przez 
same biblioteki. Trzeba się także zgodzić z tym, że zaproponowany przez J.  
Puchalskiego podział wskazuje również na to, że „jakość statystyki bibliotek  
zależała również od tego, jaki podmiot prowadził badania, co miało wpływ na  
organizację badań, ewidencję i transmisję danych, a tym samym wyniki badań" 
(s. 182). Po analizie materiałów statystycznych do dziejów bibliotek autor  
wskazuje, że istnieje potrzeba refleksji nad sposobami oceny wiarygodności źródeł  
statystycznych i ich przydatności w badaniach nad historią książnic w latach 1918- 
1947. Omówił także dokładnie kryteria oceny źródeł statystycznych powołując 
się na kryteria wskazane przez S. Borowskiego w Kryteriach oceny źródeł  
statystycznych. Główne kierunki oceny źródeł („Studia Źródłoznawcze" 1965 T. 10. 
s. 69-99), czyli: kryterium zgodności celów obserwacji i wykorzystania źródeł, 
kryteria bezpośredniości, jednolitości i zupełności obserwacji oraz kryteria repre-
		

/p0100_0001.djvu

			434 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
zentatywności i typowości doboru składników zjawiska masowego, a także  
poprawności konstrukcji statystycznej i prawidłowości odkrycia. Natomiast w  
przypadku oceny, w jakim stopniu źródło statystyczne obiektywnie odzwierciedla 
zjawisko masowe - kryterium wiarygodności oraz kryteria umożliwiające  
odtworzenie procesu historycznego, co w przypadku dziejów książnic w latach 1918- 
1947 stanowią kryteria: porządku chronologicznego i terytorialnego. J.  
Puchalski za S. Borowskim (Niewłaściwe i wtórne źródła statystyczne „Studia Zródło- 
znawcze" 1967 T.10 s.1-3) omawia także niewłaściwe i wtórne źródła 
statystyczne. Natomiast w przypadku omówienia techniki komputerowej do 
opisania zjawisk w skali masowej autor ograniczył się do zasygnalizowania  
podstawowych kwestii związanych z tą problematyką oraz wskazania, że wymaga 
ona odrębnego i całościowego opracowania. 
Ostatni rozdział poświęcony jest dogłębnej analizie zewnętrznej (erudycyjnej, 
dotyczącej tekstu źródła) i wewnętrznej (hermeneutyce, dotyczącej treści źródła) 
krytyce źródeł do historii bibliotek w badanym okresie, przyjmując jako punkt  
wyjścia terytorium Polski w granicach według stanu prawnego na 1 września 1939 r. 
Analiza źródeł do dziejów bibliotek w latach 1918-1947 pozwoliła J.  
Puchalskiemu sformułować kilka postulatów badawczych, których realizacja, jego  
zdaniem, może służyć rozwojowi nie tylko historii książnic, ale i bibliologii jako  
dyscypliny. Najważniejszy z nich to rejestracja źródeł do dziejów książnic w XX w., 
wyodrębnionych i omówionych w recenzowanym studium, niezależnie od  
miejsca ich przechowywania. Autor podkreśla, że „szeroko zakrojona rejestracja - 
w skali lokalnej, regionalnej, ogólnopolskiej i międzynarodowej - pozwoliłaby na 
odtworzenie w przestrzeni i czasie: „mapy" bibliotekarstwa na terenie Polski 
w pierwszej połowie XX w. oraz „mapy" kulturalnego, naukowego,  
edukacyjnego, politycznego, wyznaniowego, etnicznego oraz społecznego i ekonomicznego 
otoczenia książnic". Ułatwiłaby także „identyfikację tych problemów z historii 
bibliotek, które nie zostały dotąd jeszcze zbadane w ogóle lub w wystarczającym 
stopniu, a także krytykę źródeł oraz wybranie z ich zasobu materiałów  
najbardziej użytecznych dla badanego problemu, jak również zbadanie i odtworzenie 
poszczególnych zjawisk, procesów związanych z funkcjonowaniem  
bibliotekarstwa oraz ich przedstawienie we właściwych proporcjach, zgodnie z ich realnym 
znaczeniem w danym miejscu i czasie." (s. 283) 
Recenzowana publikacja ma bardzo dobrze opracowany aparat pomocniczy. 
Każdy rozdział zaopatrzony jest w rozbudowane i liczne przypisy, a bibliografia 
załącznikowa liczy ponad tysiąc pozycji. Korzystanie z tekstu ułatwia indeks 
osobowy oraz wykaz ważniejszych skrótów nazw używanych w tekście. 
Rozprawa J. Puchalskiego ma charakter pionierski, bowiem jest pierwszą 
tego typu pracą bibliologiczną odnoszącą się do całokształtu problematyki 
źródeł do dziejów bibliotek w latach 1918-1947 i tym samym wydaje się, że jest 
szczególnie cenna nie tylko dla badaczy historii bibliotek, dla których stanowić 
może uzupełnienie warsztatu pracy, ale także dla naukowców innych dyscyplin, 
którzy wykorzystują te źródła w swoich badaniach. Warto, by zapoznali się z nią 
także bibliotekarze-praktycy, którym rozprawa wskaże, jak ogromne znaczenie 
ma dbałość o gromadzenie i opracowywanie oraz przechowywanie dokumentacji 
bibliotek. 
Tak więc, choć recenzowana praca dotyczy źródeł do historii bibliotek w  
Polsce w latach 1918-1947, to ma charakter uniwersalny, a przedstawiony w niej 
model wykorzystania źródeł bibliologicznych, może być wykorzystany w innych 
badaniach księgoznawczych. 
Agnieszka Chamera-Nowak 
Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa 
Uniwersytet Wrocławski 
Tekst wpłynął do redakcji 20 sierpnia 2007 r.
		

/p0101_0001.djvu

			KOMUNIKACJA JĘZYKOWA W INTERNECIE 
435 
Jan G r z e n i a: Komunikacja językowa w Internecie. Warszawa: Wydaw. 
Naukowe PWN, 2006, 214 s. ISBN 10 - 83-01-14867-5. 
Internet budzi zainteresowanie specjalistów wielu dziedzin nauki. Jego wie- 
loaspektowość - za przyczyną Internetu w takim samym stopniu zmieniają się 
sposoby komunikowania, jak i kształtują się nowe postawy społeczne i  
kulturowe - powoduje, iż badania nad nim mają wymiar interdyscyplinarny. Ostatnio do 
grona socjologów, psychologów i medioznawców dołączyli językoznawcy,  
dostrzegając ingerencję globalnej sieci komputerowej w przestrzeń języka. Relacja  
Internet —język stanowi dla nich interesujący obszar badawczy, czego dowodem jest 
liczba publikacji poświęconych temu zagadnieniu. Większość z nich to  
opracowania angielskojęzyczne. Polskie dokonania w tej dziedzinie prezentują się  
znacznie skromniej, wypada zatem odnotować fakt ukazania się na rynku  
wydawniczym książki Jana Grzeni pt. Komunikacja językowa w Internecie, która  
wypełnia lukę w rodzimej literaturze specjalistycznej. 
Jan Grzenia pracuje w Instytucie Języka Polskiego Uniwersytetu Śląskiego. 
Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół nazw własnych, stylistyki, 
kultury języka, komunikacji językowej w Internecie i innych mediach  
elektronicznych. Grzenia jest współautorem części słownikowej Nowego słownika  
ortograficznego PWN wraz z zasadami pisowni i interpunkcji (red. E. Polański, 
1996, wyd. I); autorem Słownika imion (2002), Słownika nazw własnych.  
Ortografia, wymowa, słowotwórstwo i odmiana (1998, wyd. I), autorem rozdziału 
Zasady komunikacji internetowej będącego częścią książki Polszczyzna na co 
dzień (red. M. Bańko, 2006)1. Razem z Jerzym Bralczykiem (Uniwersytet  
Warszawski) i Mirosławem Bańko (Uniwersytet Śląski) prowadzi internetową  
poradnię językową Wydawnictwa Naukowego PWN (http://poradnia.pwn.pl). 
Komunikacja językowa w Internecie to wydawnictwo interesujące ze względu 
na zakres problematyki w nim podejmowanej. We Wstępie autor wyjaśnia, iż 
jego książka „[...] z natury rzeczy musi stanowić wprowadzenie do problematyki 
komunikacji językowej w Internecie. W związku z tym jej głównym celem jest 
określenie stanowiska lingwistyki wobec Internetu traktowanego jako miejsce 
porozumiewania się, z czym wiążą się przedstawione tu próby charakterystyki 
komunikacji internetowej jako zjawiska językowego. Monografia prócz tego 
i w związku z tym przynosi wiele klasyfikacji, objaśnień i tez, które wydają się  
niezbędne, by można podjąć skuteczne oraz kompleksowe badania nad językiem 
w Internecie" (s. 8). 
Kompetencje językoznawcze i solidny warsztat naukowy pozwalają Grzeni 
na rzetelną realizację powziętych założeń. Autor świadomy faktu, iż podejmuje 
się pionierskiego zadania, w zagadnienie semantyki internetowej wprowadza 
w sposób rozważny, wręcz metodyczny. 
W rozdziale pierwszym Komunikacja języków a w aspekcie technologicznym 
definiuje termin computer-mediated communication (komunikacja za pomocą 
komputera), zwraca uwagę, że oto na naszych oczach rodzi się nowa dyscyplina 
naukowa, zajmująca się analizą komunikowania za pomocą komputerów.  
Charakteryzując Internet na tle innych mediów masowych (prasy, radia, telewizji), 
eksponuje jednocześnie odmienność komunikacji poprzez to medium.  
Wyczerpująca -jak na potrzeby publikacji - prezentacja internetowych kanałów  
przekazu (grup dyskusyjnych, gier internetowych, poczty elektronicznej, pogawędek 
internetowych czy udostępniania informacji w sieci WWW) z uwzględnieniem 
ich najistotniejszych cech, takich jak: piśmienność, anonimowość,  
interaktywność, pozwala mu postawić tezę o trzech typach internetowej komunikacji  
międzyludzkiej: 1) typie konwersacyjnym (czatowym), np. pogawędki internetowe; 
2) typie korespondencyjnym (e-mailowym) odnoszącym się do poczty  
elektronicznej, grup, list i forów dyskusyjnych; 3) typie hipertekstowym, do którego 
1 Wszystkie wspomniane publikacje ukazały się nakładem Wydaw. Naukowego PWN.
		

/p0102_0001.djvu

			436 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
zaliczają się teksty dostępne w sieci WWW. Podział ten stanowi dla niego  
„metodologiczną podstawę badań nad Internetem" (s. 43), to punkt odniesienia do 
dalszych rozważań. 
Rozdział drugi Komunikacja elektroniczna dotyczy tytułowej komunikacji 
elektronicznej, przez którą rozumie on „proces porozumiewania się ludzi za  
pośrednictwem mediów elektronicznych" (s. 59). Klasyfikacja mediów na media 
asymetryczne (prasa, radio, telewizja) i media symetryczne (telefon, Internet) 
z pewnością nie zaskoczy medioznawcy, stwierdzenie zaś, że nowe technologie 
przyczyniają się do zanikania różnic między mediami asymetrycznymi a  
mediami symetrycznymi, choć może wydać się zbyt oczywiste, to jednak nie pojawia 
się tu przypadkowo. Zjawisko konwergencji: wzajemnego przenikania się  
mediów, przyczynia się - zdaniem autora - do powstawania nowej przestrzeni  
komunikacyjnej, którą cechuje autonomiczność i decentralizacja; przestrzeni  
zapewniającej użytkownikom sieci anonimowość, pozwalającej im na swobodę 
i kreatywność, zmieniającej ich zachowania kulturowe, w tym również  
świadomość językową. 
Rozdział trzeci/ęzy/c Internetu jest kwintesencją całej monografii. Autor 
podkreśla w nim znaczenie internetowych kanałów przekazu dla kształtowania 
się różnych sytuacji komunikacyjnych (komunikacja w grupach dyskusyjnych, na 
forach, komunikacja typu mailowego, komunikacja typu hipertekstowego), co 
z kolei łączy się z powstawaniem nowych odmian języka i nowych gatunków  
tekstu. Swoboda powiadamiania w Internecie - „nadawca nie jest ograniczony pod 
względem tematycznym i merytorycznym" (s. 94) - burzy tradycyjne zasady 
budowy wypowiedzi. 
Analizując właściwości komunikacji językowej w sieci, Grzenia porusza  
między innymi kwestie dialogowości (podstawowa forma podawcza pogawędek, 
poczty elektronicznej, gier werbalnych), spontaniczności (lakoniczność  
informacji, grafizacja pisma, stosowanie znaków emotywnych, błędy w pisowni), kolo- 
kwialności, multimedialności, hipertekstowości, hierarchiczności i dynamiczno- 
ści wypowiedzi elektronicznej. Osobną część rozdziału poświęca pisowni  
internetowej niosącej ze sobą różne rodzaje modyfikacji w tekście pisanym, jako 
przykłady podaje zwielokrotnienia liter, zwielokrotnienia znaków  
interpunkcyjnych, stosowanie wersalików, niekonsekwentne stosowanie lub niestosowanie 
wielkich liter czy stosowanie gwiazdek w celach eufemistycznych. 
Zajmując się leksyką internetową, wspomina o słownictwie informatycznym, 
wyróżnia dwie jego kategorie: kategorie słownictwa komputerowego i kategorie 
słownictwa internetowego. Pierwszej podporządkowuje wyrazy będące nazwami 
sprzętu i oprogramowania, drugiej słownictwo związane wyłącznie ze sferą  
komunikacji w sieci. Przedmiotem jego analizy językowej są m.in. adresy  
elektroniczne, pseudonimy (nicki), emotikony, akronimy. 
Interesujące wydają się być spostrzeżenia autora na temat tekstu  
elektronicznego, zarówno te dotyczące jego plastyczności (dzięki wykorzystaniu edytora 
komputerowego tekst może być wielokrotnie zmieniany, powielany, można do 
niego dołączać grafikę, dźwięk), jak i spontaniczności, o której pisze, że to „rzecz 
szczególna w świecie pisma" (s. 78). Nie mniej ciekawe są rozważania na temat 
gatunków tekstu elektronicznego. Klasyfikacji tekstów elektronicznych Grzenia 
dokonuje, biorąc pod uwagę tło komunikacyjne wypowiedzi, relację między  
odbiorcą a nadawcą wypowiedzi, czas i miejsce komunikacji, dziedzinę życia  
społecznego, temat wypowiedzi, kanał przekazu, stopień oficjalności sytuacji,  
intencję uczestników aktu komunikacji, kategorie językowe i właściwości  
kompozycyjne typowe dla danego gatunku tekstu. Na tej podstawie wyróżnia formy 
o mniejszym i większym stopniu złożoności, charakteryzuje wymienione gatunki 
tekstu elektronicznego, pamiętając o roli ich nadawcy, formie podawczej,  
hipertekstowości, hierarchiczności, interaktywności, multimedialności. Nie będąc do 
końca pewny stopnia ich ważności, wylicza je w kolejności alfabetycznej. Na liście 
gatunków internetowych umieszcza m.in. biuletyn elektroniczny, formularz
		

/p0103_0001.djvu

			POLNISCH WÖRTERBUCH FUR BIBLIOTHEKEN 
437 
elektroniczny, katalog stron, księgę gości, pogawędkę, stopkę redakcyjną,  
sygnaturę, wątek na forum lub liście dyskusyjnej. Czy słusznie? Klasyfikacja taka może 
wprawić w zakłopotanie niejednego badacza teorii literatury. Należy jednak  
zdawać sobie sprawę z tego, iż monografia Grzeni ma wymiar prekursorski. Jej autor 
nie przeczy, że być może niektóre z przyjętych przez niego tez mogą budzić  
polemiki, i że czas zweryfikuje słuszność prezentowanych przez niego założeń, mimo 
to wyraża nadzieję, „że poznawanie języka Internetu stanie się dzięki jego  
książce łatwiejsze" (s. 199). 
Autorowi recenzowanej publikacji można zarzucić zbyt lakoniczne  
traktowanie niektórych problemów naukowych (np. definiowanie hipertekstu), nie  
można natomiast odmówić precyzji w formułowaniu pojęć, jasności wnioskowania 
i bogactwa przykładów internetowego słownictwa. Odwoływanie się do bogatej 
literatury przedmiotu (oczywiście głównie w języku angielskim) oraz niezwykle 
rozbudowana bibliografia potwierdzają wartość naukową książki. 
Komunikacja językowa w Internecie jest przystępnie napisanym  
kompendium wiedzy na temat funkcjonowania języka w sieci z odniesieniem do innych 
mediów. Książka znakomicie systematyzuje wiadomości z szeroko pojętej  
komunikacji językowej w Internecie. I choć autor kieruje ją przede wszystkim do osób 
zawodowo zajmujących się badaniem różnych aspektów językowych, to jej  
odbiorcami mogą być także ci, którym bliskie jest zagadnienie szeroko pojętej  
kultury języka. 
Ewa Chuchro 
Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych 
Uniwersytet Warszawski 
Tekst wpłynął do redakcji 2 września 2007 r. 
Ewa Bagłajewsk a-M i g 1 u s, Rainer Berg: Polnisch Wörterbuch für 
Bibliotheken. Deutsch-Polnisch. Polnisch-Deutsch. Wiesbaden: Harrasowitz 
Verlag 2006 (Bibliotheksarbeit 13) ISBN 3-447-05323-2. 
Pięćdziesiąt jeden lat, licząc od daty wydania, polscy bibliotekarze i biblio- 
tekoznawcy czekali na wydanie nowego słownika terminologii bibliotekarskiej1. 
Zapewne gdyby nie przedwczesna śmierć łódzkiego bibliotekoznawcy,  
Bogumiła Karkowskiego2, pracującego wiele lat z zespołem nad wydaniem nowej 
wersji Podręcznego słownika bibliotekarza, doczekalibyśmy się być może  
wcześniej polskiego słownika bibliotekarskiego, a tak z tyleż radością, co z  
zawstydzeniem przychodzi nam powitać pojawienie się na rynku wydawniczym  
dwujęzycznego, polsko-niemieckiego i niemiecko-polskiego słownika dla bibliotek. Do tej 
nieco osobliwej nazwy, jak też do pary autorskiej, która go opracowała, jeszcze 
wrócę. Tymczasem warto przynajmniej wyjaśnić ów kontrastowy w odczuciach 
odbiór publikacji. 
Zadziwiający sam w sobie jest fakt, iż polskie środowisko bibliotekarskie nie 
zdołało w ciągu półwiecza wygenerować z siebie nowoczesnego słownika  
bibliotekarskiego, a „niemiecki"3 słownik jest już drugim przekładowym słownikiem 
terminologii bibliotekarskiej opracowanym poza Polską4. Nie zmienia ciężaru 
tego zarzutu fakt wydania w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych 
1 Zob. H. Więckowska, H. Pliszczyńska: Podręczny słownik bibliotekarza. Warszawa 1955. 
2 B. Karkowski: „Słownik bibliotekarza " rozważania przed nowym wydaniem. „Przegląd  
Biblioteczny" 2003, z. 1-2 s. 139-145. 
3 Ten cudzysłów oznacza, że słownik nie zosta! wydany w Polsce, ale właśnie w Niemczech. 
4 Zob. Pol'sko-slovensky a slovensko-pol'sky knihovniicky slovnik. Zest. A. Gronek. Martin 1966.
		

/p0104_0001.djvu

			438 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
słowników terminologicznych i fachowych z dziedzin bibliotekarstwu  
pokrewnych: introligatorstwa, księgarstwa i drukarstwa5 i informacji naukowej6. 
Polska leksykografia bibliologiczna jest nawiasem mówiąc dość zaniedbaną sferą 
w polskiej bibliologii. Z niemniejszym „utęsknieniem" czekamy wszak na nowe 
edycje Encyklopedii Wiedzy o Książce oraz Encyklopedii Współczesnego 
Bibliotekarstwa Polskiego"7. Na pewno usprawiedliwieniem jest fakt, iż dzieła 
słownikowe wymagają szczególnego zespołu umiejętności i wiedzy, opanowania 
języka ojczystego, a w przypadku słowników terminologicznych, również  
języków obcych, a do tego więcej niż dobrej znajomości biblioteki i procesów w niej 
zachodzących. Nie tłumaczy to jednak w pełni dystansu, który dzieli polskie 
bibliotekoznawstwo na tym polu już nie tylko od bibliotekoznawstwa niemiek- 
kiego, będącego swoistą kopalnią językowych słowników terminologii  
bibliotekarskiej, ale od mniejszych od Polski pod wieloma względami, w tym pod  
względem potencjału bibliotekarskiego, naszych południowych sąsiadów.  
Zamieszczony w internetowym wydaniu słowackiego czasopisma „InfoLib" spis 
słowników bibliologicznych obejmuje aż 14 takich opracowań, w tym słowackie 
słowniki terminologiczne z zakresu bibliotekarstwa8. Między nimi znajduje się, 
zapewne zapomniany, gdyż pochodzący z 1966 r. polsko-słowacki i słowacko- 
polski słownik bibliotekarski. Dorobek czeskiej leksykografii bibliotekarskiej 
liczy wprawdzie tylko sześć słowników, ale pośród nich są aż dwie  
terminologiczne bazy danych: TDKIV9i KZK10. Internetowego słownika terminologii  
bibliotekarskiej doczekali się zresztą również Serbowie i Estończycy11. Także Słoweńcy 
wydali bardzo profesjonalną elektroniczną bazę danych zawierającą  
dwujęzyczny słoweńsko-angielski słownik terminologii bibliotekarskiej12. Dokonania 
Słoweńców na tym polu imponują rozmachem, systematycznością oraz  
profesjonalizmem i zasługują na odrębne omówienie13. 
Właściwie wydanie słownika polsko-niemieckiej terminologii fachowej 
z zakresu bibliotekarstwa nie jest zaskoczeniem w świetle dotychczasowej, 
stale poszerzanej niemieckiej oferty leksykograficznej. Lista dwujęzycznych 
i wielojęzycznych słowników terminologii bibliotekarskiej naszego zachodniego 
sąsiada jest z roku na rok coraz bardziej obszerna i obejmuje m.in. terminologię 
w językach takich, jak język: chiński, arabski, angielski, hiszpański, włoski, 
a w 2006 r. wydano wielojęzyczny, niemiecko-angielsko-rosyjsko-gruziński glosa- 
riusz bibliotekarski14. Tym niezmiernie wartościowym inicjatywom edytorskim 
5 Współczesne polskie drukarstwo i grafika książki: mały słownik encyklopedyczny. Wroclaw 1982; 
Współczesne polskie księgarstwo: mały słownik encyklopedyczny. Red. R. Cybulski. Wroclaw 1981; 
Współczesne polskie introligatorstwo i papiernictwo: mały słownik encyklopedyczny. Red. tomu  
Introligatorstwo - J. Celma-Panek, tomu Papiernictwo S. Libiszowski. Wroclaw [etc.] 1986. 
6 Słownik terminologiczny informacji naukowej. Red. M. Dembowska i in. Wroclaw-Warszawa 1979. 
7 Zob. Encyklopedia Wiedzy o Książce. Wroclaw 1971 ; Encyklopedia Współczesnego Bibliotekarstwa 
Polskiego. Kom. red. K. Glombiowski, B. Swierkowski, H. Więckowska. Wroclaw 1976. 
8 Zob. Knihovnicke slovniky. [dostęp: 31.08.2007]. Dostępny w World Wide Web: http:// 
WWW.infolib.sk/index/podstranka.php2id=267. 
9 TDKTV- Ceskâ terminologickâ databâze z oblasti knihovnictvfa informaùiividy (bâze KTD) [online] 
[dostęp: 31.08.2007]. Dostępny w World Wide Web:  
10 KZK - Databâze zkratek pro knihovnictvfa in forma cniobory [online] [dostęp: 31.08.2007].  
Dostępny w World Wide Web  
1 ' Bibliotekarskoi terminoloskirećnik: englesko-srpski i srpsko-engleski [online] [dostęp: 31.08.2007]. 
Dostępny w World Wide Web:  
12 Anglesko-slovenski slovar bibliotekarske terminologije. English-Slovenian Dictionary of Library 
Terminology. Zbral inuredil Ivan Kanic. Ljubljana 2002. [online] [dostęp: 31.08.2007]. Dostępny w World 
Wide Web: 	
			

/p0105_0001.djvu

			POLNISCH WÖRTERBUCH FÜR BIBLIOTHEKEN 
439 
patronuje przede wszystkim wydawnictwo Saur Verlag KG15, a dzielnie mu  
sekunduje Harrasowitz Verlag. Przejdźmy jednak do interesującego nas dzieła lek- 
sykograficznego. 
Jak zaznaczono już, osobliwy jest sam tytuł słownika, tak w wersji oryginalnej, 
jak w tłumaczeniu, którego nawiasem mówiąc brakuje na stronie tytułowej:  
Polski słownik dla bibliotek. Osobliwy jest zwłaszcza w kontekście podtytułu:  
niemiecko-polski i polsko-niemiecki. Może to budzić pewne zdziwienie, a nawet 
zamęt. Na pewno nie jest to słownik polski z tytułu proweniencji wydawniczej. 
Tylko częściowo polskie jest autorstwo słownika. Słownik jest dziełem Polki 
i Niemca, ale obie osoby mieszkają w Niemczech. W dodatku jest to słownik 
przekładowy nie tylko polsko-niemiecki, ale też niemiecko-polski. Tytuł nie 
oddaje więc rzeczywistego charakteru dzieła, a motywacja jego wyboru jest  
niejasna. Może autorom zależało na spopularyzowaniu fachowego języka polskiego 
wśród niemieckich bibliotekarzy. 
W dotychczas opublikowanych recenzjach16 nikt nie zwrócił dostatecznej 
uwagi na kompetencje językowe i fachowe autorów. A to przecież jeden z kluczy 
do sukcesu w podobnych przedsięwzięciach. Zatem: znakomita znajomość języka 
niemieckiego w przypadku obojga autorów, do tego bardzo dobra znajomość 
języka polskiego, co zrozumiałe samo przez się, u autorki i niezła, autora - 
Niemca. Warto zaznaczyć w tym miejscu wysokie kompetencje bibliotekarskie 
Rainera Berga. Na co dzień jest on bibliotekarzem dziedzinowym  
odpowiedzialnym za gromadzenie i opracowanie literatury polskiej w Bibliotece Państwowej 
Pruskiego Dziedzictwa Kulturalnego w Berlinie. Jego partnerka, dr Ewa 
Baglajewska-Miglus jest z zawodu tłumaczem (romanistka, slawistka, germa- 
nistka) i naukowcem w jednej osobie, zarazem użytkownikiem biblioteki, co 
wprawdzie nie rekompensuje braku doświadczenia bibliotekarskiego, ale  
paradoksalnie pozwala na spojrzenie na organizm biblioteczny „chłodnymi oczami". 
Ten dobór niewątpliwie wpłynął na bardzo dobry poziom językowy słownika, na 
jego więcej niż poprawną konstrukcję i staranne opracowanie, zgodne z regułami 
sztuki leksykograficznej. 
Adresatem słownika w myśl tytułu są biblioteki, co można rozumieć jako 
wszyscy bibliotekarze niezależnie od typu biblioteki, w której pracują. Fraza „für 
Bibliotheken" oznacza też, że zakres słownika w założeniu obejmować ma  
terminologię odnoszącą się do problematyki bibliotek wszystkich typów. To 
założenie, choć ambitne nie znajduje, bo i nie może, znaleźć pełnego  
odzwierciedlenia w liczącym ok. 7000 haseł słowniku. Jest to widoczne zwłaszcza 
w szczegółowej warstwie pojęciowej. Autorzy słusznie zresztą rozszerzyli krąg  
terminologiczny na pojęcia pokrewne składające się jednak na bibliotekarski 
słownik, w szczególności na: morfologię książki, terminy bibliograficzne, terminy 
wydawnicze, terminy literaturoznawcze (w dużym wyborze), terminy z zakresu 
archiwistyki. Największą grupę, co zrozumiale, stanowią terminy z praktyki  
bibliotekarskiej. Niewiele mniejszą, terminy z obszaru technologii informacyjnych. 
Fascynacja nowoczesnymi technologiami przysłoniła jednak autorom, jak się 
wydaje, pole widzenia na nieobecne zupełnie w słowniku pojęcia z zakresu  
marketingu bibliotecznego, biblioterapii, etyki bibliotekarskiej, czy słabo obecne 
terminy z zakresu organizacji i zarządzania w bibliotekach, w tym jego nowych 
nurtów, np. zarządzania strategicznego. Owe braki, choć odczuwalne, nie sąjed- 
nak w stanie zaćmić wartości tej pracy, jego wyjątkowości, różnorodności, a  
przede wszystkim bogactwa terminologii bibliotekarskiej. 
Dwóch słów komentarza wymaga przedstawiony w literaturze przedmiotu 
warsztat leksykograficzny autorów, jako że pokazuje on rzeczywisty rozmiar ich 
15 Zob. K.G. Saur Verlag [online]  
16 Zob. G. Twardak, EBIB [online] [dostęp: 2007-08-31]. Dostępny w World Wide Web: ; J. Dunin, Przegląd Biblioteczny 2007 z. 2, s. 273-274; E.  
Herden Roczniki Biblioteczne 2007 R. 50.
		

/p0106_0001.djvu

			440 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
trudu, a przy tym ich podejście badawcze. Zestawienie bibliograficzne ujawnia 
jednakże pewien niemieckocentryzm w doborze terminologii. Jak inaczej bowiem 
wytłumaczyć nieobecność w tym wykazie najważniejszych polskich  
podręczników bibliotekarskich, ogólnych i fachowych?17. Z całą pewnością można je 
znaleźć przecież w berlińskich bibliotekach. Ten niemiecki punkt widzenia jest 
widoczny także na innych obszarach. Na przykład autorzy używają skrótów 
niemieckich również w polskiej części słownika, ponadto więcej jest nazw  
bibliotek niemieckich aniżeli polskich. Sporadycznie pojawiająca się nomenklatura 
zawodowa, np. Diplombibliothekar - bibliotekarz dyplomowany, bez słowa 
wyjaśnienia wywołuje, co najmniej zamieszanie. Jak już zaznaczono godna  
uznania jest warstwa przekładowa słownika. Do nielicznych wyjątków mogących 
budzić zastrzeżenia należy, moim zdaniem tłumaczenie terminu Leihbibliothek 
jako biblioteka-wypożyczalnia18, podanie terminu biblioteka powszechna jako 
nadrzędnego w stosunku do biblioteki publicznej, czy też użycie neologizmu 
biblio grafować. Pewnym dysonansem jest wprowadzenie do słownika jako 
pewnego wyjątku nazwy Kolekcja Krakowska Biblioteki Pruskiej przy  
jednoczesnej nieobecności np. hasła Kommando Paulsena. Ale to przecież miał 
być słownik terminologiczny! Takie hasła nie powinny zatem się w nim w ogóle 
znaleźć. 
Na koniec słów kilka o strukturze słownika. Otwiera go przedmowa  
autorstwa dyrektora Biblioteki Państwowej Pruskiego Dziedzictwa Kulturalnego,  
Antoniusa Jammersa, następnie podziękowania konsultantom za pomoc. Nie 
mogły się nie znaleźć w takiej pracy wskazówki dla użytkownika, podane 
w bardzo zwięzły sposób. Zaraz po literaturze przedmiotu następuje słownik  
niemiecko-polski, a dalej słownik polsko-niemiecki. Poręczna kieszonkowa forma, 
staranna oprawa edytorska, zewnętrzna i wewnętrzna, m.in. pogrubione hasła 
autorskie, wyjustowane artykuły hasłowe, odsyłacze, skróty i symbole, czynią 
słownik łatwym i przyjemnym w użytkowaniu i przemawiają za tym, aby,  
pomimo stosunkowo wysokiej ceny za jeden egzemplarz (190 zł), znalazł się na  
biurku polskiego bibliotekarza i bibliotekoznawcy. 
Zdzisław Gębolyś 
Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej 
Uniwersytet Śląski 
Tekst wpłynął do redakcji 31 sierpnia 2007 r. 
17 Brak w wykazie publikacji m.in. Bibliotekarstwa pod red. Z. Żmigrodzkiego oraz Bibliotekarstwa 
szkolnego J. Andrzejewskiej, nie mówiąc o nowszych publikacjach. 
18 Leihbibliothek to raczej wypożyczalnia, albo w starym znaczeniu wypożyczalnia dochodowa.
		

/p0107_0001.djvu

			PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA KRAJOWEGO 
441 
PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA KRAJOWEGO 
Ukazały się kolejne opracowania poświęcone dygitalizacji zbiorów,  
bibliotekom cyfrowym, problematyce tworzenia i zarządzania zasobami cyfrowymi. 
Praca Małgorzaty Kowalskiej Dygitalizacja zbiorów bibliotek polskich  
(Kowalska, 2007) składa się z dwóch części. W części pierwszej, opartej na analizie 
piśmiennictwa polskiego i obcojęzycznego, w tym materiałów prawnych  
krajowych i międzynarodowych omówiono różne aspekty procesu dygitalizacji,  
scharakteryzowano kierunki polityki informacyjnej w Polsce i wytyczne  
przygotowane przez organizacje międzynarodowe. W rozdziale omawiającym istotę procesu 
dygitalizacji autorka przedstawiła argumenty za używaniem spolszczonej  
pisowni terminu — dygitalizacja. Druga, zasadnicza część książki to prezentacja  
działalności dygitalizacyjnej różnych typów bibliotek polskich w latach 1995-2005, 
oparta na badaniach ankietowych przeprowadzonych w stu bibliotekach. W  
rozdziale zamykającym tę część opracowania zawarta została całościowa ocena  
dokonań w zakresie dygitalizacji badanych bibliotek oraz wnioski dotyczące  
perspektyw rozwoju tego typu działalności w Polsce. 
Praca zbiorowa Biblioteki cyfrowe. Projekty, realizacje, technologie  
(Woźniak-Kasperek, Franke, red. 2007) została przygotowana przez Zakład Teorii, 
Historii i Metodyki Bibliografii Instytutu Informacji Naukowej i Studiów Biblio- 
logicznych Uniwersytetu Warszawskiego. Autorami są pracownicy zakładu oraz 
przedstawiciele różnych środowisk związanych z problematyką bibliotek  
cyfrowych. Omówiono aspekty techniczne i technologiczne tworzenia i utrzymywania 
bibliotek cyfrowych, przedstawiono polskie i zagraniczne realizacje cyfrowych 
kolekcji, scharakteryzowano zagadnienia prawne i marketingowe związane 
z działalnością bibliotek cyfrowych. W artykułach przewija się motyw koordynacji 
prac, którego wagę podkreślono we wstępie do publikacji: „Wraz z rozwojem 
procesów tworzenia cyfrowych zasobów bibliotecznych musi pojawić się kwestia 
koordynacji prac, nie tylko w celu określenia priorytetów w skali krajowej, lecz 
także rejestracji dotychczasowych prac, zdigitalizowanych tytułów i  
dokumentów planowanych do digitalizacji"(s. 8). 
Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku opublikowała 
księgę pamiątkową dedykowaną prof. Annie Sitarskiej (Leończuk, red. 2007). 
Tom zawiera artykuły o różnorodnej tematyce mieszczącej się w obrębie księgo- 
znawstwa, bibliotekoznawstwa, informacji naukowej - dyscyplin z kręgu  
zainteresowań badawczych i zawodowych prof. Sitarskiej. Autorzy to osoby związane 
z Anną Sitarską na różnych etapach jej życia zawodowego z ośrodków  
akademickich i bibliotek z Łodzi, Warszawy, Wrocławia, Białegostoku, Krakowa,  
Bratysławy..Znajdziemy tu m. in. artykuły Wandy Pindlowej, Zdzisława Gębolysia, 
Anny Żbikowskiej-Migoń, Katarzyny Materskiej, Marka Nahotki, Jadwigi  
Nowackiej, Jadwigi Woźniak-Kasperek, a także zarys biograficzny i bibliografię prac 
A. Sitarskiej. 
Siedemdziesiąt lat temu Maria Dembowska, późniejsza wybitna biblioteko- 
znawczyni, podjęła pracę w Bibliotece Ordynacji Zamojskiej w Warszawie.  
Jubileusz ten stal się okazją do opublikowania przez Bibliotekę Narodową księgi 
jubileuszowej w 70-lecie pracy zawodowej, zatytułowanej Maria Dembowska. 
W kręgu bibliografii, bibliotekarstwa i informacji naukowej (Sadowska, red. 
2007). Książka składa się z czterech części: pierwsza zawiera artykuły  
przedstawiające działalność zawodową, naukową, dydaktyczną profesor M. Dembowskiej 
w dziedzinie bibliografii, bibliotekarstwa, bibliotekoznawstwa, informacji  
naukowej, część druga zawiera bibliografię podmiotową i przedmiotową, część trzecia 
to wspomnienia współpracowników, przyjaciół, uczniów, w części czwartej  
zawarto wybrane, klasyczne już teksty M. Dembowskiej, a także niepublikowane 
dotąd fragmenty jej dziennika.
		

/p0108_0001.djvu

			442 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
Na jeden z ciekawszych aspektów wszechstronnej działalności M.  
Dembowskiej zwraca uwagę w swoich wspomnieniach Kordula Szczechura z  
Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego: „Zdolności Pani Profesor do integrowania  
środowiska naukowego, Jej niezwykłe poczucie odpowiedzialności za losy kadry  
naukowej w dziedzinie bibliotekoznawstwa i informacji naukowej wyraziły się 
szczególnie w prowadzonym przez nią społecznie, przez wiele lat, otwartym dla 
wszystkich zainteresowanych, ogólnokrajowym seminarium naukowym w  
Warszawie... Tu w „ogniu krytyki" krystalizowały się nasze koncepcje prac  
doktorskich i habilitacyjnych, prowadziliśmy - niekiedy pasjonujące - dyskusje  
naukowe, a różnorodność podejmowanych tematów pozwalała na ogarnięcie całej 
złożonej problematyki uprawianej dyscypliny" (s. 195). 
Biblioteka Kórnicka PAN opublikowała materiały z sesji Książka na  
przełomie średniowiecza i odrodzenia (Quinkenstein, red. 2007), która odbyła się 
w poznańskim oddziale Biblioteki, w Pałacu Działyńskich w dniach 8-10.06. 
2006 r. Na starannie wydaną, bogato ilustrowaną publikację złożyło się pięć  
rozpraw badaczy z Instytutu Filologii Polskiej UAM w Poznaniu oraz z Instytutów 
Historii Sztuki KUL-u i Uniwersytetu Wrocławskiego. Autorzy artykułów  
zaprezentowali wyniki badań m.in. nad pracami iluminacyjnymi Stanisława Samo- 
strzelnika na dworze^biskupa krakowskiego Piotra Tomickiego, początkami  
grafiki książkowej na Śląsku, rekonstrukcją wyposażenia ilustracyjnego  
modlitewnika Hortulus animae z 1533 r. ze zbiorów Biblioteki Kórnickiej PAN. 
Opublikowane materiały są dobrym przykładem interdyscyplinarności badań 
nad książką. 
Przykładem takiej interdyscyplinarności mogą być badania jednego z  
najcenniejszych obiektów zbiorów specjalnych w Polsce - Kodeksu Baltazara Bohema, 
znajdującego się w Bibliotece Jagiellońskiej. Biblioteka opublikowała  
charakterystykę kodykologiczną rękopisu, która uzupełnia badania, podejmowane do tej 
pory głównie przez historyków sztuki (Sobańska, 2007). 
Biblioteka Kórnicka publikuje katalogi swoich cennych zbiorów z Gabinetu 
Rycin. Po wydanym w 2006 r. katalogu Grafika po 1945 r. przedstawiającym 
kolekcję współczesną ukazała się Grafika prasowa XIX wieku (Quinkenstein, 
red. 2007). W XIX wieku nastąpiła ekspansja czasopism, w tym pism  
ilustrowanych. Tytus Działyński, a następnie jego syn Jan Kanty tworzyli kolekcję grafik 
tematycznie związanych z historią i sztuką polską. Taki charakter ma także 
zaprezentowana kolekcja grafiki prasowej. Katalog zawiera fotokopie grafik 
i szczegółowe opisy. 
Standaryzacja w bibliotekach uczelnianych była tematem VIII Konferencji 
Bibliotek Szkół Wyższych Niepaństwowych, która odbyła się w Warszawie 
w dniach 22-24 czerwca 2006 r. Zbiór artykułów z konferencji (Szmigielska, red. 
2007) rozpoczyna tekst Teresy Urszuli Szmigielskiej o charakterze  
teoretycznym i porządkującym Norma, normalizacja, standard, standaryzacja, wskaźnik, 
wytyczne - znaczenie i stosowanie podstawowego słownictwa. W referatach 
omówiono stosowane na świecie standardy biblioteczne, jak i te spoza obszaru 
bibliotekarstwa, przydatne w bibliotekach (głównie z zakresu zarządzania). 
Przedstawiono także polskie próby wdrażania standardów zharmonizowanych ze 
wzorami międzynarodowymi. 
Zadanie, jakie postawił sobie autor książki Źródła do historii bibliotek 
w Polsce wiatach 1918-1947. Studium bibliologiczne (Puchalski, 2007), to  
„zaproponowanie i przetestowanie oryginalnego modelu wykorzystania źródeł bi- 
bliologicznych - na przykładzie materiałów źródłowych do dziejów bibliotek 
w Polsce w latach 1918-1947 - przydatnego także do innych badań księgoznaw- 
czych" (s. 19). Przedmiotem rozważań autora jest zasób źródłowy odnoszący się 
do książnic działających na terenie II Rzeczypospolitej, wytworzony w trzech 
okresach: międzywojennym (1918-1939), wojny i okupacji (1939-1944) oraz 
w okresie szacowania strat bibliotek (1944-1947). Autor przedstawia propozycję 
typologii omawianych źródeł, charakteryzuje wyodrębnione typy źródeł, które
		

/p0109_0001.djvu

			PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA KRAJOWEGO 
443 
nazywa ze względu na ich wykorzystanie „indywidualnymi", analizuje źródła 
statystyczne, ostatni rozdział poświęca wewnętrznej i zewnętrznej krytyce źródeł 
do historii bibliotek 1918-1947. 
Ukazały się publikacje będące efektem badań obszarów tematycznych nie 
podejmowanych dotychczas przez badaczy, opartych na szerokim materiale  
źródłowym i wymagające przyjęcia pewnych oryginalnych koncepcji badawczych. 
Można tu wymienić rozprawy Anny Grucy i Joanny Mikosz 
Anna Gruca przedstawiła interesujące wyniki badań z zakresu historii książki 
w publikacji Nakładem własnym... Autorzy jako wydawcy swoich prac w dobie 
autonomii galicyjskiej (Gruca, 2007). Przedmiotem zainteresowań autorki stali 
się autorzy publikujący w Krakowie własnym nakładem oraz druki, które  
ukazały się dzięki ich działalności wydawniczej w 1. 1866-1914. Z badań wynika 
m.in., że wbrew potocznym sądom, niemożliwość znalezienia wydawcy nie była 
najważniejszym powodem finansowania druku własnych prac, a także, że  
omawiane publikacje nie były w większości rezultatem grafomańskich ambicji jej 
twórców. 
W książce Dodatki kulturalne do prasy dwudziestolecia międzywojennego 
(Mikosz, 2007) opartej na pracy doktorskiej autorki, podjęto próbę  
charakterystyki dodatków kulturalnych do gazet z okresu dwudziestolecia  
międzywojennego. Praca poprzedzona wnikliwą kwerendą, łączy spojrzenie prasoznawcze z  
historycznoliterackim. Po ogólnej charakterystyce czasopiśmiennictwa  
międzywojennego autorka, na podstawie wybranych dodatków z prasy codziennej 
ukazującej się w Warszawie, Krakowie, Wilnie, Lwowie, Łodzi, Poznaniu i  
Katowicach, dokonała ich typologii, omówiła formy wypowiedzi dziennikarskiej, 
przedstawiła problematykę literacką i teksty literackie na tle innych  
komunikatów kulturowych. Ostatni rozdział zawiera omówienie funkcji dodatków  
kulturalnych międzywojnia, które autorka podzieliła na funkcje prasoznawcze i komuni- 
kacyjno-kulturowe. 
Jubileusz 50-lecia stał się okazją do wydania całościowego opracowania  
podsumowującego działalność Ośrodka Archiwów, Bibliotek i Muzeów Kościelnych 
Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (Dębowska, 2006), zasłużonego 
w sprawowaniu opieki metodycznej i naukowej nad kościelnymi zbiorami w  
Polsce. Maria Dębowska, wieloletni pracownik naukowy tej instytucji przedstawiła 
genezę i organizację Ośrodka, jego strukturę, sylwetki pracowników, warunki 
lokalowe, omówiła główne kierunki działalności, w tym konferencje naukowe 
i szkoleniowe, wydawanie czasopisma „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne", 
mikrofilmowanie zbiorów kościelnych, prace informacyjne i badawcze. We  
wrześniu 2006 r. Ośrodek został przekształcony w Instytut Archiwów, Bibliotek 
i Muzeów Kościelnych. 
Charakterystyczny dla odradzającej się polskiej demokracji po 1989 r. był 
zwrot ku lokalności. Powstał ogromny rynek prasy lokalnej i mniejszy - lokalnych 
mediów audiowizualnych. 
Zamierzeniem redaktorów pracy zbiorowej Polskie media lokalne na  
przełomie XX i XXI wieku (Jarowiecki, Paszko, Kolasa, red. 2007)) było stworzenie 
pewnej syntezy wiedzy o polskich mediach lokalnych i regionalnych, głównie 
prasie, z perspektywy ich piętnastoletniego rozwoju. Tom zawiera artykuły 
o charakterze teoretycznym i metodologicznym, teksty o historii i współczesności 
mediów lokalnych, rozważania socjologiczne, ekonomiczne, językowe. Osobne 
artykuły poświęcono mediom elektronicznym. W dziale Regiony zamieszczono 
artykuły o mediach lokalnych w województwie małopolskim i podkarpackim. 
Publikację zamyka bibliografia autorstwa Władysława Marka Kolasy Polskie 
media lokalne i regionalne po 1989 r. 
Osobnej analizy doczekała się lokalna prasa lubelska. W monografii Prasa 
w Lublinie (1989-2003). Realia wolnego tynku Lidia Pokrzycka przedstawiła 
zmiany własnościowe lubelskiej prasy regionalnej i lokalnej na tle polskiego  
rynku prasowego (Pokrzycka, 2006), opisała powstanie oraz ewolucję wydawniczą
		

/p0110_0001.djvu

			444 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
poszczególnych czasopism, ze szczególnym uwzględnieniem dzienników,  
omówiła kwestie związane z ekonomiką mediów, a także, w oparciu o badania  
ankietowe, przybliżyła lubelskie środowisko dziennikarskie. Przedstawiona w książce 
sytuacja na rynku prasy w latach 1989-2003 w Lublinie nie napawa  
optymizmem. W zakończeniu czytamy m.in. „Konieczne staje się unowocześnianie 
technik redagowania gazet, budowa bardziej sprawnych struktur zarządzania 
redakcjami, a także niezależność ekonomiczna poszczególnych pism. W  
publikacji przyjmuje się, że lubelskie gazety nie są w stanie przeprowadzić  
diametralnych zmian organizacyjnych i wizerunkowych. Lubelski rynek prasowy jest  
słabszy od średniej krajowej. Wpływ na to ma zarówno sytuacja gospodarcza miasta, 
a przede wszystkim regionu, brak tradycji czytelniczych, jak i brak podstaw  
ekonomicznych lubelskich wydawców" (s. 170). 
Praca Krystyny Bednarskiej-Rusząjowej Biblioteki w literaturze polskiej 
(Bednarska-Ruszajowa, 2006) jest „próbą wyjścia naprzeciw modzie ostatnich 
lat, tak w Polsce, jak i za granicą, poszukiwania w literaturze pięknej motywów 
książki, biblioteki i bibliotekarza" (s. 15). To pierwsza w polskim  
piśmiennictwie naukowym próba przedstawienia na tak dużą skalę motywów związanych 
z biblioteką i czytelnictwem. Autorka korzystając z narzędzi badawczych  
wywodzących się z nauk filologicznych i bibliologicznych przeprowadziła interpretacje 
i analizy zgromadzonego materiału (325 utworów 158 polskich pisarzy od  
oświecenia do początków XXI w.). Interesująca jest lektura zarówno tekstu badaczki, 
jak i cytowanych fragmentów literackich. 
KSIĄŻKI OMÓWIONE 
Bednarska-Ruszajowa Krystyna (2006). Biblioteki w literaturze polskiej. Kraków: Wy- 
daw. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 254 s. ISBN 83-233-2215-5. 
Gruca, Anna (2007). Nakładem własnym... Autorzy jako wydawcy swoich prac w  
Krakowie w dobie autonomii galicyjskiej. Kraków: Wydaw. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 
213 s. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Bibliotekoznawstwa 
i Informacji Naukowej. ISBN 978-83-233-2243-6. 
Dębowska, Maria (2006).Ośrodek Archiwów, Bibliotek i Muzeów Kościelnych  
Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. 1956-2006. Lublin: Wydaw. KUL, 
225 s., ii. ISBN 83-7363-404-5. 
Jarowiecki, Jerzy; Paszko, Artura; Kolasa, Władysław Marek, red. (2007). Polskie media 
lokalne na przełomie XX i XXI w. Historia - teoria — zjawiska. Kraków: Wojewódzka 
Biblioteka Publiczna, 325 s. Bibliotheca. Wojewódzka Biblioteka Publiczna w  
Krakowie. Prace Naukowe; nr 3. ISBN 978-83-60100-03-5. 
Kowalska, Małgorzata (2007). Dygitalizacja zbiorów bibliotek polskich. Warszawa:  
Wydaw. SBP, 293 s. Nauka, Dydaktyka, Praktyka; 86. ISBN 978-83-89316-68-4. 
Leończuk, Jan, red. (2007). Odksięgoznawstwa przez bibliotekoznawstwo do nauki o  
informacji XXI wieku. Białystok: Książnica Podlaska, 386 s., ii. Z Prac Naukowych 
Książnicy Podlaskiej; nr 3. ISBN 978-83-60368-66-4. 
Mikosz, Joanna (2007). Dodatki kulturalne do prasy dwudziestolecia międzywojennego. 
Kalisz: Agencja Wydawnicza „Sztuka i Rynek", 149 s. ISBN 978-83-60118-03-0. 
Pokrzycka, Lidia (2006). Prasa w Lublinie (1989-2003). Realia wolnego rynku. Lublin: 
Wydaw. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 184 s. ISBN 83-227-2548-5. 
Puchalski, Jacek (2007). Źródła do historii bibliotek w Polsce w latach 1918-1947.  
Studium bibliologiczne. Warszawa: Wydaw. SBP, 333 s. Nauka, Dydaktyka, Praktyka; 
90. ISBN 978-83-89316-77-6. 
Quinkenstein, Małgorzata Anna, red. (2007). Grafika prasowa w XIX wieku. Kórnik: 
Biblioteka Kórnicka PAN, 184 s., ii. ISBN 978-83-85213-50-5. 
Quinkenstein, Małgorzata Anna, red. (2006). Materiały z sesji „Książka na przełomie  
średniowiecza i odrodzenia"Pałac Działyńskich Biblioteka Kórnicka PAN. Kórnik:  
Biblioteka Kórnicka PAN 8-10.06.2006, 132 s. ISBN 978-83-852-13-49-9. 
Sadowska, Jadwiga, red. (2007). Maria Dembowska. W kręgu bibliografii, bibliotekarstwa 
i informacji naukowej. Księga jubileuszowa w 70-lecie pracy zawodowej. Warszawa: 
Biblioteka Narodowa, 324 s., ii. Prace Instytutu Bibliograficznego; nr 45. ISBN 978- 
83-7009-608-3.
		

/p0111_0001.djvu

			Z LEKTUR ZAGRANICZNYCH 
445 
Sobańska, Anna, red. (2007). Kodeks Baltazara Bohema. Komentarz kodykologiczny. 
Kraków: Biblioteka Jagiellońska, 38 s., ii. ISBN 83-921946-6-7. 
Szmigielska, Teresa, red. (2007). Standardy w bibliotekach naukowych. Warszawa: 
Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania, 198 s. ISBN 978-83-89437-69-3. 
Woźniak-Kasperek, Jadwiga; Franke, Jerzy, red. (2007). Biblioteki cyfrowe. Projekty, 
realizacje, technologie. Warszawa: Wydaw. SBP, 212 s. ISBN 978-83-89316-72-1. 
Barbara Koryś 
Biblioteka Narodowa 
Tekst wpłynął do redakcji 26 sierpnia 2007r. 
Z LEKTUR ZAGRANICZNYCH 
Kiedy generował się nasz rodzimy kodeks etyki zawodowej bibliotekarzy 
i pracowników informacji, naokoło więcej było obstrukcji, aniżeli wsparcia. Komu 
to potrzebne? Jaka będzie efektywność? Takie oto zaściankowe pytania  
dominowały i mało komu przyszło do głowy, że chodzi o jedną z podstawowych (w sumie 
nielicznych) idei, kreujących zawód. 
Inni takich pytań nie zadawali, dlatego mają takie kodeksy od dawna. Oto 
dwie książki na ten temat - przy czym ta rosyjska ma charakter bardziej kom- 
pendialny. 
ETYKA ZAWODOWA „1" 
Rosyjskie spojrzenie [ 1] na bibliotekarską etykę zawodową jest oryginalne, 
bowiem punkt wyjścia wymagał przełamania standardów, narzuconych od  
dziesięcioleci i akurat nieetycznych. Może dlatego rozważania, zamieszczone w  
książce [Sowremiennyjeproblemy... 2006] wieloautorskiej - z udziałem autorów  
zagranicznych - odnoszą się do szczególnie licznych aspektów problematyki etycz- 
no-zawodowej. To bardzo ciekawe [****]. 
Kodeks etyki bibliotekarskiej wprowadzono w Rosji w 1999 г., po licznych 
sporach i w trzeciej, dosyć lakonicznej, ostatecznej wersji. Dla wielu było  
zaskoczeniem, że został zainicjowany, opracowany i uchwalony przez stowarzyszenie, 
a nie przez ministerstwo. Po kilku latach jednak zgodność postępowania z nim 
w praktyce deklaruje nie więcej, niż 30% pytanych bibliotekarzy. 
Mimo to, zawierając to wszystko, co jest najważniejsze w innych podobnych 
kodeksach (o czym niżej) - z wyjątkiem stosunków wewnątrzzawodowych,  
potraktowanych śladowo - stał się zaczynem zmian w tradycyjnym myśleniu  
zawodowym. W sensie koncepcyjnym, zamknął okres sowiecki w rosyjskim  
bibliotekarstwie: tak twierdzą autorzy. 
Praktyka odbiega wprawdzie od postanowień, lecz przecież nie tylko tam. 
W mentalności trwa mianowicie stary nawyk bezwzględnej ochrony zasobów,  
torpedujący swobodę dostępu. Prawa jednostki nie są szanowane, regulaminy  
dyskryminują użytkowników, no i są praktyki pobierania bezprawnych opłat. 
A u nas to nie? Natomiast obsesyjny wątek wszystkich kodeksów, mianowicie 
eliminacja jakichkolwiek form cenzury, akurat w Rosji uchodzi za szczególnie 
kontrowersyjny. 
Większość tekstów w tomie, autorstwa Rosjan i nieRosjan, dotyczy jednak 
bibliotekarskich kodeksów etycznych za granicą i to w ciekawym ujęciu  
syntetycznym. A są takie już w 131 krajach - pierwszy więc, niejako modelowy (i  
potem często zmieniany), wprowadzono w 1938 r. w USA - i obok cech wspólnych, 
charakteryzują się również zróżnicowaniem, niekiedy znacznym.
		

/p0112_0001.djvu

			446 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
Na ogół bywają lakoniczne, a im dłuższe i bardziej uszczegółowione, tym  
częściej trzeba je zmieniać. Za najkrótszy uchodzi amerykański, bo po ostatniej  
modyfikacji liczy 307 słów, za najdłuższy zaś - chilijski: 1487 słów. Z kolei w Anglii 
są aż dwa. Wszystkie zaś starają się określić główny zakres zawodowych  
powinności - pomagając w ten sposób w optymalizacji zawodu - i wszystkie mają  
charakter układu odniesienia dla ocen zawodowego postępowania. 
W ujęciu najogólniejszym, kodeksy są przeważnie życzeniowe, ale czasami 
mają charakter prawa - przynajmniej w ramach organizacji. Kodeks angielski 
przewiduje stowarzyszeniowe postępowanie dyscyplinarne, ale nie wiadomo, czy 
dobrze, że tak właśnie jest. Różnie też rozkładają się priorytetowe akcenty: już to 
na powinnościach lub na podstawowych pożytkach (dla społeczeństwa),  
niekiedy serwują modele postępowania oraz wskazówki, co jest dobre a co złe, a bywa 
i tak, że proponują przede wszystkim repertuar ocen. 
Wszędzie za najważniejszą wytyczną uważa się rzetelną obsługę  
publiczności - kodeks francuski szczególnie eksponuje opiekę nad użytkownikami - 
oraz swobodny dostęp do zasobów. Powtarza się również reguła równych praw 
w tym dostępie, niezależność oferty od osobistych przekonań bibliotekarzy i  
bezwarunkowa tajność informacji o użytkowniku (jak się okazuje: nierealna). Stąd 
też żądanie pełnej swobody w korzystaniu z bibliotek oraz - zakazu wszelkich 
form cenzury. 
Z czym jest właśnie gigantyczny kłopot, zwłaszcza odkąd po atakach  
terrorystycznych, w USA (to wszak symbol swobód obywatelskich) ustawa PATRIOT 
pozwala służbom bezpieczeństwa na wgląd w dokumentację biblioteczną i na 
śledzenie odbioru internetu, bez niczyjej zgody i wiedzy. Bibliotekarskie  
stowarzyszenia protestują, ale nikt na to nie zwraca uwagi. Zresztą szeroki nadzór 
państwa nad internetem jest dziś zjawiskiem szerokim - ma miejsce w Chinach, 
w Północnej Korei i w Emiratach Arabskich, a nawet w Australii. 
Sytuację komplikuje też oczywista potrzeba filtracji oferty (nie tylko  
elektronicznej) dla dzieci i młodzieży, ale nie ma ani precyzyjnych kryteriów  
kwalifikacyjnych - są więc możliwe manipulacje pod przykrywką ochrony moralności - 
ani filtrów szczelnych. Poza tym, na dobrą sprawę, sam dobór zasobów  
bibliotecznych oraz licencje na materiały elektroniczne, to też są formy swoistej  
cenzury. Dlatego żądanie całkowitej swobody intelektualnej jest w bibliotecznej  
praktyce bardziej hasłem niż realną rzeczywistością. 
Jednak mimo niejakich słabości, bibliotekarskie kodeksy etyki zawodowej - 
zdaniem wszystkich autorów — mają sens. Określają bowiem wspólne wartości, 
regulują zachowania i podnoszą rangę zawodu. Dlatego zresztą powinny być 
generowane przez samych zainteresowanych. Natomiast, rzecz jasna, nie  
rozwiązują wszystkich problemów zawodowych. 
ETYKA ZAWODOWA „2" 
Zbieżna tematycznie książka [2] trzech angielskich autorów [McMenemy, 
Poulter, Burton, 2007] z Uniwersytetu w Glasgow, kompozycyjnie ustępuje 
[***] poprzedniej. Są w niej bowiem liczne powtórzenia jednakowych opinii  
(panowie się nie dogadali?), mnogie (case study) przykłady bywają trywialne i  
ewidentnie zmyślone a niekoniecznie ilustratywne, oraz nie wiadomo po co  
wprowadzono przydługie a częste opisy procesów informowania. I wprawdzie to, co  
dotyczy tematu głównego warte jest uwagi, jednak nadmiar wątków ubocznych 
zamazuje sens. 
Odpowiadając pośrednio kodeksowym sceptykom, autorzy twierdzą, że 
bibliotekarz to osoba publicznego zaufania, stąd wzmożone wobec niego  
wymagania etyczne, zatem kodyfikacja reguł postępowania jest nieodzowna. Nie  
zawsze tożsamych z ustaleniami prawnymi. Jak też nieraz sprzecznych z opiniami 
organizatorów bibliotek, z przeświadczeniami społecznymi, a nawet - z  
indywidualnymi przekonaniami każdego bibliotekarza.
		

/p0113_0001.djvu

			Z LEKTUR ZAGRANICZNYCH 
447 
Tak jak w książce poprzedniej, są tu omówienia kodeksów bibliotekarskiej 
etyki z rozmaitych krajów, po części tych samych co tam, ale także innych. 
Ze wschodnioeuropejskich przywołano kodeks czeski, bardzo typowy,  
standardowy -jakkolwiek na pewno nasz nie jest gorszy. Są też wybrane kodeksy  
azjatyckie, w części ogólnej podobne do innych, ale zawierające niekiedy także  
wykaz obowiązków wobec państwa (Filipiny, Indonezja), a nawet rejestr wartości 
islamskich (Indonezja). 
Opis głównych treści kodeksów, choć różny w szczegółach, w ogólnych  
zarysach powtarza to, co zauważyli autorzy tomu rosyjskiego. No więc zdaniem  
autorów angielskich, w kodeksach dominują modele zawodowych zachowań oraz 
rejestry zawodowych wartości postulowanych, mniej więcej podobne, a także 
postulaty eliminowania wszelkich form cenzury - również w procesach doboru 
zasobów. Zaś centralne miejsce zajmują przeważnie deklaracje praw  
użytkowników, jakkolwiek hasło rzeczywiście powszechnego dostępu do zasobów autorzy 
uznają za mit - nie bez racji. Natomiast sygnalizują również reguły, występujące 
w kodeksach rzadziej, dotyczące lojalności wobec bibliotekarskiej profesji oraz 
troski ojej rozwój, a także — opisy skomplikowanych relacji wobec organizatorów 
bibliotek. 
Od siebie autorzy dorzucają różne komentarze szczegółowe na temat  
niektórych regulacji, wprowadzonych do kodeksów albo wartych wprowadzenia. 
W odniesieniu do doboru zasobów bibliotecznych, pojawia się żądanie  
różnorodności ujęć co ważniejszych zagadnień, a więc szerokiego spektrum, niwelującego 
jednostronność opinii. Takie założenie powinno obowiązywać zawsze. 
Z kolei głównym wyznacznikiem informowania ma być rzetelność  
(użytkownicy sądzą, że szybkość) usług- troska o ich stały rozwój. Ale najbardziej  
zaskakuje sugestia dostosowania katalogów do mentalności użytkowników, a nie do 
reguł (katalogowania). Nie wyjaśnia się jednak, jak to zrobić. 
Najszerzej skomentowane są różne bariery, ograniczające swobodny udział 
w komunikacji publicznej i trzeba przyznać, że autorzy zdołali uniknąć w tym  
zakresie banałów oraz (częstej zwykle) demagogii. Sygnalizują więc konieczność 
zachowania równowagi pomiędzy prawami autorów i prawami publiczności do 
korzystania z oferty, nie ukrywając trudności. Jest też długa lista zastrzeżeń 
wobec nadmiernie restrykcyjnych, licencyjnych reguł udostępniania materiałów. 
No i nie obeszło się bez skomentowania filtracji, niekiedy koniecznej, nieraz 
przesadnej, zawsze zaś kłopotliwej, bo generującej konflikt z użytkowniczą  
swobodą wyboru. 
Ci autorzy również sygnalizują, że ochrona danych osobowych publiczności 
bibliotecznej nie jest w pełni przestrzegana, więc jest to zjawisko jeśli nie  
powszechne, to w każdym razie rozległe. Tak być nie powinno, ale jednak jest. 
Stąd zawarta w tekście sugestia, że skoro nie można tej ochrony zapewnić, to 
trzeba o tym koniecznie powiadomić użytkowników. To jest niezbędne  
minimum lojalności. 
Na kanwie tych wszystkich opinii oraz komentarzy, zostały też  
sformułowane dodatkowe nakazy etyczne. Dla każdego profesjonalisty takie mianowicie, że 
musi sukcesywnie dopełniać oraz aktualizować wiedzę zawodową. Zaś dla  
kierowników takie, że zarządzanie musi być dalekosiężne (strategiczne) i mieć  
jeden cel główny: ma zmierzać do pożytku biblioteki. 
Czy to są oczywistości? Do pewnego stopnia - są. Ale wobec tego nie  
wiadomo czemu, mało kto jest z nimi w zgodzie. 
NOTATKI Z OKOPÓW 
Taki jest dosłowny podtytuł publikacji [3] dwóch amerykańskich  
bibliotekarzy [Anderson, Sprankle, 2006], charakteryzującej funkcjonowanie  
informacyjnych agend dużych bibliotek publicznych. W tekście są liczne, autentyczne 
notatki z dyżurów informacyjnych, z wielu dni - co wraz z szeregiem rozumnych
		

/p0114_0001.djvu

			448 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
komentarzy wydaje się w miarę interesujące [**]. Autorzy piszą o tym, co znają 
z praktyki. 
Ale ta niby dowcipna opowieść, do pewnego stopnia metaforyczna, ma 
w sobie coś niepokojącego, mianowicie użytkownika czyni mimo wszystko  
wrogiem. Zaś wśród notatek jest niemało takich, z których wynika, że wielu  
użytkowników bibliotek to kretyni. No więc to nie jest nastawienie dobre. 
Na szczęście - niekonsekwentne. Autorzy twierdzą mianowicie, że w oczach 
użytkowników biblioteka publiczna to jest taka instytucja, która posiada  
informacje o wszystkim. Ponieważ zaś tak w rzeczywistości nie jest, bardzo to  
stresuje... bibliotekarzy. A takie wyobrażenia o bibliotekach ludzie wynoszą z  
dzieciństwa, z bibliotek dla dzieci, gdzie ich tego nauczono. Teraz - piszą autorzy -  
dzieci nauczą się w bibliotekach wysyłania maili oraz gier elektronicznych. Czy to 
prawda, to inna sprawa, natomiast z tej opinii wynika, że jednak o coś tym  
autorom chodzi. 
Drażni ich jednak formuła, w myśl której biblioteki publiczne mają być dla 
wszystkich, informując o wszystkim i to jeszcze za darmo. Zwracają uwagę, że to 
pomysł nierealny, zwłaszcza że większość bibliotek publicznych to jednostki 
małe, jednoosobowe. Ale w innym miejscu ci sami autorzy mają zdanie  
odmienne, więc to tak wygląda, jakby sami sobie wzajemnie przeczyli. 
Formułują również i takie opinie, że w bibliotekach publicznych całymi  
dniami przesiadują bezdomni, bezrobotni oraz mentalnie niezrównoważeni, a wiele 
osób przychodzi, żeby wysłać darmowe maile bądź pooglądać w internecie  
pornosy. Ich zdaniem, dla takich celów szkoda utrzymywać kosztowne biblioteki. 
No to co: zlikwidować? 
Są tam też pretensje, że użytkownicy oczekują realizacji usług szybszej, niż 
na to pozwala technologia. Byliby może mniej namolni, gdyby umieli obsłużyć się 
sami, ale nie potrafią. Zęby zaś ich tego nauczyć, trzeba więcej czasu, aniżeli dwie 
godziny. Z tekstu nie wynika jednak, skąd wzięły się akurat dwie godziny, ani 
czy wystarczyłyby trzy. 
Długo tkwię w tym zawodzie, stosunkowo dużo czytam i muszę powiedzieć, 
że rzadko zdarza mi się widywać teksty, tak ostentacyjnie wypinające się na  
bibliotekarski etos. Dlatego to warto przeczytać, lecz bez akceptacji. 
Są jednak w tym tekście również opinie rozumne. Autorzy charakteryzują 
biblioteczne kwerendy jako rzadko powtarzalne, trudne, czasem niebywałe 
i wobec tego wymagające bibliotekarskiej kreatywności. Sam internet nie  
wystarczy: potrzebni są właśnie bibliotekarze, inteligentni, sprawni i wysoce  
kontaktowi, w dodatku wzajemnie ze sobą współpracujący, w pojedynkę bowiem  
byłoby trudno dać sobie radę. Trzeba więc pracować w zespołach bibliotekarskich, 
jak też współpracować z innymi bibliotekami — i to jest formuła użyteczna  
zwłaszcza dla bibliotek małych, o których w innym miejscu jest napisane byle co. 
Byłoby najlepiej, gdyby właśnie te opinie sfinalizowały tom, ale tak nie jest. 
Autorzy bowiem wypowiadają się jeszcze i to nieomal o wszystkim. O  
bibliotecznej teraźniejszości oraz o przyszłości, a nawet o budownictwie bibliotecznym - 
formułując opinie niekoniecznie konsekwentne, a czasem zdumiewające.  
Ciekawe w czytaniu, ale pod warunkiem, że nie zawsze będą traktowane serio. 
BIBLIOTEKARSTWO MIĘDZYNARODOWE 
Fakt, że biblioteki funkcjonują na całym świecie, już dawno skłonił  
bibliotekarzy do ponadgranicznych kontaktów i do wymiany opinii, a w końcu do  
nawiązywania zinstytucjonalizowanej współpracy. Pojawiły się również próby  
wypracowania stosownych koncepcji teoretycznych, a więc oczywiście również:  
wyodrębnienia subdyscyplin naukowych, najprzód (pól wieku temu) o nazwie 
bibliotekoznawstwo porównawcze, a potem bibliotekoznawstwo  
międzynarodowe - z czego jednak praktycznych pożytków nie widać, poza tym że ten i ów 
uznał się za wąskozakresowego specjalistę w tym obszarze.
		

/p0115_0001.djvu

			Z LEKTUR ZAGRANICZNYCH 
449 
Taka dosyć mglista proweniencja towarzyszy też książce [4] pod szumnym 
tytułem [Stueart, 2007], której autor uchodzi za specjalistę od bibliotekarstwa 
międzynarodowego właśnie. Jednak uchodzić, a być, to nie to samo. Książka jest 
w lwiej części informatorem teleadresowym, mało wszakże dokładnym, a  
zawartych w niej komentarzy oraz opinii nie nazwałbym odkrywczymi [*]. 
Stueart wypowiada się na temat bibliotekoznawstwa porównawczego i  
międzynarodowego, ale bez szczegółów oraz bez odniesień, natomiast zwraca uwagę, 
że międzynarodowe współdziałanie bibliotek jest w praktyce rozwinięte 
miernie. Ale to nie jest opinia w pełni wiarygodna, ponieważ funkcjonowanie 
bibliotek utożsamia wyłącznie z obiegiem informacji, a to wszak nieprawda. 
Przeszkody w tym współdziałaniu są zdaniem autora różne: prawne,  
technologiczne i finansowe. Również polityczne, ale Stueart ma wyraźny kłopot, jak je 
skonkretyzować: w końcowym rozdziale, traktującym o polityce informacyjnej na 
świecie, strasznie dużo jest sloganów i ogólników, mało zaś argumentów  
konkretnych. Natomiast trudno odmówić mu racji, kiedy powiada, że hamulcem szerszej 
kooperacji międzynarodowej bibliotek jest (nieunikniona) nierówność  
traktowania języków narodowych. Ale co można wobec tego zrobić? Bo to tak, jakby 
uznać, że prawo tarcia nie zawsze jest użyteczne. No to nie trzemy? 
W związku z tym pojawia się również opinia, że globalizacja zagraża  
lokalnemu obiegowi informacji. Autor lansuje więc formułę: globalny zasięg - lokalny 
dostęp do informacji. 
Dominującą część tomu stanowią informacje teleadresowe instytucji i  
organizacji, raz charakteryzowanych dokładniej, a czasami nie, i dobieranych dość  
arbitralnie. Właściwie tylko rejestr rządowych i pozarządowych agencji oraz  
fundacji, wspierających biblioteki, nie budzi zastrzeżeń. Natomiast już rejestr (50) 
międzynarodowych stowarzyszeń i zrzeszeń bibliotekarskich wywołuje  
zdziwienie, a czasem wesołość. Informacje bywają bowiem niepełne albo wręcz śladowe, 
a wybór jest po części przypadkowy. Po co komu informacja o stowarzyszeniu 
bibliotek karaibskich lub o zrzeszeniu europejskich (!) bibliotek sinologicznych? 
Zakładam, że autor wie. 
Rejestr (170) bibliotek narodowych, rzeczywiście liczny, bardzo często  
grzeszy niedokładnością. Są detaliczne opisy dziejów niektórych bibliotek, ale 
są też przywołania samych nazw. Tam zaś, gdzie w ostatnich latach miały  
miejsce zmiany polityczne - fakty oraz daty są mało wiarygodne. 
Jednak najbardziej mankamentalny jest spis (90) krajowych stowarzyszeń 
bibliotekarskich, zestawiony (moim zdaniem) byle jak. Wymienia się wprawdzie 
Guam, Papuę oraz Samoa, ale nie ma Mołdawii, Egiptu, Kirgistanu,  
Kazachstanu, Urugwaju, Wenezueli i wielu innych. Przy niektórych stowarzyszeniach jest 
rys historyczny, a przy innych ledwo jedno zdanie lub wyłącznie adres (Północna 
Korea). W wielu krajach (Austria, Niemcy, Rosja i inne) zapisano daty  
powołania jedynie ostatnich wariantów (lub fuzji) stowarzyszeń, pomijając ich długą 
i ważną historię. 
Z kilku dużych i znanych stowarzyszeń amerykańskich, pojawiło się tylko 
jedno: ALA. W polskiej działce jest zaś data 1915 r. - powołania Komisji Historii 
Książnic i Wiedzy Bibliotecznej - a potem 1946 r. I już. Zaś jedyne czasopismo, 
jakie SBP wydaje to, zdaniem Stuearta, „Poradnik Bibliotekarza". 
Oczywiście: ktoś mu tak powiedział. O każdym stowarzyszeniu ktoś mu coś 
powiedział i tak powstał spis. Ale to nie jest profesjonalny sposób tworzenia  
takich rejestrów. Tak bowiem, jak niemożliwe jest jajko częściowo nieświeże, tak 
też nie istnieje informacja częściowo prawdziwa. 
Przedsięwzięcie autora nie należało do łatwych, ale są na świecie zadania 
trudniejsze. Kto sobie nie radzi, ten powinien zrezygnować. A już na pewno nie 
może firmować czegoś takiego renomowany wydawca, wyciągając klientom 
z kieszeni po 45$ (plus porto).
		

/p0116_0001.djvu

			450 
RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 
UPRAKTYCZNIANIE PRAKTYK 
To samo wydawnictwo naciągnęło mnie na kolejny, podobny a zbędny  
wydatek, oferując książkę [5] na temat studenckich praktyk w bibliotekach  
publicznych [Public library... 2006]. Ponieważ rozbieżność edukacji bibliotekarsko- 
informacyjnej z praktyką, to kula u nogi tego kształcenia, liczyłem na  
produktywną refleksję, ale poza kilkoma ogólnymi opiniami, książka okazała się 
knotem [*]. 
Pełno tu wypowiedzi oczywistych i głęboko słusznych, a formułowanych 
z taką egzaltacją, jakby co najmniej odkrywano nową Amerykę. Przy tym zaś  
jednakowych: wszyscy opowiadają jedno i to samo. Najwidoczniej Cindy Mediavilla, 
redaktor tego tomu, ograniczyła się do zebrania tekstów na kupę i skierowała je 
do druku w takiej kolejności, w jakiej zostały nadesłane. 
Oczywiście autorzy mają rację, że pogłębione praktyki studenckie mają sens, 
urealniają bowiem i porządkują uzyskaną na studiach wiedzę. Przynoszą zresztą 
korzyści także bibliotekom, bo umożliwiają przegląd ewentualnych kandydatów 
do pracy. Jest nawet konkretne doniesienie z Los Angeles, że zrealizowane 
w szerokiej skali praktyki zapewniły napływ do tamtejszych bibliotek nowych 
pracowników, których wcześniej brakowało. 
Ale z realizacją tych praktyk jest mnóstwo trudności. Konieczna jest przede 
wszystkim zgodna współpraca bibliotek z uniwersyteckimi instytutami  
informacji naukowej i bibliotekoznawstwa, a te wcale się do niej nie kwapią. Z braku 
czasu oraz z obawy o nadmiar dodatkowych obowiązków. 
Wzięcie mają zresztą głównie te praktyki, które są w instytutach tak samo 
punktowane, jak inne przedmioty i kursy, a na to instytuty godzą się niechętnie. 
No i przeważa opinia, że praktykantom należy się wynagrodzenie (z przyczyn 
dydaktycznych przemilczę wysokość), tak jak pracownikom, na co biblioteki nie 
zawsze mają środki. 
Zdaniem wielu autorów, praktyki powinny być realizowane nie później niż na 
rok przed ukończeniem studiów i trwać odpowiednio długo, przez cały semestr 
(np. raz w tygodniu). Ale z przywoływanych licznie przykładów wynika, że  
najczęściej realizuje się praktyki dwutygodniowe (12 dni roboczych po 6 godzin), 
a te najdłuższe trwają czasem cztery tygodnie. A więc sugestie sobie,  
rzeczywistość zaś - też sobie. 
Schemat przebiegu praktyk jest wszędzie podobny, niepotrzebnie więc  
został wielokrotnie opisany. Program obejmuje zwykle zwiedzenie wszystkich 
głównych agend oraz objaśniające rozmowy z opiekunem praktyk, którego  
trzeba wyznaczyć. Potem zaś ma miejsce realizacja czynności i obowiązków na  
jednym, wybranym stanowisku pracy, pod okiem doświadczonego bibliotekarza. 
W tekstach nikt się nie zastanawia, ilu takich prowadzących bibliotekarzy da się 
namówić na dodatkowe obowiązki w jednej bibliotece. 
Niektóre biblioteki przygotowują pisemne miniporadniki, żeby praktykanci 
nie pogubili się w nieznanych sobie sytuacjach. Na końcu praktyki obowiązuje 
zaś zwykle jakiś rodzaj sprawdzianu, czasem nawet więcej niż jeden. 
Idea praktyk studenckich nie jest oczywiście nowa. Nie są także nowe  
trudności wykonawcze. Otóż nie dostrzegam w tym tomie żadnych pomysłów,  
ułatwiających realizację. Padło wiele słów, napisano mnóstwo zdań, jednak na ogół 
okrągłych oraz takich samych. A sama mnogość wypowiedzi nie musi prowadzić 
do racjonalnych rozstrzygnięć.
		

/p0117_0001.djvu

			Z LEKTUR ZAGRANICZNYCH 
451 
KSIĄŻKI OMÓWIONE 
[1] Sowremiennyje problemy bibliotiecznoj i informacjonnoj etiki. (2006) Sankt-Pietier- 
burg: Izdatielstwo Rossijskaja Nacjonalnaja Bibliotieka, 244 s., ISBN 5-8192- 
0256-2 [****] 
[2] David McMenemy, Alan Poulter, Paul F. Burton (2007). A handbook of ethical 
practice. A practical guide to dealing with ethical issues in information and library work. 
Oxford: Chandos Publishing, 153 s., ISBN 1-8433-4230-8 [***] 
[3] Charles R. Anderson, Peter Sprankle (2006): Reference librarianship. Notes from the 
trenches. Binghamton: The Haworth Information Press, 258 s. ISBN 978-0-7890- 
2948-5 [**] 
[4] Robert D. Stueart (2007): International librarianship. A basic guide to global  
knowledge access. Lanham: The Scarecrow Press, Inc., 247 s. ISBN978-0-8108-5876-3 
[*] 
[5] Public library interships. Advice from the field (2006). Red. Cindy Mediavilla.  
Lanham: The Scarecrow Press, Inc., 188 s., ISBN 978-0-8108-6186-3 [*] 
Jacek Wojciechowski 
Instytut Informacji Naukowej I Bibliotekoznawstwa 
Uniwersytet Jagielloński 
Tekst wpłynął do redakcji 2 lipca 2007 r.
		

/p0118_0001.djvu

			ŻYCIA SBP 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 2007 z. 3 
PL ISSN 0033-202X 
Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich 
Zarząd Główny 
ma zaszczyt zaprosić 
na Uroczystości 3ubilcuszowe z okazji 
90-iecia STOWflRZySZenifl BIBblOTGKHRZy POLSKICH 
oraz 
80-iecia „PRZEGLĄDU BIBLIOTeCZnGGO" 
w dniu 11 października 2007 r. o godz. 15.00 
Biblioteka narodowa, wejście fl, fludytonum St. Dembego, HI. niepodległości 213, Warszawa 
Patronat nad Uroczystościami Jubileuszowymi 
objął minister Kultury i Dziedzictwa narodowego 
Kazimierz ITlichał Ujazdowski 
Gość honorowy 
prof. Władysław Bartoszewski
		

/p0119_0001.djvu

			Z ŻYCIA SBP 
453 
sPonsoR ßfeownv SUBIteUSZU 
(§) Aleph Polska 
Patronat medialny 
6BIB Elektroniczna 
Biblioteka - platforma 
cyfrowa SBP 
em 
W programie m. In.: 
♦ Wystąpienie Przewodniczącej SBP Elżbiety Stefanczyk 
♦ Wystąpienia przedstawicieli władz I zaproszonych gości 
♦ Wręczenie odznaczeń i medali 
♦ Wręczenie nagród laureatom: 
- nagrody naukowe] SBP im. fl. Łysakowskiego 
- nagrody młodych SBP 
- тУбошш вшыотек 2007 
♦ Prezentacja multimedialna „90 lat SBP" 
♦ Otwarcie wystaw: 
-Z dziejów SBP 1917-2007 
- Pasje twórcze bibliotekarzy 
♦ Spotkanie towarzyskie 
Prosimy o potwierdzenie udziału u uroczystościach do dnia S5 wrzeäda br. teł. 022-825-07-05.825-83-74. 
fax 022-825-53-49. e-mall: blurozgsbp@wp.pl 
VI FORUm SBP 
U października 20071, (czwartek) 
10:00-11:00 
11:00-11:15 
1:20-11:25 
11:25-12:00 
12:00-12:15 
12:15-12:45 
12:45-13:15 
13:15-13:45 
13:45-14:00 
14:00-15:00 
Rejestracja uczestników 
Otwarcie posiedzenia, powitanie 
uczestników i gości 
kol. Elżbieta Stefanczyk 
Przewodnicząca SBP 
a 
Zatwierdzenie porządku obrad 
Powołanie Komisji Uchwał 
i Wniosków 
Dekoracje odznaczeniami 
zasłużonych bibliotekarzy 
i działaczy SBP 
Przerwa na kawę 
Działalność Zarządu Głównego SBP 
w latach 2005-2007 
kol. Maria Burchard 
Sekretarz Generalny SBP 
Rola ustawy o bibliotekach 
dla rozwoju bibliotek w Polsce 
i na świecie 
kol. Jolanta Stępniak 
Przewodnicząca Zespołu ds. opracowania 
założeń i projektu ustawy o bibliotekach 
Dyskusja 
) 
Podsumowanie, przyjęcie uchwal 
i wniosków 
Obiad 
оаОиюрсляш коокюкза 
przyszłość вшыотек w pobsee 
13 października 2007 г (piętek) 
9:00-10:00 
Rejestracja uczestników 
10:00-11:30 
1. Biblioteki jako skarbnice wiedzy 
i dziedzictwa kulturowego 
prof. Hanna Tadeusiewicz 
2. Biblioteki we współczesnych  
społeczeństwach krajów rozwiniętych 
prof. Elżbieta Barbara Zybert 
3. Kto przejmie biblioteki w Nowej 
Europie? 
dr Henryk Hollendtr 
11:30-12:00 
Przerwa na kawę 
12:00-1 ЗЮ0 
4. Rola mchu zawodowego bibliotekarzy 
w Polsce 
dr Stanisław Czajka 
5. Biblioteki w społeczeństwie polskim. 
Rola Krajowej Rady Bibliotecznej 
prof. Jan Malicki, Jan Wołosz 
13:00-14:15 
Obiad 
14:15-16:30 
I panel: NAUKA O KSIĄŻCE. 
BIBLIOTECE I INFORMACJI 
Moderatorzy: 
dr hab. Barbara Sosińska-Kalata. 
prof. Elżbieta Gondek 
Panełiści: dr hab. Ewa Głowacka, 
prof. Krzysztof Migoń, 
dr hab. Maria Próchnicka. 
dr Marek Tobera 
16:30-17:00 
Przerwa na kawę 
17:00-18:30 
II panel: ZAWÓD BIBLIOTEKARZA 
Moderator: 
dr Artur Jazdon 
Panełiści: Janina Jagielska, 
Piotr Marcinkowski, 
Monika Simonjetz 
13 października 2007 r. (sobola) 
III panel: PRZYSZŁOŚĆ CZASOPISM 
BIBLIOTEKARSKICH FACHOWYCH 
I NAUKOWYCH W DOBIE ERY 
CYFROWEJ 
Moderator: 
Jan Wołosz 
Panełiści: prof. Jacek Wojciechowski. 
Bożena Bednarek-Michalska 
0 
Przerwa na kawę 
0 
IV panel PRZYSZŁOŚĆ BIBLIOTEK. 
AKADEMICKICH I NAUKOWYCH. 
PUBLICZNYCH. SZKOLNYCH 
I PEDAGOGICZNYCH 
Moderator 
dr Henryk Hollender 
Panełiści: Ewa Dobrzyńska-Lankosz. 
dr Dobroslawa Platt. 
Maria Wąsik. 
Andrzej Ociepa. 
prof. Marcin Drzewiecki, 
dr Hanna Batorowska. 
Joanna Cicha (MKjDN}. 
Adam Żardecki (MNiSzW), 
Urszula Przybylska Zioło (MEN) 
0 
Przedstawienie wniosków skierowanych 
do Komisji Wnioskowej 
19:00 
Kolacja 
SPOnSOR GŁOWny 
KonreReneai 
Konsorcjum WAKO-FORSTER-VARIA 
Regały przesuwne do bibliotek
		

/p0121_0001.djvu

			ŻAŁOBNEJ KARTY 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 2007 z. 3 
PL ISSN 0033-202X 
Janusz Dunin-Horkawicz 
(1931-2007) 
27 lipca 2007 r. zmarł w Łodzi prof, dr hab. Janusz Dunin-Horkawicz -  
bibliotekarz i bibliotekoznawca, dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej w Łodzi,  
profesor zwyczajny Katedry Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej  
Uniwersytetu Łódzkiego. 
Janusz Dunin urodził się 26 czerwca 1931 r. w Wilnie w inteligenckiej  
rodzinie lekarzy. Po zakończeniu wojny Duninowie opuścili Wilno i zamieszkali 
w robotniczej Łodzi, gdzie w I Liceum Ogólnokształcącym im. Mikołaja  
Kopernika przyszły profesor uzyskał w 1950 r. maturę. Niedopuszczony do egzaminu 
wstępnego na Akademię Medyczną ze względu na złe ustosunkowanie  
kandydata do panującego ustroju - podjął 1 października 1950 r. studia na Wydziale 
Nauk Humanistycznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Studiował 
polonistykę; w listopadzie 1953 r. otrzymał dyplom I stopnia ze specjalizacją 
bibliotekarską, w lutym 1955 r. magisterium na podstawie pracy o teorii fraszki. 
Okres studiów w atmosferze rzetelnej pracy, życia naukowego i  
towarzyskiego, kiedy rodziły się przyjaźnie i kiedy znalazł towarzyszkę życia, ukierunkował 
zainteresowania badawcze Janusza Dunina i ukształtował jego światopogląd. 
Związany w 1. 1954-57 ze Stowarzyszeniem PAX pracował w Łódzkim Oddziale
		

/p0122_0001.djvu

			456 
Z ŻAŁOBNEJ KARTY 
Spółdzielni Wydawniczej „PAX". Opuściwszy Stowarzyszenie, rozpoczął 1  
września 1957 r. pracę w największej placówce bibliotecznej Łodzi - w Bibliotece 
Uniwersyteckiej. Przeszedł tu przez trzydzieści lat pracy wszystkie szczeble  
kariery zawodowej: od bibliotekarza do starszego kustosza dyplomowanego.  
Zajmował kolejno coraz wyższe stanowiska; był kierownikiem Sekcji Dubletów i  
Druków Zbędnych w Oddziale Gromadzenia i Uzupełniania Zbiorów, w 1972 r.  
został kierownikiem tegoż Oddziału, a w latach 1984-87 pełnił funkcję dyrektora 
Biblioteki UŁ. J. Dunin bardzo aktywnie uczestniczył w życiu uniwersyteckiej 
Książnicy, zyskując wysoką ocenę zwierzchników za profesjonalizm zawodowy, 
naukowe osiągnięcia i społeczną działalność. Równolegle z pracą bibliotekarską 
prowadził badania naukowe w zakresie księgoznawstwa i literaturoznawstwa, 
a ich wyniki ogłaszał na łamach czasopism oraz w formie książek na wysokim  
poziomie merytorycznym i edytorskim. Na podstawie rozprawy pt. Drugi rynek 
księgarski w Polsce. Rzecz o wydawnictwach literatury jarmarcznej i brukowej 
uzyskał w 1968 r. stopień doktora, zaś w 1983 r. habilitował się, przedstawiając 
książkę zatytułowaną Rozwój cech wydawniczych polskiej książki literackiej XIX 
i XX w. Obydwa stopnie i stanowisko docenta otrzymał na Wydziale  
Filologicznym UŁ. 
Od 1 października 1987 r. podjął Docent Dunin pracę w Katedrze  
Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, w której wykładał już wcześniej w trybie prac 
zleconych. Odtąd - do końca życia poświęcił się działalności dydaktycznej i  
naukowo-badawczej. Prowadził wykłady, proseminaria oraz seminaria magisterskie 
i doktorskie cieszące się wielkim powodzeniem wśród młodzieży; wypromował 
ponad stu magistrów i czterech doktorów. Wiele prac recenzował, opiniował  
rozprawy habilitacyjne, wnioski profesorskie, książki przeznaczone do publikacji. 
W 1996 r. Rada Państwa przyznała mu tytuł profesora zwyczajnego, a Minister 
Edukacji Narodowej stanowisko profesora zwyczajnego. W Katedrze Profesor 
Dunin angażował się w życie organizacyjne i przedsięwzięcia zespołowe: Słownik 
pracowników książki polskiej i Podręczny słownik bibliotekarza. Bardzo często 
uczestniczył czynnie w krajowych i zagranicznych sympozjach, konferencjach 
i zjazdach organizowanych przez uczelnie, towarzystwa naukowe, stowarzyszenia 
zawodowe, organizacje społeczne. Wygłaszane na nich referaty następnie  
ogłaszał drukiem. 
Stale publikował, poza licznymi artykułami (jest ich ok. 450), książki  
świadczące o jego rozległych zainteresowaniach, wiedzy, zdolnościach pisarskich; jest 
ich blisko 20. Już w 1966 r. ogłosił pracę o humorze i satyrze w Łodzi pt. WBi- 
Ba-Bo i gdzie indziej, uwzględniającą autorów od Rozbickiego do Tuwima. 
Temu pierwszemu poświęcił J. Dunin książkę z 1980 r. pt. Zycie i sprawy Sotera 
Rozbickiego, które poznał i zgłębił Julian Tuwim. Znawca i miłośnik książek 
i ekslibrisów zgromadził wartościową kolekcję wydawnictw brukowych i  
jarmarcznych oraz unikalny zbiór książeczek dla dzieci. Bibliofilska pasja i zebrana 
kolekcja były źródłem twórczych inspiracji właściciela, wydał m.in. dwie  
szczególnie cenne książki: Ekslibrisy, książki, ludzie (1974) i Philobiblon polski 
(1983) - ta ostatnia powstała we współpracy z żoną Cecylią. Opublikował też 
wspomnienie zatytułowane Co było a nie jest, czyli kilka lat młodości mojej 
w Wilnie (1990) oraz Przystanek na Wyspie Wolności. Pejzaż KUL-owski z  
partią i PAX-em na horyzoncie (1993). Zainteresowania literaturą dla dzieci  
przyniosły ciekawe wydawnictwo pt. Książeczki dla grzecznych i niegrzecznych  
dzieci (1991), a badania nad czytelnictwem zaowocowały książką Pismo zmienia 
świat. Czytanie, lektura, czytelnictwo (1998). 
Naukowy dorobek Janusza Dunina stawia go w rzędzie wybitnych  
współczesnych bibliologów i literaturoznawców. Był też aktywnym członkiem Wydziału 
I Łódzkiego Towarzystwa Naukowego, Łódzkiego Towarzystwa Przyjaciół  
Książki, Polskiego Towarzystwa Bibliologicznego, Komisji Literatury Popularnej 
Komitetu ds. Literatury PAN, Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich (wystąpił 
po akcesie SBP do PRON-u). Należał również do Towarzystwa Przyjaciół Wilna
		

/p0123_0001.djvu

			Z ŻAŁOBNEJ KARTY 
457 
i Ziemi Wileńskiej, do Klubu Miłośników Litwy. Za swe osiągnięcia zawodowe, 
naukowe i dydaktyczne, działalność organizacyjną i społeczną prof, dr hab. 
J. Dunin otrzymał nagrody Rektora UŁ, Medal Uniwersytet Łódzki w Służbie 
Społeczeństwa i Nauki, Złote Odznaki: ZNP, SBP, UŁ oraz został uhonorowany 
Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1990). W 2000 r. otrzymał 
Nagrodę Prezydenta m. Łodzi. 
Zasłużony dla nauki polskiej, Uniwersytetu Łódzkiego, Katedry  
Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, dla bibliotekarskiej Łodzi, przeszedł Janusz 
Dunin w siedemdziesiątym roku życia, po czterdziestu pięciu latach pracy 
w 2001 r. na dobrze zasłużoną emeryturę. Jeszcze przez kilka lat wspierał  
Katedrę swą wiedzą, doświadczeniem, pomagał młodszym kolegom. Od 2002 r.  
wykładał edytorstwo w Wyższej Szkole Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi. 
Prof. dr hab. Janusz Dunin zmarł po ciężkiej chorobie. W ostatni dzień lipca 
2007 r. na łódzkim Starym Cmentarzu pożegnało Profesora liczne grono  
współpracowników, przyjaciół, studentów; przyjechali też przedstawiciele  
uniwersyteckich ośrodków bibliotekoznawstwa spoza Łodzi. 
Cześć Jego Pamięci! 
Hanna Tadeusiewicz 
Tekst wpłynął do redakcji 6 września 2007 r.
		

/p0125_0001.djvu

			KRONIKA 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 2007 z. 3 
PL ISSN 0033-202X 
KOMISJA EUROPEJSKA O INFORMACJI NAUKOWEJ 
W CZASACH DYGITALIZACJI 
W dniu 14.02.2007 r. Komisja Europejska opublikowała dokument roboczy 
na temat informacji naukowej w dobie dygitalizacji1. Już 18.04.2005 r. sześciu 
szefów państw i rządów zażądało od Komisji podjęcia niezbędnych kroków w celu 
poprawienia Europejczykom dostępu do dziedzictwa naukowego i kulturowego. 
Uznano, że warunkiem uczynienia gospodarki europejskiej bardziej  
konkurencyjną, jest poprawa tworzenia, rozpowszechniania i zastosowania wiedzy.  
Niemożliwe było dalsze ignorowanie skutków zmian technologicznych i związanego z tym 
nowego porządku obiegu informacji. Według szacunkowych obliczeń na świecie 
wydawanych jest ok. 2000 czasopism, z czego 90% jest dostępnych w trybie  
online. Na Europę przypada z tego ok. 780 tytułów (49%). Niejako równoległym  
trendem do opisywanego jest ruch otwartego, tj. bezpośredniego i swobodnego dostępu 
internetowego do publikacji naukowych (ppen-acess-movement). Dokumentem 
kluczowym dla tego ruchu jest deklaracja berlińska 2003 r.2. 
Komisja Europejska postanowiła wesprzeć te działania, przeznaczając na 
różnorodne przedsięwzięcia w tym zakresie (2007-2008) 85 min euro. Środki te 
przeznaczone mają być w szczególności na koordynację i usieciowienie  
infrastruktury przechowywania danych (50 min euro), na badania w zakresie  
przechowywania zbiorów elektronicznych (23 min euro) oraz na powiększenie  
repozytoriów elektronicznych (10 min euro). Kluczowe kwestie do rozwiązania 
w świetle omawianego dokumentu dotyczą płaszczyzny dostępu do informacji 
naukowej, jej rozpowszechniania oraz konserwacji. Wszystkie te płaszczyzny  
zostały rozpatrzone z czterech punktów widzenia: organizacyjnego, prawnego,  
technicznego i finansowego. Do podstawowych problemów organizacyjnych należy 
z jednej strony: stworzenie repozytoriów cyfrowych zawierających nowe i  
zintegrowane źródła informacji (kto ma za to odpowiadać, jak zapewnić ich  
odpowiednią jakość i jak połączyć repozytoria w Europie w sieć), a z drugiej strony ich  
konserwacja. Zasadniczą kwestią prawną, gdy chodzi o dostęp do zbiorów cyfrowych 
jest ujednolicenie wspólnotowych przepisów prawa autorskiego, a w obszarze 
konserwacji — rozszerzenie systemu egzemplarza obowiązkowego w zakresie  
informacji cyfrowej. Od strony technicznej wyzwaniem jest modernizacja  
wyszukiwarek oraz zastosowanie standardów otwartych. 
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/pl/com/2007/com2007_0056pl01.pdf 
ZRABOWANE KSIĘGOZBIORY 
Paradoksalnie wraz z upływem czasu od zakończenia II wojny światowej  
retoryka rozrachunkowa nie tylko nie maleje, ale przeciwnie - wzmaga się. Być 
może dzieje się tak z tego powodu, iż wiele z owych rachunków jak dotąd nie 
zostało zamkniętych. Ma to miejsce m.in. w odniesieniu do dóbr kultury. Wła- 
1 http://www.loart.de/Stelle/grundsatzewashington.php3/long=german [dostęp: 09.08.2007]. 
2 http://www.lostart.de/stelle/erklaerung.php3?lang=german [dostęp: 09.08.2007].
		

/p0126_0001.djvu

			460 
KRONIKA 
ściwie poważna dyskusja na ten temat rozpoczęła się na świecie w końcu lat  
dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku po opublikowaniu zaleceń konferencji  
waszyngtońskiej z 3.12.1998 r. Wkrótce potem federalny rząd Niemiec we wspólnym 
oświadczeniu z przedstawicielami organizacji żydowskich dał „zielone światło" 
do odnajdywania i zwrotu zrabowanych przez hitlerowskie Niemcy dóbr  
kultury, szczególnie pochodzenia żydowskiego. W ten sposób została otwarta też  
dyskusja nt. rabunku książek w bibliotekach. 
Spośród wielu inicjatyw zmierzających do realizacji tej szczytnej idei na uwagę 
zasługują działania Biblioteki Uniwersyteckiej w Marburgu (BU Marburg). Ta 
instytucja jako jedyna chyba niemiecka biblioteka dokonała przeglądu  
wszystkich nabytków z czasów nazistowskich i z lat powojennych, dodajmy, że uczyniła 
to samodzielnie, mając do dyspozycji tylko własne środki finansowe.  
Poszukiwania zostały rozpoczęte w 2001 г., a 5 lat później dokonano ich swoistego  
podsumowania. Okazją specjalną było otwarcie wystawy „Displaced books". W okresie 
od 11.11.2006 do 25.03.2007 r. można było na niej obejrzeć książki zrabowane 
przez nazistów, znajdujące się w zbiorach BU Marburg. Zaprezentowane zostały 
karty tytułowe, grzbiety, tylne okładki, ekslibrisy, dedykacje i inne znaki prowe- 
niencyjne, w tym dokumenty świadczące o rabunku. W tym kontekście  
szczególnie ciekawa wydaje się metodyka poszukiwań. Bibliotekarze marburscy  
podzielili poszukiwania na cztery etapy. Na etapie pierwszym przejrzeli księgi 
wpływów do biblioteki z 1. 1933-1950, w związku z czym utworzona została baza 
danych. Na drugim etapie sprawdzone zostały numery wpływów z  
alfabetycznymi katalogami kartkowymi i uzupełnione dane bibliograficzne. Etap trzeci to 
przegląd wybranych książek z autopsji, ogółem 7000 wpływów, z których 4500 
nie posiadało żadnych znaków własnościowych, a ok. 2000 zawierało informacje 
o właścicielach. Końcowy etap to odszukanie właścicieli zrabowanych książek, 
w czym pomogli BU studenci historii. W rezultacie odnaleziono właścicieli ok. 
100 książek. Trwałym efektem projektu oczywiście baza danych stojąca do  
dyspozycji zainteresowanych badaczy, ale też i zwrot książek ich pierwotnym  
właścicielom. 
Problematyka zrabowanych księgozbiorów budzi żywe zainteresowanie 
w niemieckojęzycznym świecie naukowym. W tym roku pojawił się w druku zbiór 
referatów z warsztatów, które miały miejsce w czerwcu 2006 r. w Berlinie.  
Przedstawione w nim zostały rezultaty badań w Bibliotece Uniwersyteckiej w  
Berlinie, Bibliotece Centralnej i Krajowej w Berlinie, Staatsbibliothek zu Berlin 
i Landesarchiv Berlin. Wiosną przyszłego roku (26-27.03.2008) odbędzie się 
w Wiedniu konferencja międzynarodowa pt. „Biblioteki w czasach  
nazistowskich: badania proweniencji i historia bibliotek". Jej współorganizatorami są:  
Biblioteka Uniwersytecka w Wiedniu; Biblioteka Ratusza Wiedeńskiego oraz 
Związek Bibliotekarzy Austriackich. Szczegóły można znaleźć na stronie  
internetowej: www.ub.univie.ac.at/provenienzforschung. Na marginesie tego  
doniesienia należy wyrazić tylko żal, że bibliotekarze niemieccy nie rozciągnęli dotąd 
swojej akcji na własność obywateli polskich zrabowaną w 1. 1939-1945. Nieznany 
jest dotąd los np. biblioteki Emila Zegadłowicza. 
R. Rabius: Dissplaced books NS-Raubgut in der Universitätsbbibliothek 
Marburg. „Bibliotheksdienst" 2007 Juni, s. 630-634; Raubgut in Berliner  
Bibliotheken. Workshop des Regionalverbands Berlin-Brandenburg des Vereins 
Deutscher Bibliothekare am 12. Juni 2006. Berlin: Zentral- und  
Landesbibliothek 2007. 
SKANERY KSIĄŻEK DLA BIBLIOTEK 
Skaner stał się dziś takim powszednim narzędziem pracy bibliotek, jak  
jeszcze nie tak dawno komputer, nie mówiąc już o maszynie do pisania. Na rynek
		

/p0127_0001.djvu

			KRONIKA 
461 
biblioteczny zaczynają wchodzić niedrogie poręczne skanery umożliwiające dy- 
gitalizację dokumentów, w tym książek dawnych i nowych. Dzięki najnowszym 
urządzeniom tego typu właściwie każdy, nie tylko bibliotekarz, ale również  
student, uczeń, pracownik naukowy, może sam przygotować książkę elektroniczną. 
Wielofunkcyjna klawiatura dotykowa pozwala jednym naciśnięciem klawisza 
dokumenty różnego rodzaju przeskandować do drukarki, oprogramowania faksu 
lub programu pocztowego. Warunki te spełniają dwa najnowsze produkty firmy 
Plustek: OpticBook 3600 plus oraz OpticBook 3600 Corporate. Elementem 
łączącym oba produkty jest również technologia SEE (Shadow Elimination  
Element) likwidująca zagięcia. Prosta jest także obsługa obu urządzeń. Wystarczy 
ustawić książkę do skanowania na odpowiedniej stronie, nacisnąć klawisz, 
a oprogramowanie pilota skanera będzie przewracać i numerować automatycznie 
strony książki oraz przechowywać je we właściwym położeniu i kolejności. Oba 
produkty różnią się parametrami technicznymi, np. PlusBook 3600 ma mniejsze 
możliwości skanowania od PlusBook 3600 Corporate (pierwszy; 50 stron;  
drugi - 127 stron). Ponadto PlusBook 3600 służy tylko do wytwarzania danych 
w formacie PDF, podczas gdy dane PDF wytworzone przez PlusBook 3600  
Corporate mają tę przewagę, iż mogą być przeszukiwane za pomocą wyszukiwarek. 
Zastosowanie oprogramowania OCR-Software pozwala również na tworzenie 
dokumentów w formacie doc, xls, txt. Dodać można jeszcze, że korzenie firmy 
Plustek Technology GmbH znajdują się w Hamburgu, gdzie rozpoczęto  
produkcję skanerów w 1986 г., pierwszy skaner do kolorowych obrazów powstał 
w 1996 г., w 2001 r. wyprodukowano skaner do kart wizytowych, a w 2004 r. 
skaner z zastosowaniem technologii SEE. Skanery te są wykorzystywane w  
wielu bibliotekach niemieckich. Być może już wkrótce trafią również do naszych  
bibliotek. Zachętą oprócz omówionych już parametrów jest cena - OpticBook 3600 
plus - ok. 250 euro, a OpticBook 3600 Corporate - ok. 470 uro. 
http://www.plustek.de 
WIRTUALNA BIBLIOTEKA FACHOWA Z ZAKRESU SLAWISTYKI 
Nie jest tajemnicą, że slawistyka, w tym polonistyka jest na niemieckich 
uczelniach w odwrocie. W wyniku programu oszczędnościowego oraz cięć  
budżetowych slawistyka znajduje się tylko na 37 uniwersytetach, zgłębia ją ponad 
1000 studentów, a wykłada ok. 160 profesorów. Pocieszający w tej sytuacji jest 
fakt, iż zaistniała możliwość stworzenia wielkiej slawistycznej bazy danych przy 
niemałym wsparciu Niemieckiej Wspólnoty Badawczej (DFG). Chociaż prace 
przygotowawcze nad tym projektem sięgają końca XX w., to faza implementacji 
nastąpiła dopiero w październiku 2005 r. Wirtualna Biblioteka Fachowa z  
zakresu slawistyki jest częścią większego projektu, mającego na celu utworzenie 
wirtualnych bibliotek fachowych, nowego typu struktur mających przekazywać 
ofertę informacyjną w postaci elektronicznej. Pod względem organizacyjnym 
wirtualne biblioteki fachowe zostały pomyślane jako konsorcja —jak dotąd  
powstało ich 30. Mimo różnych obszarów wiedzy, które obsługują łączy je kilka 
wspólnych punktów: wdrażanie opcji metawyszukiwania, integracja dużej liczby 
baz danych różnego typu, umieszczenie w bazie źródeł internetowych,  
udostępnianie wybranych ofert elektronicznych w formie pełnotekstowej. WBS (Portal 
slawistyki) jest centralną jednostką zawierającą informację fachową z zakresu 
slawistyki, skierowaną do naukowców, studentów, nauczycieli, tłumaczy,  
dziennikarzy, menedżerów kultury oraz do innych osób zainteresowanych językami 
słowiańskimi, literaturami słowiańskimi i folklorem słowiańskim. Portal slawi- 
styczny składa się z czterech komponentów/modułów: 1) przewodnika po  
źródłach internetowych z zakresu slawistyki; 2) informacji o nowościach  
wydawniczych dla abonentów portalu; 3) metawyszukiwarki do jednoczesnego przeszu-
		

/p0128_0001.djvu

			462 
KRONIKA 
kiwania licznych bibliotekarskich i bibliograficznych baz danych z zakresu  
slawistyki; 4) modułu dydaktycznego - Lotse/Slawistik dla rozwoju kompetencji  
informacyjnych i komunikacyjnych w obszarze slawistyki. Szczególnie cenne dla 
slawistów i osób nią zainteresowanych jest możliwość jednoczesnego  
przeszukiwania największych slawistycznych bibliotek narodowych (państw słowiańskich), 
dostęp do czasopism elektronicznych, spisu treści wykazów czasopism (Online 
contents Slavistik; Elektronische Zeitschriftendatenban;  
Zeitschriftendatenbank) oraz wybór dokumentów elektronicznych z zakresu slawistyki.  
Wyszukiwanie informacji dzięki metawyszukiwarce jest stosunkowo proste i nie powinno 
przysporzyć kłopotów nawet osobom nieznającym języka niemieckiego. Twórcy 
portalu (Staatsbibliothek Preussischer Kulturbesitz zu Berlin) pomyśleli 
i o tym, tworząc angielską i rosyjską wersję wyszukiwarki. Od 10.05.2007 r.  
portal slawistyki jest dostępny w trybie online. Żałować należy tylko, że  
reprezentacja polska jest jak na razie stosunkowo uboga -zasoby Biblioteki Narodowej oraz 
Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa. 
http://www.slavistik-portal.de/impressum.html 
BIBLIOTEKARSKI PORTAL FACHOWY 
W dniu 8.05.2007 r. nastąpiło otwarcie w Niemczech kolejnego centralnego 
portalu naukowego. Pod akronimem b2i3 kryją się litery początkowe trzech  
dyscyplin naukowych uwzględnionych w tym projekcie: bibliotekoznawstwo, nauka 
o książce, informacja naukowa. Inicjatorem projektu jest Biblioteka Państwowa 
i Uniwersytecka w Getyndze, która od 1949 r. pełni funkcję centralnej  
biblioteki w tym zakresie. Tam właśnie projekt został rozpoczęty (19.01.2006 r.) i  
przechodzi, kończącą się w tym, roku fazę wdrożeniową. B2i jest przedsięwzięciem 
zespołowym. Uczestniczą w nim ponadto: Wyższa Szkoła Zawodowa w  
Poczdamie (nauka o informacji); Deutsches Bibliothheksverband (bibliotekarstwo) oraz 
Uniwersytet Erlangen-Norymberga (nauka o książce). Portal b2i jest  
adresowany w pierwszej kolejności do naukowców, studentów oraz absolwentów szkół 
bibliotekarskich. B2i łączy informację fachową, bazy danych i katalogi  
biblioteczne z zakresu nauki o książce, bibliotece i informacji. Umożliwia też dzięki 
zintegrowanej funkcji metawyszukiwania jednoczesne przeszukiwanie  
wszystkich zasobów informacyjnych, daje możliwość zamawiania książek, czasopism, 
artykułów, dokumentów elektronicznych oraz oferuje pełne teksty dzięki  
serwerowi IBFO-DATA i serwerowi GEODOC/SUB Getynga. Z bibliotekarskiego 
punktu widzenia cenne wydaje się włączenie w postać elektroniczną trzech  
opracowań bibliograficznych: Deutscher Dokumentationsdienst (DOBI),  
Bibliographie zur Buch- und Bibliotheksgeschichte, oraz Wolfenbütteler Bibliographie 
zur Geschichte des Buchwesens im deutschen Sprachgebiet. Pewien niepokój 
może budzić fakt, iż z końcem roku ma nastąpić oddzielenie portalu i getyńskiej 
biblioteki. 
Wissenschaftsportal b2i - das centrale Fachportal für Bibliotheks, 
Buch- und Informationswissenschaft. „Bibliotheksdienst" 2007 
Juni, s. 672-673; http://www.b2i.de 
EBLIDA 
W dn. 11-12.05.2007 r. Reykjavik gościł uczestników dorocznego  
zgromadzenia generalnego Biura Związków Bibliotekarskich, Informacyjnych i Doku- 
3 W wersji niemieckiej: Bibliothekswissenschaft; Buchwissenschaft; wissenschaftliche Information.
		

/p0129_0001.djvu

			KRONIKA 
463 
mentacyjnych (EBLIDA) utworzona w 1992 r. w Hadze EBLIDA pełni funkcję 
organizacji centralnej dla narodowych związków bibliotekarzy, archiwistów,  
dokumentalistów i pracowników informacji. Gościny uczestnikom udzieliła  
Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka w Reykjaviku. Przyjechało tam 24  
przedstawicieli z całej Europy. Przybyli, by zatwierdzić bądź odrzucić roczne sprawozdanie 
merytoryczne i finansowe, a następnie przedyskutować program pracy EBLIDA 
na 2007 r. Najważniejszym punktem dwudniowego zgromadzenia okazała się 
jednak dyskusja nad strategią działania organizacji w 1. 2007-2010. W projekcie 
strategii uchwalono m.in. lobowanie współpracy w zakresie inicjatyw  
europejskich na polu dygitalizacji, włączając w to European Digital Library. EBLIDA 
chce wspierać ponadto inicjatywy na rzecz otwartego dostępu i tworzenia  
repozytoriów cyfrowych. Organizacja, licząca dziś 20 członków, nie zadowala się  
obecnymi osiągnięciami, ale chce rozszerzyć swoją działalność na nowe kraje, które 
weszły w skład UE. Być może środkiem do osiągnięcia tego celu będzie  
intensyfikacja działań promocyjnych, w tym publikowanie w wersji elektronicznej  
materiałów bieżących i sprawozdań, utworzenie listy mailingowej oraz  
organizowanie dalszych warsztatów i konferencji. Jak na tak niewielką, elitarną organizację 
uznanie musi budzić szeroki wachlarz planów i inicjatyw. Wyraźniej zostały one 
zarysowane w programie roboczym. EBLIDA ma zamiar w 2007 r. lobować za 
prawem autorskim i prawami pokrewnymi, wpłynąć na ustawodawców, aby  
istniejące ograniczenia i sprzeciwy w zakresie copyrightu i praw pokrewnych miały 
bardziej elastyczny charakter. EBLIDA chciałby, aby wzorem USA czasokres 
obowiązywania ochrony praw pokrewnych został przedłużony z 50 na 90 lat. 
Liczy, że nadal będzie opiniować dyrektywy UE dotyczące baz danych. 
EBLIDA popiera wprowadzenie dyrektywy UE dotyczącej opłat za  
wypożyczenia w bibliotekach - Public Library Lending, jednocześnie jest przeciwna  
obciążaniu z tego tytułu budżetów bibliotecznych. Realizację postawionych sobie  
zadań widzi m.in. we wzmocnieniu współpracy z innymi pokrewnymi  
organizacjami: IFLA, ICA (International Council of Archives), EUCLID, LIBER, NAPLE 
(National Authorities on Public Libraries in Europe). W tym roku EBLIDA  
będzie współorganizatorem dwóch ważnych konferencji: w dn. 19-21.09. razem 
z EUCLID oraz portugalskim związkiem bibliotekarzy i archiwistów w Lizbonie 
patronuje konferencji poświęconej przyszłości edukacji bibliotekarskiej (Libra- 
rian@2010- Educating for the future), a w dn. 24-26.11. wspólnie z LIBER 
EBLIDA będzie debatować w Bibliotece Królewskiej w Kopenhadze nt.  
dygitalizacji materiałów bibliotecznych. Miejmy nadzieję, że wśród uczestników znajdą 
się również Polacy. 
http://www.apbad.pt/Librarian@2010/Librarian@2010.htm, 
http ://www.eblida.org/index.php?mact = Calendar, cntntOl, 
default,0&cntnt01year = 2007&cntnt01month = 
8&cntnt01event_id = 53&cntnt01display = event&cntnt011ang= 
enUS&cntntO 1 detailpage = 
&cntnt01 return_id = 73 &cntnt01 returnid = 73 
H. Klauser: EBLIDA. Jahresverammlung Am 11. 
und 12. Mai 2007 in Reykjavik. 
„Bibliotheksdienst" 2007 Juni, s. 665-668 
KONWENCJA BIBLIOTEKARZY SLAWISTYCZNYCH 
Po raz trzeci, poczynając od 2005 r. bibliotekarze slawiści wyznaczyli sobie 
miejsce spotkania w ramach międzynarodowej konferencji bibliotekarzy slawi- 
stów w dniach 19-23.04.2007 r. W roku bieżącym odbywała się ona pod  
hasłem: „Terra incognita: sztuka bibliotekarstwa". Program konferencji  
przewidywał dyskusję i analizę procesu oraz historii i funkcjonowania kolekcji slawistycz-
		

/p0130_0001.djvu

			464 
KRONIKA 
nych w USA i Europie. Obrady konferencji zostały podzielone na dwie sesje. 10 
kwietnia uczestnicy obradowali w Sarajewie nt. problemów, które niesie dla  
bibliotek dygitalizacja. W dniu następnym, obrady zostały przeniesione od Tuzli. 
Tam skupiono się na zagadnieniach wpływu dygitalizacji na pracę bibliotekarza. 
http://www.openbook.ba/icsl/icsl3/index.htm 
LIBER W POLSCE 
W dniach 3-7 lipca 2007 r. miała miejsce 36. Konferencja Ligi Europejskich 
Bibliotek Naukowych4- LIBER 2007. To niewątpliwie ważne wydarzenie 
w życiu bibliotecznym naszego kraju. W pewnym sensie już samo powierzenie 
organizacji tej imprezy Polsce jest z jednej strony wyróżnieniem, a z drugiej -  
elementem strategii stowarzyszenia, wg której jednym z ważniejszych celów jest  
rozszerzenie w 1. 2003-2006 działalności LIBER w nowych krajach członkowskich 
Unii Europejskiej. LIBER ma zresztą ambicje, by jej członkami zostały również 
biblioteki z krajów, które nie należą do UE. 
LIBER, powstała w 1971 r. pod auspicjami Rady Europy, zrzesza ok. 360 
największych europejskich bibliotek naukowych z 40 krajów, w tym gronie aż 15 
bibliotek naukowych z Polski. Od 1972 r. jest wydawany organ LIBER -  
„LIBER Quarterly"5. Poprzez swoje ciała wykonawcze, sekcje oraz doradcze grupy 
eksperckie LIBER stara się pełnić rolę rzecznika bibliotek, zwłaszcza wobec 
decydentów. To podstawowy cel zewnętrzny organizacji. Wewnętrznym celem 
LIBER jest integracja środowiska dużych bibliotek naukowych, czemu służy 
m.in. zwoływana co roku konferencja generalna, każdorazowo w innym kraju. Po 
St. Petersburgu (2004), Groningen (2005) i Uppsali (2006) członkowie Liber 
wybrali Warszawę i Polskę jako miejsce swojego spotkania w 2007 r. 
Uczestników 36. Konferencji LIBER gościły dwie największe warszawskie 
biblioteki: Biblioteka Narodowa i Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego, ale 
organizatorzy zadbali, by tę nietuzinkową okazję wykorzystać do szerszej  
promocji bibliotekarstwa polskiego, poświęcając jedną z sesji w całości polskim  
bibliotekom, a ponadto zapraszając miłych gości do Krakowa, w szczególności do  
zwiedzenia Biblioteki Jagiellońskiej i królewskiego Wawelu. 
Konferencja plenarna LIBER zgromadziła 181 uczestników z całej Europy, 
a także z USA i Kanady. Obrady toczyły się pod hasłem przewodnim: „Integracja 
europejska: warunki i zmiany dla bibliotek". Podczas 4 sesji zostało  
wygłoszonych 16 referatów i niewiele mniej przedstawiono prezentacji. Szczególne  
miejsce w programie konferencji zajęła problematyka mierzenia jakości usług,  
zarządzania, standardów i kolekcji elektronicznych (dzień pierwszy i drugi). Dzień 
trzeci konferencji upłynął pod znakiem problemów nowoczesnej konserwacji 
zasobów bibliotecznych. 
Konferencja dała okazję bibliotekarzom z całej Europy, USA i Kanady do 
podzielenia się wiedzą i doświadczeniami, a polskim gospodarzom do refleksji 
nad własną pozycją i dystansem, który nas dzieli od najbardziej zaawansowanych 
pod względem technologicznym krajów zachodnioeuropejskich. W świetle  
stawianych sobie przez LIBER na lata 2007-2010 celów strategicznych możemy 
być pewni życzliwego wsparcia ze strony stowarzyszenia. 
Najbliższe spotkania i seminaria LIBER to: konferencja Grupy Eksperckiej 
LIBER zrzeszającej bibliotekarzy zajmujących się rękopisami w Deutsche  
Staatsbibliothek w Berlinie (28-30 X 2007), konferencja nt. drukowanych i  
elektronicznych dokumentów kartograficznych (1-4 VIII 2008) w Amsterdamie oraz 
4 Skrót od francuskojęzycznego akronimu: Ligue des Bibliothèques Europèenes der Recherche. 
s Obecnie dostępny także jako czasopismo elektroniczne w trybie online pod adresem http://liber.Hbra- 
ry.uu.nl/
		

/p0131_0001.djvu

			KRONIKA 
465 
seminarium Grupy LIBER ds. architektury bibliotecznej na Węgrzech (X 2008). 
Znamy już też miejsce i termin następnej Konferencji Generalnej LIBER:  
Stambuł, 1-5 VII 2008. Kolejne konferencje generalne Ligi odbędą się w Tuluzie 
(2009)iTrompo(2010). 
http://liber2007.buw.edu.pl; http://www.libereurope.eu 
Z ŻYCIA IFLA 
Sierpień dla społeczności bibliotekarskiej oznacza zasłużony czas urlopów, 
ale nie dla wszystkich W drugiej połowie sierpnia: 19.23.08. 2007 r. obradował 
w Durbanie (Płd. Afryka) Światowy Kongres IFLA. Z tej okazji drugi numer  
biuletynu IFLA - „IFLA Journal" został prawie w całości poświęcony  
afrykańskiemu bibliotekarstwu. Między innymi znalazł się tam tekst przeglądowy nt. usług 
bibliotekarskich i informacyjnych w Płd. Afryce, kolejny referat dotyczył edukacji 
bibliotekarskiej w Płd. Afryce. Obok południowoafrykańskiego bibliotekarstwa 
redaktor czasopisma Peter Underwood dał szansę zaprezentowania się  
bibliotekarzom z sąsiadujących z RPA, Zimbabwe i Namibii. 
http://www.ifla.Org/I/whatsnew/new.htm; 
http://www.ifla.Org/V/iflaj/IFLA-Journal-2-2007.pdf 
AD MEMORIAM 
Dnia 27.07.2007 r. odszedł od nas wybitny polski bibliotekoznawca Janusz 
Dunin-Horkawicz. Lista zasług Profesora jest bardzo obszerna i różnorodna. Był 
on autorem ponad 460 artykułów naukowych i 20 książek. Urodził się w Wilnie 
26.06.1931 г., ale całe swoje dorosłe życie związał z Łodzią, gdzie, po ekspatriacji 
z Wilna, zamieszkał, skończył szkołę średnią i - po studiach na Katolickim  
Uniwersytecie Lubelskim - podjął pracę na Uniwersytecie Łódzkim. Zapamiętamy 
go jako znanego nauczyciela akademickiego, długoletniego profesora  
Uniwersytetu Łódzkiego, dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej w Łodzi, autora wybitnych 
prac poświęconych książce kramarskiej, brukowej, literackiej oraz książce dla 
dzieci i młodzieży. Talenty Janusza Dunina uwidoczniły się również na niwie  
publicystycznej i pisarskiej. Z zapałem i miłością pisał o swoim ukochanym,  
rodzinnym Wilnie. Warto też wspomnieć o innej stronie życia profesora Janusza  
Dunina. Przez wiele lat prowadził w PRL działalność opozycyjną, najpierw  
wspomagając KOR, a następnie działając w NSZZ „Solidarność" oraz Duszpasterstwie 
Środowisk Twórczych. 
Z Torunia dobiegła smutna wiadomość o śmierci Leonarda Jarzębowskiego 
(6.11.1913 г., Brodnica - 7.04.2007 г., Toruń), wieloletniego bibliotekarza 
Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu. W Bibliotece UMK Jarzębowski był  
zatrudniony nieprzerwanie od 1946 do 1980 г., wliczając w to dwa lata pracy na 
stanowisku bezpłatnego praktykanta. L. Jarzębowski przeszedł wszystkie  
szczeble stanowisk, od asystenta bibliotecznego do starszego kustosza  
dyplomowanego. Prawie całe swoje życie zawodowe związał z rękopisami i starymi drukami, co 
bynajmniej nie było dziełem przypadku. Jeszcze przed wojną ukończył  
gimnazjum klasyczne w Brodnicy (1931), a następnie w 1936 r. uzyskał na  
Uniwersytecie Poznańskim dyplom magistra filozofii w zakresie filologii klasycznej.  
Jarzębowski pełnił kolejno funkcje kierownika Oddziału Rękopisów i zastępcy  
kierownika Oddziału Starych Druków (1950-1962), kierownika Oddziału Starych 
Druków (1960-1972) oraz - aż do przejścia na emeryturę - kierownika Sekcji 
Starych Druków. Zapewne szczególnie cenne kwalifikacje i doświadczenie  
sprawiły, że jeszcze przez 10 lat po przejściu na emeryturę pracował dla toruńskiej
		

/p0132_0001.djvu

			466 
KRONIKA 
książnicy. Jarzębowski byl nieprzeciętnym bibliotekarzem. Zaraz po wojnie bral 
udział w zwożeniu do biblioteki uniwersyteckiej zbiorów zabezpieczonych, 
w szczególności roztoczył opiekę nad księgozbiorem biblioteki gimnazjalnej 
i szkolnej z Elbląga. Praktycznie większość z 58 tys. starodruków znajdujących się 
w posiadaniu BUMK przeszła przez „ręce" L. Jarzębowskiego, opracowana 
przezeń samodzielnie albo pod jego kierunkiem. Znajomość języków klasycznych 
i nowożytnych pomogła mu niewątpliwie w przygotowaniu i opublikowaniu  
licznych katalogów starodruków, m. in. katalogu biblioteki chełmińskiej. Dorobek 
piśmienniczy Jarzębowskiego obejmuje również rozprawy z zakresu dziejów  
drukarstwa na Warmii, biogramy do Słownika Pracowników Książki Polskiej. 
Łącznie spod jego pióra wyszło 36 publikacji. Leonard Jarzębowski, zapalony 
bibliofil, słynął jeszcze z jednej umiejętności - potrafił jak nikt opisywać  
rzeczywistość mową wiązaną. 
http://lodzkie.naszemiasto.p/drukuj/754608_40.html; 
Informacja o Leonardzie Jarzębowskim uzyskana z BUMK w Toruniu 
WYSTAWY W BIBLIOTEKACH 
Zwykle o wystawach bibliotecznych dowiadujemy się poprzez zwięzłe  
komunikaty prasowe albo coraz częściej przez Internet. Informują one o temacie,  
miejscu i czasie trwania wystawy, czasami wzbogacone są danymi nt. uroczystości 
otwarcia wystawy. Nie trzeba przekonywać, że za tą krótką formą kryje się  
wielotygodniowy, a czasem wielomiesięczny trud bibliotekarzy z działu promocji, 
zbiorów specjalnych, a czasem także z innych działów biblioteki. 
Dział Zbiorów Specjalnych Głównej Biblioteki Lekarskiej przygotował  
wystawę poświęconą dziełu życia, jakim jest pawilon chirurgiczny Szpitala  
Ujazdowskiego, byłego dyrektora - „Estreichera medycyny polskiej" - Stanisława  
Konopki. Wystawę można oglądać w dni powszednie w budynku zajmowanym 
przez Dział Zbiorów Specjalnych GBL, w Warszawie przy ul. Jazdów 6.  
Wszystkie eksponaty zgromadzone na wystawie pochodzą ze zbiorów GBL. 
Wiele wystaw zorganizowano w Bibliotece Uniwersytetu Rzeszowskiego. 
W maju 2007 r. otwarta została wystawa dokumentów i pamiątek po Tadeuszu 
Sołdyku, żołnierzu gen. Wl. Andersa, uczestniku bitwy pod Monte Cassino.  
Ekspozycję współtworzą zdjęcia archiwalne, fragmenty korespondencji, a nawet mundur 
żołnierski. Współorganizatorem wystawy jest Pedagogiczna Biblioteka  
Wojewódzka w Rzeszowie. Miesiąc wcześniej, w kwietniu została otwarta wystawa fotografii 
prasowej z okazji 10-lecia jubileuszu dziennika regionalnego „Super Nowości". 
Sporym powodzeniem cieszyła się już zamknięta ekspozycja poświęcona pamięci 
zmarłego przed ponad rokiem księdza-poety Jana Twardowskiego, opatrzona  
pięknym mottem zjego strof: Można odejść na zawsze, by stale być blisko. Wystawa 
stała się okazją do zaprezentowania fotografii ilustrujących życie poety, pięknych 
sentencji zjego utworów oraz tomików poezji ks. Jana Twardowskiego. 
Z okazji 75. rocznicy urodzin Wiesława Myśliwskiego i uroczystości nadania 
pisarzowi Doktoratu honoris causa Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach, 
17.05.2007 r. została otwarta wystawa pt. „Krajobrazy Wiesława  
Myśliwskiego", towarzysząca otwartej dzień wcześniej kolejnej konferencji naukowej  
poświęconej twórczości tego wybitnego polskiego prozaika. W świat źródeł  
pisarstwa Elizy Orzeszkowej przeniosła nas wystawa pt. „Grodno Elizy Orzeszkowej 
wczoraj i dziś", ukazująca postać pisarki i jej związki z Grodnem. Wystawie  
towarzyszyła ekspozycja malarskich portretów współczesnego Grodna. Wystawa 
trwała w okresie 15.02-30.04.2007 r. 
http://www.gbl.waw.pl/gbl/wystawa/wystawa.html; 
http://www.pu.ielce.pl/bg/index.phpPgo = 20; 
http://bur. univ. rzeszów, pl/obib. php
		

/p0133_0001.djvu

			KRONIKA 
467 
DOBRODZIEJE BIBLIOTEK 
Każdy dar, każdy obiekt-książka, rękopis, mapa, fotografia, grafika  
podarowany bibliotece jest przyjmowany z wdzięcznością. Tę zdawałoby się  
oczywistość odczytujemy w specjalnym linku strony internetowej Biblioteki  
Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Toruńska książnica nie ogranicza się do 
zwyczajowych w tej sytuacji podziękowań składanych ustnie i pisemnie  
darczyńcom. Torunianie poszli dalej, zamieszczając w Internecie wykaz największych 
darczyńców biblioteki z ostatnich 60 lat. Nie dość na tym biblioteka podaje 
potencjalnym ofiarodawcom praktyczne wskazówki, w rodzaju do kogo z czym 
się zwrócić. Biblioteka Uniwersytetu Zielonogórskiego wzbogaciła się w ostatnim 
czasie o pokaźny dar, kolekcję 600 książek z księgozbioru profesora i  
matematyka Kazimierza Głazka, Od profesora Stefana Wojneckiego z Akademii Sztuk 
Pięknych w Poznaniu otrzymała natomiast w darze osiem prac do kolekcji  
Kartoteki Fotografii. 
W czerwcu 2007 r. zbiory specjalne Biblioteki Uniwersytetu Rzeszowskiego 
wzbogaciły się o kolejną cenną pozycję: przepięknie wydany reprint dzieła:  
Codex Pictoratus Balthasaris Behem, dar profesora dr hab. Feliksa Kiryka z okazji 
nadania mu przez Uniwersytet Rzeszowski godności Doktora honoris causa. 
http://bur.univ.rzeszow.pl/obib.php; 
http://www.bu.uz.zgora.pl/bu/pl/o_aktualnosci.htm; 
http://www.bu.uni.torun.pl/darczyncy.html 
DOMENA INTERNETOWYCH REPOZYTORIÓW WIEDZY 
Przyzwyczajamy się stopniowo do bibliotek cyfrowych. Z radością, ale też bez 
ekscytacji przyjmujemy komunikaty o otwieraniu kolejnych regionalnych  
bibliotek cyfrowych, widząc w nich rzecz jasna, ogromne ułatwienie i upowszechnienie 
dostępu do tekstów naukowych i wykorzystywanych naukowo. Tak też  
moglibyśmy potraktować wydarzenie dygitalizacji przez Bibliotekę Uniwersytetu Marii 
Curie-Skłodowskiej Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych  
krajów słowiańskich, gdyby nie fakt, iż słownik został posadowiony na stronach 
projektu DIR w dn. 7.05.2007 r. jako pierwsza publikacja. Warto zatem, czekając 
na obszerniejszy tekst na ten temat, powiedzieć kilka słów o inicjatywie. DIR, 
czyli Domena Internetowych Repozytoriów Wiedzy to pierwsza polska  
biblioteka cyfrowa integrująca w sobie rozproszone dotąd teksty naukowe o  
nieprzemijającej wartości, aczkolwiek w zamyśle poprzez DIR będą udostępniane zarówno 
najnowsze, jak i najstarsze publikacje, także dokumenty nieksiążkowe, w tym 
multimedia, ze wszystkich dziedzin wiedzy. Na naszych oczach powstaje zatem 
ogólnopolska biblioteka cyfrowa przeznaczona przede wszystkim dla  
pracowników nauki, ale zarazem wszystkich zainteresowanych. Nie przewiduje się  
również ograniczeń językowych. Najważniejsze jednak, iż repozytorium cyfrowe 
umożliwi korzystanie ze zbiorów za pośrednictwem Internetu każdemu  
użytkownikowi, w dowolnym miejscu na ziemi oraz w dowolnym czasie. 
U zarania samego projektu leży umowa podpisana przez Interdyscyplinarne 
Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu  
Warszawskiego (ICM) z Creative Common, amerykańską organizacją pozarządową 
stawiającą sobie za cel stworzenie alternatywy dla istniejącego systemu prawa 
autorskiego, ograniczającego wykorzystanie przez użytkowników dóbr kultury 
i nauki. Partnerami projektu ze strony polskiej jest ICMUW, BazTech6 oraz 
Muzeum Historii Polski. Można tylko wyrazić nadzieję, że dołączą do niej  
wkrótce inni, jżeli nawet nie w tej roli, to z gotowością przekazania choćby ułamka 
6 Baza danych o zawartości polskich czasopism technicznych.
		

/p0134_0001.djvu

			468 
KRONIKA 
swoich zbiorów do tworzonej biblioteki cyfrowej. Przemawia za tym poglądem fakt 
ciągłego rozszerzania zasobów biblioteki. Na początku lipca 2007 r. do grona  
bibliotek - uczestniczących w projekcie dołączyła BUMK, zamieszczając na serwerze 
ICM 22-tomowy zbiór tekstów źródłowych od XV do XVII w. wydany w serii 
„Scriptores Rerum Polonicorum". Trzeba przy tym zaznaczyć, ze projektowi  
towarzyszy troska o przestrzeganie jak najwyższych standardów w zakresie prawa  
autorskiego. W ramach tej działalności oferowane są twórcom licencje, które pozwalają im 
zachować własne prawa i jednocześnie dzielić się twórczością z innymi. Licencje 
Creative Commons działają na zasadzie „pewne prawa zastrzeżone", poszerzając 
i dokładniej zaznaczając granice dozwolonego użytku niż w wypadku zasady  
„wszelkie prawa zastrzeżone". Także przyjazna architektura biblioteki umożliwia szybkie 
i dokładne przeszukiwanie zasobów. Zapewniona zostanie możliwość nie tylko 
wyszukiwania tekstów określonych autorów, posiadających konkretne tytuły, jak 
i zawierających wskazane przez czytelnika wyrazy, lecz także przeszukiwania treści 
publikacji pod kątem występowania w nich określonych fraz. 
http://www.dir.edu.pl 
KONFERENCJE NAUKOWE 
Dowodem aktywności i żywotności każdego środowiska zawodowego są  
konferencje, sesje i seminaria naukowe, niepowtarzalna okazja do „niewirtualnej" 
wymiany poglądów. Jeżeli jeszcze konferencje otwierają lub poszerzają krąg  
badawczy w danej dziedzinie to radość jest wtedy podwójna. W takich kategoriach 
należy potraktować dwie konferencje, które odbyły się w dwóch odległych  
geograficznie od siebie ośrodkach Polski. 
Biblioteka Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu - Wydziału Zamiejscowego 
w Chorzowie 13.04.2007 r. gościła uczestników (ok. 140 z całej Polski) na  
konferencji nt. „Psychologia w bibliotece". Tematyka konferencji objęła takie  
zagadnienia jak: psychologiczne aspekty pracy w bibliotece; problemy obsługi  
czytelnika, pracę w zespole, stres w pracy, public relations; komunikacja  
interpersonalna. Referentami byli zarówno psycholodzy, bibliotekarze, jak też specjaliści 
z zakres PR. W przyszłym roku w kwietniu jest planowana następna edycja nt.: 
„Psychologia w bibliotece 2". 
Wdn. 4-6.06.2007 r. w Bibliotece Uniwersyteckiej w Białymstoku  
zorganizowano konferencję poświęconą problematyce kultury organizacyjnej w  
bibliotece7. Staranny dobór referatów i referentów oraz bogaty program dodatkowy 
sprawiły, że ponad 100 bibliotekarzy z całej Polski, którzy zjechali na piękne 
Podlasie, nie miało powodów do narzekań, nie mówiąc już o nudzie. Kultura 
organizacyjna została przedstawiona w wielu perspektywach: etycznej, prakse- 
ologicznej, teoretycznej. Nie zabrakło też przykładów praktycznych zastosowania 
kultury organizacyjnej. Referenci i uczestnicy dyskusji stwierdzili, że kultura 
organizacyjna przenika wręcz bibliotekę. Można się jej dopatrzyć w strukturze 
organizacyjnej biblioteki, w architekturze biblioteki, ale również w polityce  
kadrowej. Zapowiedziany tom materiałów konferencyjnych ukaże zapewne całe 
bogactwo i różnorodność poruszanych treści. 
ISBNIK. Informator Sekcji Bibliotek Uczelni niepaństwowych  
Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich. Informacja uzyskana od dyrektor Biblioteki  
Uniwersyteckiej w Białymstoku, mgr Haliny Brzezińskiej-Stec. 
Zdzisław Gębofyś 
Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej 
Uniwersytet Śląski 
Tekst wpłynął do redakcji 20 sierpnia 2007 r. 
7 Zob. sprawozdanie w tym zesz. „PB", s. 416-419.
		

/p0135_0001.djvu

			KRONIKA 
469 
WYDAWNICTWA OTRZYMANE 
Wydawnictwa zwarte 
Przenikanie i rozpowszechnianie idei oraz doświadczeń: zagadnienia międzynarodowego 
bibliotekoznawstwa porównawczego. Kraków: IINiB UJ 2007. Seria „ePublikacje  
Instytutu INiB UJ". Red. naukowy Maria Kocójowa, nr 4. ISBN 978-83-921593-2-2, 
ISSN 1896-3846 
WYDAWNICTWO WYDAWNICTWO 
S^J Koleżanki i Koledzy ^fj 
Wydawnictwo SBP jest dla Was. Publikujemy większość literatury, która będzie 
Wam potrzebna. Autorami tych książek są sprawdzeni praktycy, dydaktycy 
i naukowcy. 
Polecamy nasze 
CZASOPISMA 
Znajdziecie w nich wszystko, co aktualne i najważniejsze 
w bibliotekarstwie i informacji naukowej 
BIBLIOTEKARZ. Indeks 352624. Miesięcznik o charakterze fachowym i  
naukowym. Ukazuje się od 1929 r. Czasopismo wydawane przez Stowarzyszenie  
Bibliotekarzy Polskich oraz Bibliotekę Publiczną m.st. Warszawy. 
PORADNIK BIBLIOTEKARZA. Indeks 369594. Miesięcznik instrukcyjno-meto- 
dyczny. Ukazuje się od 1949 r. Czasopismo wydawane przez Stowarzyszenie 
Bibliotekarzy Polskich. 
ZAGADNIENIA INFORMACJI NAUKOWEJ. Od 1993 r. czasopismo jest  
wydawane przez Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytetu 
Warszawskiego oraz Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, jako półrocznik. 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY. Czasopismo naukowe ukazujące się od 1927 r.  
niezbędne dla całego środowiska bibliotekarskiego. Od 2004 r. wydawane wyłącznie 
przez Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich. Kwartalnik. 
EBIB. Elektroniczna BIBlioteka i Biuletyn EBIB. Wychodzi w formie  
elektronicznej od 1999 r. Działa w strukturze SBP od 2001 r. 
Adresy: http://ebib.oss.wroc.pl.; redakcja: ebib.redakcja@oss.wroc.pl 
KAŻDĄ KSIĄŻKĘ I CZASOPISMO NASZEGO WYDAWNICTWA 
możesz zamówić: 
pisemnie lub telefonicznie: Dział Promocji i Kolportażu 02-086 Warszawa, 
Al. Niepodległości 213, tel. (0-22) 825-50-24, 608-28-26, faks: (0-22) 825-53-49, 
e-mail: sprzedaz_sbp@wp.pl
		

/p0136_0001.djvu

			WSKAZÓWKI DLA AUTORÓW 
Redakcja „Przeglądu Bibliotecznego" uprzejmie prosi autorów o przestrzeganie  
przedstawionych poniżej zasad przygotowania i przesyłania materiałów do publikacji. 
Teksty powinny być napisane w programie WORD w formacie RTF. Artykuł nie 
powinien przekraczać 36 000 znaków, a recenzja, sprawozdanie itp. - 14 000 znaków. 
Teksty należy nadsyłać w formie elektronicznej na adres e-mail redakcji: przeglad.bi- 
blioteczny.iinsb@uw.edu.pl, ewentualnie na dyskietce lub płycie CD-ROM wraz 
z jednym egzemplarzem wydruku na adres: Redakcja Przeglądu Bibliotecznego,  
Wydawnictwo SBP, 00-335 Warszawa, ul. Konopczyńskiego 5/7. 
Do każdego artykułu należy dołączyć streszczenie autorskie w języku polskim 
o objętości ok. 100 wyrazów (ok. 1000 znaków) oraz zestaw słów kluczowych. 
Teksty artykułów są recenzowane zgodnie z zasadami obowiązującymi w  
czasopismach naukowych. Autorzy artykułów proszeni są o przygotowanie odrębnej strony 
tytułowej, zawierającej tytuł artykułu, nazwisko autora oraz adres do korespondencji 
i e-mail. Na pierwszej stronie artykułu powinien być umieszczony jedynie tytuł oraz 
oświadczenie Autora, że tekst przedstawiany redakcji „Przeglądu Bibliotecznego" nie 
był dotychczas opublikowany w żadnym czasopiśmie. Jeśli tekst był prezentowany na 
konferencji, należy podać jej szczegółowe dane, wraz z ewentualnymi informacjami 
o publikacji materiałów konferencyjnych. Jeśli artykuł jest częścią przygotowywanej do 
druku książki, należy podać jej dane oraz planowany termin publikacji. Zapewnienie 
anonimowości tekstów przekazywanych do recenzji wymaga, aby w tekście artykułu nie 
była umieszczona żadna informacja umożliwiająca identyfikację autora. Podstawowymi 
kryteriami akceptacji artykułu do druku w „Przeglądzie Bibliotecznym" są: zgodność 
tematu z profilem czasopisma, wartość merytoryczna tekstu, jego organizacja logiczna 
i forma językowa. O przyjęciu tekstu do publikacji autorzy informowani są w ciągu 6-10 
tygodni od otrzymania go przez redakcję. 
Tekst artykułu powinien być podzielony na nienumerowane podrozdziały  
zaopatrzone w tytuły. W pierwszej części zaleca się umieścić informacje wprowadzające 
w problematykę prezentowaną w artykule. W części ostatniej - wnioski końcowe i  
podsumowanie przedstawionych rozważań. 
Tytuły czasopism, wystaw, konferencji, programów itp. powinny być zapisane 
w cudzysłowie; tytuły publikacji (książek, artykułów itp.) należy wyróżnić kursywą. 
Materiały ilustracyjne (tabele, wykresy itp.) powinny być przygotowane na  
osobnych ponumerowanych stronach, z zaznaczeniem ich miejsca w tekście; wszystkie  
ilustracje powinny mieć własną numerację oraz tytuły. 
Przypisy powinny być umieszczone na dole strony i ponumerowane liczbami  
arabskimi; zaleca się ograniczenie liczby przypisów do niezbędnego minimum. 
Przypisy bibliograficzne zastępuje się odesłaniem do bibliografii załącznikowej;  
odesłanie w tekście umieszcza się w nawiasie okrągłym wg poniższych zasad. 
Ogólne powołania na literaturę w tekście należy podawać w formie: 
- odesłanie do jednego dzieła: (Kowalski, 1990) lub (Biblioteki..., 1976); 
- odesłanie do kilku dziel: (Abramowicz, 2001; Kowalski, 1990; 1995) lub  
(Biblioteki..., 1976; Jankowska i Majewski, 2004). 
Odwołania do określonych stron cytowanych tekstów należy podawać w formie: 
(Iyer, 1995, p. 15) albo (Taradejna i Taradejna, 2004, s. 231-233) albo (Zybert, red., 
2004, s. 18). 
Opisy bibliograficzne wykorzystanych źródeł należy umieścić na końcu tekstu 
w bibliografii załącznikowej w układzie alfabetycznym autorów. Prace zbiorowe należy 
umieszczać pod nazwiskiem redaktora. Jeśli brak w źródle nazwy autora lub redaktora 
pracy zbiorowej, na pierwszym miejscu umieszcza się tytuł. W opisach dziel wydanych 
za granicą obowiązuje pisownia stron, numerów, skrótów w języku tekstu (np. „W" 
w języku polskim = „In" w języku angielskim, „s." w języku polskim = „p." w języku
		

/p0137_0001.djvu

			angielskim). Opisy prac tego samego autora powinny być uporządkowane  
chronologicznie, a w każdym z nich należy powtórzyć nazwisko i imię (imiona) autora. Prace tego 
samego autora opublikowane w tym samym roku należy oznaczać wg zasady:  
Dembowska, Maria (1976a) Dembowska, Maria (1976b) ..., itd. Przykłady opisów  
bibliograficznych przedstawiono poniżej. 
Książka jednego lub kilku autorów 
Dembowska, Maria (1991). Nauka o informacji naukowej : organizacja i problematyka 
badań w Polsce. Warszawa: IINTE. 
Iyer, Hamalata (1995). Classificatory structures, concepts, relations and  
representation. Frankfurt/Main: Indeks Verlag. 
Taradejna, Małgorzata; Taradejna, Ryszard (2003). Dostęp do informacji publicznej 
a prawna ochrona informacji dotyczących działalności gospodarczej, społecznej 
i zawodowej oraz życia prywatnego. Toruń: Wydaw. Adam Marszałek. 
Praca zbiorowa 
Biblioteki publiczne województwa toruńskiego : informator. (1976). Toruń:  
Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Książnica Miejska im. M. Kopernika. 
Burgess, Robert G., ed. (1993). The research process in educational settings : ten case 
studies. London: Falmer Press. 
Zybert, Elżbieta В., red. (2002). Książka i biblioteka w środowisku edukacyjnym. 
Warszawa: Wydaw. SBP. 
Artykuł w czasopiśmie 
Augustyniak, Anna (2004). Międzynarodowa Federacja Informacji i Dokumentacji. 
Przegląd Biblioteczny, z. 1/2, s.3-21. 
Dervin, Brenda; Nilan, Michael (1986). Information Needs. Annual Review of  
Information Science and Technology, vol. 21, pp. 3-31. 
Artykuł w pracy zbiorowej 
Gawrysiak, Piotr (2000). W stronę inteligentnych systemów wyszukiwawczych. W: 
Multimedialne i sieciowe systemy informacyjne. Materiały konferencyjne pod red. 
Cz. Daniłowicza. Wrocław: Oficyna Politechniki Wrocławskiej, s. 59-69. 
Hartley, Joellen T.; Harker, Judith O.; Walsh, David A. (1980). Contemporary issues 
and new directions in adult development of learning and memory. In: Aging in the 
1980's : Psychological issues. Ed. by L. W. Poon. Washington, DC: American 
Psychological Association, pp. 239-252. 
Artykuł w czasopiśmie elektronicznym 
Berners-Lee, Tim; Hendler, James; Lassila, Ora (2001). The Semantic Web.  
Scientific American [online], May; [dostęp: 30.06.2004]. Dostępny w World Wide Web: 
 
Frederickson, B.L. (2000). Cultivating positive emotions to optimize health and well- 
being. Prevention & Treatment [online], vol. 3; [dostęp: 11.12.2001]. Dostępny w 
World Wide Web:  
Glapa, Janusz (2002). Informacja gospodarcza w Książnicy Pomorskiej. EBIB  
Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Bibliotekarzy [online], nr 11 (40); [dostęp: 11.03.2003]. 
Dostępny w Worl Wide Web:  
Dokument z witryny instytucji, organizacji lub osoby prywatnej 
American Psychological Association. (1995). APA public policy action alert:  
Legislation would affect grant recipients [online]; [dostęp: 25.01.1996]. Dostępny w World 
Wide Web:  
Chou, Luyen; McClintock, Robbie; Moretti, Frank; Nix, Don. H. (1993). Technology 
and education; Choosing pasts and imagining educational futures [online].  
Columbia University, Institute for Learning Technologies; [dostęp: 25.11.1996].  
Dostępny w World Wide Web:  
MENiS. (2004). PISA 2003 - Informacja przygotowana przez OECD [online].  
Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu; [dostęp: 14.12.2004]. Dostępny w World 
Wide Web: 
		

/p0138_0001.djvu

			Smith, Brian (2004). Ontology and information systems [online]. The Buffalo Unive 
sity, Department of Philosophy; [dostęp: 30.06.2004]. Dostępny w World Wic 
Web:  
US NLM. (2004). Unified Medical Language System [online]. US National Library < 
Medicine. National Institutes of Health; [dostęp: 30.06.2004]. Dostępny w Worl 
Wide Web:  
Po przyjęciu artykułu do druku autorzy proszeni są o przesłanie swojej fotograi 
(elektronicznie w formie zeskanowanej z rozdzielczością minimum 600 dpi i zachowań» 
w formacie TIF lub pocztą w formie odbitki o dobrej jakości), danych potrzebnych d 
oświadczenia podatkowego oraz krótkiej informacji biograficznej (do 70 słów), któr 
powinna zawierać następujące elementy: tytuł / stopień naukowy lub zawodowy auton 
aktualne miejsce pracy i zajmowane stanowisko; specjalności naukowe lub zawodowe 
najważniejsze publikacje (maks. 3). 
„Przegląd Biblioteczny" drukuje materiały oryginalne i tylko takie, których autc 
nie zamierza opublikować w innych czasopismach. Redakcja zastrzega sobie prawo skrź 
cania tekstów oraz wprowadzania zmian w uzgodnieniu z autorem. Redakcja nie zwrac 
przesłanych materiałów.
		

/p0139_0001.djvu

			PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 
Warunki prenumeraty 
Zamówienia na „Przegląd Biblioteczny" prosimy kierować na adres: 
Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich 
00-335 Warszawa, ul. Konopczyńskiego 5/7 
tel.: ( + 48 22) 827-52-96 
e-mail: wyd.sbp-portal@wp.pl 
Dział Sprzedaży - e-mail: sprzedaż_sbp@wp.pl 
Konto SBP: Millennium 70 1160 2202 0000 0000 2814 5355 
„Przegląd Biblioteczny" można otrzymywać: 
- składając zamówienie na piśmie na dowolny okres lub na poszczególne zeszyty zarówno 
archiwalne, jak i bieżące; odbiorca wnosi wówczas opłatę po otrzymaniu przesyłki  
(zeszytu) wraz z rachunkiem; 
- wysyłając zamówienie i opłacając roczną prenumeratę na wyżej podane konto do  
końca marca roku objętego prenumeratą; po tym terminie opłacenie rocznej prenumeraty 
nie będzie możliwe; 
- za gotówkę bezpośrednio w Dziale Sprzedaży Wydawnictwa SBP; 
Ponadto sprzedaż zeszytów bieżących prowadzą: „KOLPORTER" S.A. (02-255  
Warszawa ul. Krakowiaków 66/78); GARMOND PRESS S.A. (01-106 Warszawa ul. Nakiel- 
ska 3); Księgarnia Wysyłkowa „LEXICON" (03-599 Warszawa ul Kielecka 16 m. 4);  
Księgarnia „Skarbnica". Anna Włodarczyk (31-929 Kraków oś. Centrum С bl. 1); Czasopisma 
Polskie PRESS /08-110 Siedlce ul. Poznańska 4); „Kapitałka" Poznańska Księgarnia 
Naukowa Piotr Slężak (61-725 Poznań ul. Mielzynskiego 27/29); Dom Handlowy Nauki 
Sp. z o.o. Księgarnia Wysyłkowa (02-352 Warszawa ul. Szczęśliwicka 2); INMEDIO 
Sp. z o.o. (90-446 Łódź al. Kościuszki 132); „RUCH" S.A. Oddział Warszawa (00-728 
Warszawa ul. Kierbedzia 8/10) i regionalne oddziały „RUCH" S.A. 
Cena prenumeraty na 2007 r. - 130 zł 
Wydawnictwo SBP. Warszawa 2007 
Nakład 800 egz. Ark. wyd. 8,0. Ark. druk. 8,5 
Łamanie: Renard Hawryszko 
Druk i oprawa: Zakład Poligraficzny PRIMUM 
Kozerki, ul. Marsa 20,05-825 Grodzisk Mazowiecki, tel. (+48 22) 724-18-76
		

/p0140_0001.djvu

			WYDAWNICTWO 
ser